«Απόλλωνας»: ένα αισιόδοξο δείγμα της «ζωγραφικής με ψαλίδια» του Ανρί Ματίς

Ο Ανρί Ματίς ήταν ένας από τους σημαντικότερους Γάλλους ζωγράφους του 20ου αιώνα. Θεωρείται ιδρυτής του καλλιτεχνικού κινήματος του φωβισμού καθώς και μία από τις σημαντικότερες μορφές της μοντέρνας τέχνης. Περισσότερα για την ζωή και το έργο του μπορείτε να διαβάσετε εδώ, όμως στο συγκεκριμένο αφιέρωμα θα εστιάσουμε περισσότερο σε ένα από τα τελευταία του έργα. Ο λόγος για τον πίνακα «Απόλλωνας», ένας από τους τελευταίους πίνακές του και συνάμα ένα έργο τόσο διαφορετικό από τα περισσότερα που φιλοτέχνησε!

Continue reading “«Απόλλωνας»: ένα αισιόδοξο δείγμα της «ζωγραφικής με ψαλίδια» του Ανρί Ματίς”

“Το κόκκινο δωμάτιο” του Ματίς

«Από την πρώτη στιγμή που έπιασα στα χέρια μου κουτί με μπογιές, κατάλαβα ότι αυτή θα ήταν η ζωή μου. Του ρίχτηκα σαν το θεριό που χιμάει στο πράγμα που ποθεί».

Ο πίνακας “Το κόκκινο δωμάτιο” είναι από τα διασημότερα έργα του Γάλλου ζωγράφου Ενρί Ματίς και φιλοτεχνήθηκε το 1908. Επρόκειτο να διακοσμήσει την τραπεζαρία της έπαυλης του Ρώσου επιχειρηματία και συλλέκτη Sergei Shchikin στη Μόσχα. Αρχικά ο καλλιτέχνης είχε σκοπό να δημιουργήσει ένα έργο αφιερωμένο στο μπλε με τίτλο “Harmony in Blue”, ωστόσο το έντονο κόκκινο χρώμα υπερίσχυσε και κέρδισε κοινό και κριτικούς.

Ο πίνακας δημιουργείται κατά τη διάρκειά της Belle Epoque, δηλαδή της εποχής των ξέγνοιαστων διασκεδάσεων, της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτιστικής ανάπτυξης, στη μητρόπολη των τεχνών για την εποχή, το Παρίσι. Ο Ματίς είχε ήδη αναδειχθεί σε ηγετική μορφή του βραχύβιο και συνάμα ριζοσπαστικού φοβισμού.

Πρόκειται για το πρώτο μοντέρνο κίνημα του εικοστού αιώνα. Ο όρος προέρχεται από τη γαλλική λέξη «fauve» (φοβ), που σημαίνει «άγριο θηρίο». Περιελάμβανε τους καλλιτέχνες Α. Ματίς, Α. Ντερέν, Μ. Βλαμένγκ και άλλους. Το χαρακτηριστικό των φοβιστών ήταν ότι απελευθέρωσαν την εικόνα από τη μίμηση της φύσης και από άλλες θεματολογικές συμβάσεις. Τα χρώματά τους ήταν εξπρεσιονιστικά, έντονα και αυθαίρετα.

Στο “Κόκκινο Δωμάτιο” συγκεντρώνει τις κατακτήσεις της τελευταίας πενταετίας και επηρεάζεται από το έργο των μεγάλων μετεμπρεσιονιστών ζωγράφων της προηγούμενης γενιάς: Cezanne, Gauguin, Van Gogh, Signac αλλά και από την τέχνη της ταπισερί. Στο έργο παρουσιάζει το εσωτερικό ενός δωματίου με μία γυναίκα δίπλα σε ένα τραπέζι να τακτοποιεί φρούτα. Τα πάντα κατακλύζονται από το ζωντανό κόκκινο χρώμα με τα διακοσμητικά φυτικά μοτίβα. Τοίχος και τραπέζι μοιάζουν να είναι μέρος της ίδιας επιφάνειας και να επενδύονται με την φαντεζί ταπετσαρία, γεγονός που σε συνδυασμό με την απουσία ενός σημείου φύγής, εντείνει την επιπεδότητα της σύνθεσης.

Ωστόσο, επιστρατεύει έξυπνα στοιχεία για να υποδηλώσει τις τρεις διαστάσεις και να δημιουργήσει την αίσθηση του χώρου. Η κυρία που δείχνει να παρεμβάλλεται ανάμεσα στον τοίχο και στο τραπέζι, το παράθυρο ή πίνακας τα δεξιά με τη θέα των δέντρων, αλλά και η κενή καρέκλα μπροστά από αυτό είναι στοιχεία που κατευθύνουν το θεατή και υποβοηθούν την αντίληψή του.

Ο Ματίς χαρακτήρισε το έργο αυτό καθαρά διακοσμητικό. Το δημιούργησε όσο διέμενε στο στούντιο του στο Παρίσι την πενταετία 1908 με 1913. Μαζί με άλλα διάσημα έργα του όπως ο “χορός” πέρασε από τον Sergei Shchukin στις κρατικές συλλογές και σήμερα εκτίθεται στο μουσείο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης.

Οι καημοί του βασιλιά – Henry Matisse

Ο Ανρί Ματίς ήταν ένας από τους σπουδαιότερους σύγχρονους ζωγράφους, ένας καλλιτέχνης τον οποίο χαρακτήριζε η αστείρευτη φαντασία και ο διαρκής πειραματισμός. Γεννήθηκε στη βόρεια Γαλλία, σπούδασε νομικά στο Παρίσι και εργάστηκε ως συμβολαιογράφος. Το 1889, η μητέρα του του έφερε σύνεργα ζωγραφικής, ώστε να έχει κάποια ενασχόληση κατά την ανάρρωσή του από σκωληκοειδήτιδα. Αυτό ήταν το έναυσμα ώστε εφεξής η ζωγραφική να γίνει Το πάθος του, η μόνιμη ασχολία του. Το 1891 γράφτηκε στην ακαδημία τεχνών Julian, όπου σπούδασε κοντά σε καλλιτεχνες, όπως ο Οντιλόν Ρεντόν και ο Γκυστάβ Μορώ.

Ο Ματίς υπήρξε ο ιδρυτής του κινήματος του φωβισμού. Χαρακτηριστικά της έκφρασης των φωβιστών ήταν η χρήση ποικιλίας έντονων χρωμάτων, πολλές φορές σε σκοτεινούς τόνους. Οι αντιθέσεις είναι έντονες και οι γραμμές απλές, δεν δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην μορφή, όσο στην εντύπωση που δημιουργούν οι έντονες αποχρώσεις. Εξάλλου, η ελεύθερη και αυθόρμητη αυτή έκφραση αποτυπώνεται και στην ονομασία του κινήματος, η οποία προέρχεται από τη γαλλική λέξη fauve, που μεταφράζεται ως “άγριο θηρίο”.

Ο πίνακας “Οι καημοί του βασιλιά” θεωρείται η τελευταία αυτοπροσωπογραφία του καλλιτέχνη . Την τελευταία 15ετία της ζωής του ο Ματίς διαγνώστηκε με καρκίνο και ύστερα από μια επέμβαση χρειάστηκε να χρησιμοποιεί αναπηρικό αμαξίδιο. Συνέχισε την τέχνη του με το ντεκουπάζ και το κολλάζ, χρησιμοποιώντας χαρτιά σε πλούσιες και έντονες αποχρώσεις, βαμμένα με γκουάς, τα οποία έκοβε στα επιθυμητά σχήματα και τα συνδύαζε σε μικρών διαστάσεων κολλάζ, που αργότερα μετατρέπονταν σε τοιχογραφίες και μεγάλου μεγέθους έργα.

Το συγκεκριμένο έργο είναι εμπνευσμένο από έναν πίνακα του Ρεμπράντ, όπου ο Δαβίδ παίζει άρπα στον θλιμμένο βασιλιά Σαούλ (“Δαβίδ και Σαούλ”, μέσα 17ου αιώνα) .

Ο Ματίς απεικονίζει την ψυχοσύνθεση της τρίτης ηλικίας και τον καταπραϋντικό χαρακτήρα της μουσικής. Η μαύρη φιγούρα στο κέντρο είναι ο ίδιος, είναι καθισμένος σε μια πολυθρόνα, κρατώντας μια κιθάρα κα περιτριγυρίζεται από τις απολαύσεις της ζωής του, σε μια ατμόσφαιρα αναπόλησης. Τα κίτρινα πέταλα που αιωρούνται στο χώρο αποτελούν συμβολισμό της μουσικής, ενώ η πράσινη φιγούρα, που μοιάζει με μια υπηρέτρια, συμβολίζει το εξωτικό στοιχείο, το οποίο επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τον καλλιτέχνη. Στα δεξιά, μια λευκή φιγούρα χορεύει, εκπροσωπώντας τη γυναικεία φιγούρα και το αισθησιακό στοιχείο.

“Οι καημοί του βασιλιά”, θεωρούνται από πολλούς κριτικούς έργο της πιο πρωτοποριακής περιόδου του ζωγράφου, η οποία ταυτίζεται μάλιστα με τα τελευταία χρόνια της ζωής του.