Victory Boogie Woogie – Το ανολοκλήρωτο έργο και η ανεκπλήρωτη επιθυμία του Piet Mondrian


Victory Boogie-Woogie, 1942



Την 1η Φεβρουαρίου 1944 φεύγει από τη ζωή ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μοντέρνας τέχνης, της αφαιρετικής ζωγραφικής και συνιδρυτής του κινήματος του νεοπλαστικισμού, ένας από τους πλέον επιδραστικούς ζωγράφους του 20ου αιώνα, ο δημιουργός της ακραίας απλότητας, ο Piet Mondrian. Λίγο αργότερα,  ο νεαρός ζωγράφος Χάρι Χόλτζμαν -εκτελεστής της διαθήκης και κληρονόμος του- θα ανοίξει στο κοινό το ατελιέ του, το οποίο είχε παραμείνει ανέπαφο. Εκεί οι παρευρισκόμενοι θα αντικρίσουν κάτι που ελάχιστοι είχαν δει μέχρι προηγουμένως. Τον ημιτελή πίνακα «Victory Boogie-Woogie», που θα ανακηρυχθεί ένα από τα ωριμότερα αριστουργήματά του και θα αποδειχθεί στο μέλλον ένας από τους πιο επιδραστικούς πίνακες στην ιστορία της αφηρημένης Τέχνης. Ενα έργο που αποτελεί παράδειγμα της αντίληψής του για τη ζωγραφική ως αποδομητική διεργασία.


Piet Mondrian (after 1906).

Το “Victory Boogie Woogie” ήταν το τελευταίο έργο του Πητ (Πίιτ) Μοντριάν (Piet Mondrian, πραγματικό όνομα Pieter Cornelis Mondriaan, 7 Μαρτίου1872 – 1 Φεβρουαρίου1944) πριν τον θάνατο του και γι’αυτό είναι και ημιτελές. Ο Ολλανδός ζωγράφος πέθανε από πνευμονία πριν απο 75 χρόνια σαν σήμερα, πριν προλάβει να ολοκληρώσει αυτόν που έμελλε να είναι ο τελευταίος του πίνακας. Η ιδέα για την σύλληψη του Victory Boogie Woogie, ήταν η πολυπόθητη νίκη των συμμάχων στον δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Μοντριάν αποτύπωσε στο έργο αυτό όλες τις προσοκίες του για τον τερματισμό του πολέμου, ένα γεγονός στο οποίο ήλπιζε από το 1937. Δυστυχώς, η επιθυμία του αυτή έμεινε ανεκπλήρωτη καθώς πέθανε πριν την νίκη των συμμαχικών δυνάμεων και το τέλος του Πολέμου, μακριά απο την πατρίδα του μεν, σε μία απο τις αγαπημένες του πόλεις δε, την Νέα Υόρκη.

Το “Victory Boogie Woogie” κατηγοροποιείται, βεβαίως, στα έργα της τελευταίας περιόδου του Ολλανδού ζωγράφου, τα οποία, παρά το προχωρημένο της ηλικίας του, παρουσίαζαν τεράστια βήματα εξέλιξης. Είναι αξιοθαύμαστο το γεγονός πως σε ηλικία 71 ετών μπορούσε να παράγει τόση ζωντάνια, τόση ακρίβεια ενώ παρέμενε δεκτικός σε διαφορετικές τεχνικές και προσεγγίσεις με μια σχετική ευελιξία στην αντιμετώπιση της δικής του συνηθισμένης προσέγγισης – όλα σε έντονη αντίθεση με τη φήμη του δογματισμού που τον περιέβαλλε στα τελευταία 20 χρόνια της ζωής του, μετά το 1925 και τη διαλεκτική διαμάχη του με τον άλλο κύριο εκπρόσωπο του νεοπλαστικισμού, τον Theo van Doesburg.

Piet Mondrian

Αυτή η τελευταία περίοδος στην οποία κατατάσσονται τα έργα του είναι ευρέως γνωστή ως Αμερικανική περίοδος, καθως πηγή έμπνευσης για τους πίνακες του υπήρξε το αμερικανικό τοπίο της αναπτυσσόμενης πόλης, και ιδιαίτερα της Νέας Υόρκης, όπου διέμενε.

Με οριζόντιες και κάθετες γραμμές αλλά και με τη χρήση καθαρών-πρωτογενών χρωμάτων (κόκκινο, κίτρινο, μπλε, μαύρο, γκρι και λευκό), ζωγράφιζε τις λεγόμενες γεωμετρικές συνθέσεις, καταδεικνύοντας τις άπειρες δυνατότητες του κάθε συστήματος.

Γεωμετρικές συνθέσεις κόκκινου, κίτρινου, μπλέ και μαυρου.

Παρ’ ότι η πατρότητα της αφαιρετικής ζωγραφικής φαντάζει αδύνατο να αποδοθεί σε έναν και μόνο καλλιτέχνη, ο Μοντριάν υπήρξε αναμφίβολα ένας από τους πρώτους και σημαντικότερους εκφραστές της, έχοντας πρώτιστο μέλημά του να απομακρυνθεί από την πραγματικότητα προκειμένου να δώσει μορφή σε μια άλλη, ανώτερη αρχή. 


«Η αφαίρεση είναι η αποθέωση του πραγματικού και όχι η πτώση του», συνήθιζε να υποστηρίζει, θεωρώντας ότι η αντίθεση κάθετου και οριζόντιου συνιστά «την αμετάβλητη ουσία όλων των πραγμάτων», όπου κάθε κεντρικότητα και ιεραρχία ακυρώνεται.

Μια δυαδική σχέση προκύπτει από τους πίνακες του Μοντριάν, όπου κάθε στοιχείο καθορίζεται και εξουδετερώνεται αμοιβαία από το αντίθετό του, αποτυπώνοντας από κοινού την «αιώνια ισορροπία».

Η τέχνη του Μοντριάν (όπως και των Καντίνσκι, Κούπκα, Μαλέβιτς κ.ά.) είναι παράλληλα συνδεδεμένη και με το μεγάλο ενδιαφέρον του για τη θεοσοφία, θεωρώντας ότι τα στάδια της εξέλιξης του ανθρώπου από τη σωματική στην πνευματική του κατάσταση μπορούν να αποδοθούν με γεωμετρικές μορφές. Αρχές, που στο σύνολό τους διατυπώθηκαν κυρίως στο περιοδικό «De Stijl», το πρώτο που αφιερώθηκε αποκλειστικά στους σκοπούς της αφαίρεσης.

Broadway Boogie-Woogie (1942)

Μπορεί να είναι λάθος να κρίνουμε τη Victory Boogie-Woogie ως ένα ολοκληρωμένο έργο, δεδομένου ότι, κυριολεκτικά, βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη. Ωστόσο, η εικόνα όπως αυτή δείχνει μια σειρά καινοτομιών που ξεπερνούν σημαντικά το Broadway Boogie-Woogie. Πρώτα απ ‘όλα, το αυστηρά γραμμικό πρότυπο (ένα χαρακτηριστικό της Νέας Υόρκης) που κυριαρχεί στο Broadway Boogie-Woogie είναι ήσσονος σημασίας εδώ. Αντί για μια ροή που κινείται, πλέον κυριαρχεί μια συνωμοτική κίνηση.

Πολλοί σχολιαστές σε αυτή τη ζωγραφική έχουν δει σε αυτό μια αντανάκλαση της Νέας Υόρκης, του ρυθμικού στροβιλισμού της μεγάλης πόλης με τα γιγαντιαία κτίρια και τις ευθείες οδούς της. Αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε να θεωρεί ως παραπλανητική. Η Victory Boogie-Woogie του Mondrian φαίνεται να μην αντικατοπτρίζει κάτι οπτικά αντιληπτό, αλλά την απεικόνιση μιας αίσθησης ζωής, ενός τρόπου ζωής: τη χαρούμενη προσδοκία, τη σίγουρη ελπίδα της νίκης πάνω στην τυραννία, την άστοχη και την προσωπική δοξασία – μια νίκη που ο Mondrian προσδοκούσε για πολύ καιρό. Και μπορεί επίσης να είναι συμβολικό ότι η Victory Boogie-Woogie παρέμεινε ημιτελής, όπως ακριβώς και μία νίκη σε έναν τόσο καταστροφικό πόλεμο. Εν πάση περιπτώσει, είναι η ζωγραφική που οδηγεί στη μεταπολεμική εξέλιξη της τέχνης, με μια νεότερη γενιά να οδηγεί τώρα προς την κατεύθυνση που ο Mondrian χάραξε με την ελπίδα του.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *