Φιλίππο Λίππι: ο μοναχός με την άσωτη ζωή και τις αισθαντικές αναγεννησιακές Μαντόνες

Σαν σήμερα το 1406 έρχεται στην ζωή ένας ξεχωριστός ζωγράφος, ο Ιταλός Φιλίππο Λίππι. Η περίπτωση του Λίππι είναι χαρακτηριστική, επειδή αποτυπώνει την εξέλιξη της ιταλικής ζωγραφικής και όλες τις κατακτήσεις του χώρου ή της φόρμας τον 15ο αιώνα. Ο ζωγράφος είναι ολοκληρωτικά παιδί του αιώνα του. Αν αρχίζει τη σταδιοδρομία του µε πολλά στοιχεία παλαιότερων ρευμάτων, έχει εντούτοις περάσει στην ιστορία ως ζωγράφος της Αναγέννησης λόγω των µορφολογικών χαρακτηριστικών που παρουσιάζει η τέχνη του και τα οποία χωρούν στο ουμανιστικό και εικαστικό πλαίσιο της Αναγέννησης.

ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ

Από πολύ νεαρή ηλικία εισέρχεται στο µοναστήρι των Καρµελιτών της Φλωρεντίας, γιατί ήταν ορφανός και αυτή ήταν η µόνη διέξοδος που θα του εξασφάλιζε µια ανεκτή ζωή. Δεν είχε αποφασίσει ο ίδιος τον εγκλεισµό του και δεν µπορούσε να δεχθεί τους κανόνες που επέβαλε η µοναχική ζωή. Στο μοναστήρι ήρθε σε επαφή με δύο σημαντικούς ζωγράφους, τον Lorenzo Monaco και αργότερα τον Fra Angelico, ενώ μελέτησε και την επίδραση του φωτός στον χώρο. Η παραμονή του εκεί έδρασε καταλυτικά στην επαφή του με την τέχνη και την ενίσχυση των καλλιτεχνικών του ανησυχιών.

Καθώς δεν ήταν φτιαγµένος για τη µοναστική ζωή, μεσόκοπος, γύρω στο 1456-57 ερωτεύτηκε µια νεαρή µοναχή, η οποία έµεινε έγκυος. Την απήγαγε. Το παράπτωµα αυτό της ερωτικής ζωής των µοναχών είχε ως τιµωρία το θάνατο. Έτσι, προσπάθησε να αθωωθεί ζητώντας χάρη από τον ίδιο τον νεοεκλεγέντα Πάπα Πίο Β’. Σε αυτό το πλαίσιο δεν είναι τυχαίο που η µορφή της ερωτευµένης µοναχής επαναλαµβάνεται πολύ συχνά στην απόδοση των πολυάριθµων Μαντόνων που ζωγράφισε ο Φιλίππο Λίππι, µε ένα συνδυασµό αισθαντικότητας, ερωτισµού, µελαγχολίας και υλικότητας.

ΟΡΟΣΗΜΑ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΤΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟ ΛΙΠΠΙ

Από την αρχή της σταδιοδροµίας του φάνηκε η προσωπική αντίληψη που είχε για το χώρο και η ιδιάζουσα διευθέτηση των µορφών µέσα σ’ αυτόν. Χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι η λεγόµενη Παρθένος του Trivulzio, έργο του 1432 που εκπλήσσει με το ρεαλισμό και την εντελώς φωτογραφική αναπαράσταση της σκηνής.

Filippo lippi, madonna trivulzio 01 1430-32.JPG

Το 1437-38 ήδη η µεσαιωνική πλαστική µοιάζει παρελθούσα, καθώς και το γοτθικό ύφος. Ο Φιλίππο Λίππι φαίνεται ότι ακολουθεί µόνο τις επιταγές του καιρού του. Το ζωγραφισµένο επί ξύλου έργο Η Παναγία µε το θείο Βρέφος και Αγίους είναι µάρτυρας της ταχύτητας µε την οποίαν εξελίσσονται και υιοθετούνται οι εικαστικές καινοτοµίες. Ο χώρος, η σκηνοθεσία και το φως είναι τα στοιχεία που αναδεικνύονται ιδιαίτερα από το συγκεκριμένο έργο.

Pala barbadori, louvre, lippi.jpg

Στον Ευαγγελισµό της εκκλησίας του San Lorenzo, ο χώρος έχει τόσο πολύ δεχθεί την εφαρµογή της προοπτικής, που διασπάται σε πολυεπίπεδα πανοραµικού βάθους. Είναι σαν µια σπουδή στις εφαρµοστικές δυνατότητες των νέων θεωριών.

Lippi, annunciazione Martelli.jpg

Γύρω στο 1452 αρχίζει να ζωγραφίζει ένα κύκλο θεµάτων για την ζωή του Ιωάννη του Βαπτιστή στο Prato. Η σκηνή αυτή περιέχει όλα τα στοιχεία των γραµµών, τόσο γνώριµα στο έργο του, µε τα οποία ορίζει το χώρο. Το ενδιαφέρον εδώ εστιάζεται στη σκηνογραφία, στην αφήγηση, στην κίνηση και στο φως. Οι µορφές είναι θεατρικά διατεταγµένες µε περίπλοκο σύστηµα και µε ποικίλες στάσεις, πολλές από τις οποίες έρχονται σε αντίθεση µεταξύ τους. Το φως δεν ρέει χωρίς να αγγίξει τη γραµµική φόρµα. Και µε την αναζήτηση της έκφρασης ή του περιεχοµένου των γραµµών, ο ζωγράφος επαναφέρει στην τέχνη τα κλασικά µοτίβα. Ο χώρος είναι άψογα δοµηµένος µε αυστηρή προοπτική, οι δε γραµµές του πατώµατος, αριστοτεχνικά τραβηγµένες, περιέχουν όλα τα µαθήµατα του αιώνα της προοπτικής, που έλλειπαν από τον Ambrogio Lorenzetti ή από τον Duccio. Το Συμπόσιο του Ηρώδη είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της σειράς έργων του.

Lippi, banchetto di erode.jpg

Πάντως αν ο Lippi έµεινε γνωστός στην ιστορία της τέχνης είναι κυρίως για τις υπέροχες όσο και αισθαντικές Μαντόνες του – που τις ξαναβρίσκουµε σε πολλές εκδοχές στο µαθητή του, Botticelli. Η πιο διάσηµη και η πιο ονειρική είναι σίγουρα Η Παναγία µε το θείο Βρέφος και δύο αγγέλους (1460), του µουσείου Ουφφίτσι.

Πάντως αν ο Lippi έµεινε γνωστός στην ιστορία της τέχνης είναι κυρίως για τις υπέροχες όσο και αισθαντικές Μαντόνες του – που τις ξαναβρίσκουµε σε πολλές εκδοχές στο µαθητή του, Botticelli. Η πιο διάσηµη και η πιο ονειρική είναι σίγουρα Η Παναγία µε το θείο Βρέφος και δύο αγγέλους (1460), του µουσείου Ουφίτσι. Το συγκεκριμένο έργο αποτέλεσε σημείο αναφοράς για όλες τις μεταγενέστερες Μαντόνες.

Fra Filippo Lippi - Madonna with the Child and two Angels - WGA13307.jpg

ΠΗΓΗ: Microsoft Word – Fra Filippo Lippi.doc

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.