“Το Κουκλόσπιτο” του Ερρίκου Ίψεν και η απελευθέρωση της γυναικείας φύσης

Ένα φυλακισμένο πουλί αρχίζει να ονειρεύεται την ελευθερία και καταφέρνει να βγει από το κλουβί του. Αυτή είναι εν συντομία η ουσία του θεατρικού έργου “Το Κουκλόσπιτο”, ενός από τα σπουδαιότερα θεατρικά έργα του Νορβηγού θεατρικού συγγραφέα Ερρίκου Ίψεν. Το έργο έκανε πρεμιέρα στο Βασιλικό Θέατρο της Κοπεγχάγης στις 21 Δεκεμβρίου 1879, όμως είχε εκδοθεί νωρίτερα εκείνο το μήνα. Μάλιστα το 2006, στην εκατονταετία από τον θάνατο του Ίψεν, “Το Κουκλόσπιτο” διακρίθηκε ως το πιο πολυανεβασμένο έργο στον κόσμο εκείνη τη χρονιά.

Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

“Το Κουκλόσπιτο” είναι η ιστορία μιας γυναίκας που ξαφνικά ξυπνά και βλέπει την πραγματική οικογενειακή της κατάσταση, βλέπει το «ζωτικό ψεύδος», πάνω στο οποίο βάσισε τη ζωή της. Παντρεύτηκε και έκανε παιδιά με έναν «άγνωστο», κάποιον που πάντα τη μεταχειριζόταν σαν παιδί και τη θεωρούσε κτήμα του. Γι’ αυτόν τον λόγο παραιτείται από την παλιά ζωή της και την κίβδηλη υπόσταση του «κουκλόσπιτού» της. Νιώθει ότι πρέπει να βγει έξω στον πραγματικό κόσμο. Εκεί θα κάνει το πρώτο βήμα σε έναν κόσμο διαφορετικό, πιο σκληρό και πιο μοναχικό – αλλά έναν κόσμο που θα της δίνει ελπίδα για κάτι καλύτερο. Σχολιάζοντας την κατάστασή της σε επιστολή του, ο Ίψεν σημειώνει: «Η στιγμή που αφήνει το σπίτι της είναι η στιγμή που αρχίζει η ζωή της… Σ’ αυτό το έργο υπάρχει ένα μεγάλο, ενήλικο παιδί, η Νόρα, που πρέπει να βγει έξω στη ζωή να ανακαλύψει τον εαυτό της».

Ibsen's “A Doll's House” remains one of the world's greatest dramas, steamy  and relevant | Culture Currents (Vernaculars Speak)

ΕΝΑ ΕΡΓΟ ΑΝΑΤΡΕΠΤΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ – Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΦΥΣΗΣ

Το ανατρεπτικό – για την εποχή του – περιεχόμενο και ο φεμινιστικός χαρακτήρας του συγκεκριμένου έργου κίνησαν θύελλα αντιδράσεων, όταν παρουσιάστηκε για πρώτη φορά. Τόσο ο Τύπος όσο και η κοινή γνώμη στρέφονται κατά του καλλιτεχνήματος του Ίψεν. Ωστόσο, ο ίδιος αρνείται πως η πρόθεση του ήταν να κηλιδώσει την πατριαρχία της εποχής. Τελικά, χρειάστηκε μονάχα ένας αιώνας για να αναγνωριστεί, εν τέλει, η ιστορική αξία του χειρόγραφου του Κουκλόσπιτου από την UNESCO.

APT's "A Doll's House" Is Riveting and Relevant — Gwendolyn Rice

Γιατί ένα έργο κρίθηκε ικανό να ταράξει την κοινωνική νηνεμία μιας ολόκληρης εποχής; Ο Ίψεν με το έργο του πέτυχε να αποδομήσει την σκέψη μιας σύσσωμης κοινωνίας. “Το Κουκλόσπιτο” απαρνείται τους βερμπαλισμούς και αγκαλιάζει την λιτότητα του ρεαλιστικού τρόπου έκφρασης. Πρωταγωνίστρια είναι η Νόρα, μία από τις πολλές γυναίκες της Νορβηγικής -και όχι μόνο- κοινωνίας, στην ολοκλήρωση της οποίας εμπόδιο στέκεται η ανδροκρατούμενη γνώμη. Η Νόρα γίνεται μία μαρτυρία, ένα σύμβολο, μια απόδειξη ότι υπήρχαν και υπάρχουν φωνές ενάντια σε οτιδήποτε νόθο έχει εγκολπιστεί η κοινωνία, μια κοινωνία την οποία απαρτίζουμε εμείς.

«Ήμουν η κούκλα-σύζυγός σου εδώ, όπως και στο σπίτι ήμουν το παιδί-κούκλα του μπαμπά.» (Πράξη III)

(Πράξη III, “Το Κουκλόσπιτο”, Ερρίκου ίψεν)

Σε αυτή την πολυσχιδή κοινωνική πραγματικότητα η γυναίκα του Ίψεν δεν μπορεί να μείνει άπραγη. Αναλαμβάνει στο έπακρο τους ρόλους που η κοινωνία κληροδοτεί στο όνομα της γυναίκας από γενιά σε γενιά. Άλλοτε επαναπαύεται στην συνείδηση του «πρέπει» και άλλοτε συγκρούεται με την ίδια, για να οδηγηθεί εν τέλει σε μία μονόδρομη φθορά. Ψεύτικα χαμόγελα και μυστικά στο όνομα της οικογένειας, της συζυγικής σχέσης και της μητρότητας. Ποιον, όμως, προστάτευε στην πραγματικότητα η Νόρα; Ποιον ξέχασε στην φρενίτιδα των υποχρεώσεων να προστατέψει;

Η ΠΗΓΗ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

Το αξιοπερίεργο με την ιστορία του έργου “Το Κουκλόσπιτο” συνιστά το ότι η ιδέα του βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα. Πυρήνας και έμπνευση αποτελεί το πρόσωπο της Λόρα Κέιλερ, συγγραφέως και καλής φίλης του Ίψεν. Στην πραγματικότητα η ιστορία της Νόρας και του Τόρβαλντ ήταν σχεδόν εξολοκλήρου το προσωπικό δράμα των Κέιλερ. Ένα σημαντικό πρόβλημα υγείας του συζύγου αναγκάζει την Λόρα να δανειστεί κρυφά ένα σημαντικό χρηματικό ποσό. Μετά την αντιμετώπιση της νόσου στο εξωτερικό και χρόνια διατήρησης του μυστικού κρυφό από τον σύζυγό της, η αλήθεια κερδίζει. Τότε, ο σύζυγος της Λόρα την χωρίζει κερδίζοντας την επιμέλεια των παιδιών και την κλείνει σε ψυχιατρική κλινική. Ωστόσο, η Λόρα δεν συγχώρησε ποτέ στον Ίψεν που θυσίασε στον βωμό της τέχνης το ένοχό μυστικό της.

“ΤΟ ΚΟΥΚΛΟΣΠΙΤΟ” ΤΟΥ ΙΨΕΝ ΩΣ ΕΝΑ ΕΡΓΟ ΠΑΝΤΟΤΙΝΑ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ

Αναμφίβολα, “Το Κουκλόσπιτο” και ο συμβολισμός που κρύβεται πίσω από αυτό το καθιστά ένα έργο διαχρονικής αξίας. Μπορεί να αμφισβητήθηκε στο χθες και να έγινε αντιληπτό στο σήμερα, παρά όμως τις κοινωνικοθεσμικές αλλαγές που επέφεραν τα χρόνια, καμία αλλαγή δεν στάθηκε πλήρως αρκετή. Μπορεί η θέση της γυναίκας να κατοχυρώθηκε σε σημαντικό βαθμό θεσμικά και οι ρόλοι της να εναρμονίστηκαν με την προσωπική της ευημερία, μπορούμε να μιλήσουμε όμως για ολοκληρωτική αποδέσμευση; Αποδέσμευση από έναν ανδροκρατικό τρόπο σκέψης, από μία βιομηχανία της πατριαρχίας που γαλουχεί την κοινωνία πολλές φορές ασυνείδητα;

Η πραγματική αλλαγή θα σημειωνόταν αν δεν υπήρχε καμία Νόρα ανάμεσά μας. Δυστυχώς, όμως, στον 21ο αιώνα υπάρχουν εκατοντάδες φωνές εκεί έξω που εντοπίζουν στην Νόρα τον εαυτό τους· μία Νόρα που φοβούνται να διεκδικήσουν, μία Νόρα που δικαιούνται. Ο Ίψεν το 1879 κραυγάζει πως η Νόρα υπάρχει ανάμεσά μας. Για αυτόν ήταν μία φίλη για εμάς άλλοτε ένα πρόσωπο άγνωστο στο δρόμο, άλλοτε ο εαυτός μας.

Brantly returns to 'A Doll's House' | College of Letters & Science,  University of Wisconsin-Madison

ΠΗΓΕΣ: Το κουκλόσπιτο – Βικιπαίδεια, ΤΟ ΚΟΥΚΛΟΣΠΙΤΟ (ΝΟΡΑ) / IBSEN HENRIK, Το κουκλόσπιτο – Χένρικ Ίψεν | CultureNow.gr, Το Κουκλόσπιτο του Ίψεν αποκαλύπτει τον «φόβο» μιας άλλης γυναίκας

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *