«Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα» του Ο’ Νιλ: η αισχυλική «Ορέστεια» του 20ου αιώνα

“Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα” είναι ένα από τα διασημότερα θεατρικά έργα του Ευγένιου Ο’ Νιλ, ενός από τους μεγαλύτερους Αμερικανούς δραματουργούς του 20ου αιώνα. Το έργο που αποτελεί μία σύγχρονη εκδοχή της “Ορέστειας” του Αισχύλου ανέβηκε για πρώτη φορά στις 26 Οκτωβρίου 1931 στο Θέατρο Guild της Νέας Υόρκης και έκτοτε συνιστά ένα από τα σπουδαιότερα έργα της παγκόσμιας δραματουργίας του 20ου αιώνα.

Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

Στο έργο “Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα” ο οίκος των Ατρειδών αλλάζει όψη και παρουσιάζεται με τη μορφή της αυστηρής νεοκλασικής έπαυλης της οικογένειας Μάνον στη Νέα Αγγλία, αμέσως μετά το τέλος του Εμφυλίου πολέμου. Το ζεύγος Κλυταιμνήστρας-Αγαμέμνονα είναι εδώ η Κριστίν και ο Έζρα. Ο τελευταίος, δοξασμένος αλλά κι εξουθενωμένος επιστρέφει από τον δικό του Τρωικό Πόλεμο. Η Ηλέκτρα και ο Ορέστης ονομάζονται πλέον Λαβίνια και Όριν, ενώ ο Άιγισθος, η τελευταία πέτρα σε μια σειρά από σκάνδαλα, είναι ο Άνταμ Μπεργκ, ο εξάδελφός τους, νόθος γιος μιας νοσοκόμας κι ενός ντροπιασμένου προγόνου, που θέλει να πάρει το αίμα της μητέρας του πίσω, πουλώντας έρωτα στη Λαβίνια και κυρίως στην αηδιασμένη από τον σύζυγό της Κριστίν. Η παθολογική αγάπη της γυναίκας του Έζρα, Κριστίν Μάνον, για το γιο της Όριν, η προβληματική της συμβίωση με την κόρη της Λαβίνια και η παρεμβολή ενός τρίτου, μοιραίου προσώπου, αυτού του Άνταμ Μπεργκ στην ζωή τους διευρύνουν τον κύκλο μίσους, εκδίκησης και καταστροφικού έρωτα, που ήδη εμποτίζει το παρελθόν της οικογένειας.

DF City Paper Review — Mourning Becomes Electra (Quintessence Theatre, 17  April 2014) – reclining standards

Η “ΟΡΕΣΤΕΙΑ” ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ Ο’ ΝΙΛ

Ο Ευγένιος Ο’ Νιλ έγραψε “Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα” το 1931, επιχειρώντας μια σύγχρονη εκ νέου αφήγηση και αναψηλάφηση της τριλογίας της “Ορέστειας”. Ακολουθώντας πιστά το πρότυπο της αρχαίας τραγωδίας, ο Ο΄ Νιλ υιοθετεί την τριμερή κατανομή της πλοκής και στην ουσία και τα πρόσωπα της “Ορέστειας”. Τα τρία δράματα δεν παρατίθενται ξεχωριστά ως συνήθως, αλλά παρουσιάζονται σε συντομευμένη μορφή εντός μίας νύχτας.

Ο Ευγένιος Ο΄ Νιλ θεωρούσε “Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα” «αποτυχία». Τα εισαγωγικά τίθενται όχι μόνο επειδή ο χαρακτηρισμός είναι του συγγραφέα, αλλά και επειδή δύσκολα θα χαρακτήριζε κανείς αποτυχία, ένα έργο που αναπτύσσεται με τον πληθωρικό, επιβλητικό τρόπο που διακρίνει “το Πένθος”. Ωστόσο, ο Ο΄ Νιλ είχε τους λόγους του και τα δίκαια του. Πράγματι η τριλογία του –μπροστά στην Ορέστεια– εμφανίζεται αμήχανη και ισχνή. Στην δική του πλοκή της Αισχύλειας τριλογίας το χωροχρονικό πλαίσιο μεταφέρεται από το Άργος του γυρισμού του Αγαμέμνονα, έπειτα από έναν δεκαετή τρωικό πόλεμο στο 1865 του γυρισμού του Έζρα Μάνον, το οποίο και συμπίπτει με το έτος λήξης του αμερικάνικου εμφυλίου. Ο πόλεμος είναι παρών και στις δύο δραματοποιημένες ερμηνείες του μύθου ως κυριολεκτικός, αλλά και ως ένας πόλεμος ανάμεσα σε μία αρχέγονη και μητριαρχική τάξη πραγμάτων και σε μία ηρωϊκή και πατριαρχική τάξη στην περίπτωση του Αισχύλου, ενώ στην περίπτωση του Ο’ Νιλ ανάμεσα στην καταπιεσμένη εκφραστικότητα των συναισθημάτων, που κορυφώνεται στο πρόσωπο της Κριστίν Μάνον, και στην πουριτανική συντηρητικότητα που εκφράζεται από τον στρατηγό Έζρα Μάνον.

National Theatre of Greece-Mourning becomes Electra by Eugene O 'Neill |  Living Postcards - The new face of Greece

Σε μεγάλο βαθμό επαναλαμβάνει την πλοκή και τα επεισόδια του προτύπου της – μόνο το τελευταίο τμήμα της διαφέρει αισθητά μετατοπίζοντας το βάρος από τον Ορέστη – Όριν στην Ηλέκτρα-Λαβίνια μη επιτρέποντας με αυτόν τον τρόπο στις Ερινύες να μετατραπούν σε Ευμενίδες. Επιπλέον, βλέποντας τα πράγματα από την προνομιακή προοπτική του χρόνου, διαφαίνεται η δόμηση της σε αφελή ψυχαναλυτικά σχήματα που με άξεστο τρόπο χρησιμοποιούνται στην ψυχολογική της θεμελίωση, μία μάλλον κακοχωνεμένη κατανόηση της φροϋδικής και γιουνκιανής θεωρίας περί συμπλεγμάτων. Εν ολίγοις, η τριλογία αυτή, σε αντίθεση με την Ορέστεια , καταρρέει κάτω από το βάρος των φιλοδοξιών που τελικά αδυνατεί να σηκώσει. 

O Ο΄ Νιλ ενδιαφερόταν να καταδείξει τα σαθρά θεμέλια της αμερικανικής–πουριτανικής κυρίαρχης τάξης. Δεν φτιάχνει βέβαια καρικατούρες υστερικών ηθικολόγων, αν και ο ρόλος της Λαβίνιας πάνω σε αυτό το σχήμα είναι δομημένος. Στόχος του όμως, είναι τα παγωμένα από την σοβαροφάνεια πρόσωπα, οι στεφανωμένες φάτσες των βαρύγδουπων τιμητών, που ως άλλοι κήνσορες ελέγχουν κάθε «ηθικό» ψεγάδι και οι οποίοι από κάτω κρύβουν ανομολόγητα εγκλήματα ή μάλλον εξαιτίας των εγκλημάτων και της κατάπτωσης και όχι λόγω των ιερών τους πεποιθήσεων αδυνατούν να φωτίσουν τα πρόσωπα τους. Η Ηλέκτρα στο έργο του Ο’ Νιλ γίνεται Λαβίνια, αλλά η δίψα για δικαίωση, η υπέρμετρη αγάπη για το γονιό, η αφοσίωσή στο στόχο και η τελική πτώση, παραμένουν ίδια και συγκλονίζουν με τη δυναμική τους.

ΟΙ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΚΑΙ ΘΕΑΤΡΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

Mourning Becomes Electra

“Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα” έγινε ταινία ήδη από το 1947, όταν ο Ντάντλεϊ Νίκολς, γνωστός σεναριογράφος του Χόλιγουντ, και ο πρώτος άνθρωπος που αρνήθηκε Όσκαρ, για συνδικαλιστικούς λόγους, προσάρμοσε το έργο σε ένα τρίωρο σενάριο και ανέλαβε τη σκηνοθεσία του. Το καστ των λαμπρών πρωταγωνιστών απαρτιζόταν μεταξύ άλλων από τους Ρόζαλιντ Ράσελ, Μάικλ Ρεντγκρέιβ, Ρέιμοντ Μάσεϊ, Κερκ Ντάγκλας, Λίο Γκεν, καθώς και την Ελληνίδα Κατίνα Παξινού στο ρόλο της άπιστης μητέρας (ως άλλη Κλυταιμνήστρα).

Ακόμη, το έργο έχει ανεβεί αρκετές φορές στις ελληνικές θεατρικές σκηνές. Πιο πρόσφατη θεατρική μεταφορά του έργου ήταν αυτή του 2013 από την Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά και με ένα καστ απαρτιζόμενο από τους Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Μαρία Πρωτόπαππα, Γιούλικα Σκαφιδά, Αργύρης Πανταζάρας, Γιώργος Γαλλός, Θέμις Μπαζάκα, Χρήστος Λούλης κ.ά.

ΠΗΓΕΣ: http://www.nt-archive.gr/playMaterial.aspx?playID=521#photos, https://www.n-t.gr/el/events/mourning_becomes_electra/, https://artscape.gr/theatre/live-reports/648-mourning-becomes-electra, https://www.athinorama.gr/theatre/performance/to_penthos_tairiazei_stin_ilektra-10025104.html, https://www.lifo.gr/guide/cinema/to-penthos-teriazi-stin-ilektra, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CE%BF_%CF%80%CE%AD%CE%BD%CE%B8%CE%BF%CF%82_%CF%84%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%B9%CE%AC%CE%B6%CE%B5%CE%B9_%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD_%CE%97%CE%BB%CE%AD%CE%BA%CF%84%CF%81%CE%B1, https://www.elculture.gr/blog/to-penthos-tairiazei-stin-ilektra/https://artic.gr/mourning-becomes-electra/https://itravelpoetry.com/2018/07/28/to-penthos-tairiazei-stin-ilektra-raphaela-habibi/

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *