Ο άνθρωπος του Θεού: μία κινηματογραφική αγιογραφία

Αντί προλόγου

Μια πολυαναμενόμενη ταινία που δίχασε το κοινό έκανε πρεμιέρα πριν μια εβδομάδα στους κινηματογράφους. Ο άνθρωπος του Θεού είναι κατ’ ουσίαν μια αφήγηση του πολυτάραχου βίου του Επισκόπου Πενταπόλεως Νεκταρίου που το 1961 αναγνωρίστηκε ως άγιος της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του Χριστού. Μια εν τάχει βιογραφία ενός πνευματικού ανθρώπου δοσμένη μέσα από τα μάτια του ίδιου αλλά και των προσώπων που πέρασαν από την ζωή του δεν απέχει πολύ από άλλες προσωπικές ιστορίες που έχουμε κατά καιρούς παρακολουθήσει, πράγμα που εύλογα κάνει κάποιον να απορεί για τις αντιδράσεις που προκάλεσε.

Δεν κρίνουμε σκόπιμο να αναλωθούμε σε μια ενδελεχή περιγραφή της ζωής του Αγίου, αφού αυτή μπορεί όποιος ενδιαφέρεται να την μάθει εις βάθος να προστρέξει στα έργα του ίδιου, αλλά και σε όσα έχουν γραφτεί για τον βίο του. Στόχος μας είναι να δούμε τι μας χάρισε και τι μας στέρησε η κινηματογραφική εμπειρία των 2 περίπου ωρών.

Λίγα λόγια για την πλοκή

Η ταινία μας μεταφέρει στα μέρη εκείνα που σημάδεψαν την ζωή του Αγίου. Από την Αλεξάνδρεια και την Αθήνα, μέχρι την Χαλκίδα και την Αίγινα. Μαζί με αυτά παρακολουθούμε τον πολύπαθο βίο του και τα πρόσωπα που έκαναν την εμφάνισή τους, άλλα λιγότερο και άλλα περισσότερο αισθητή σε αυτόν.

Η Αλεξάνδρεια

Η ιστορία ξεκινά με τον Άγιο να βρίσκεται στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, όπου είχε ανακηρυχθεί επίσκοπος Πενταπόλεως Λιβύης. Η ρητορική του δεινότητα και οι αρετές που τον διακατείχαν ως άνθρωπο και ως ποιμένα δεν άφηναν ασυγκίνητο το ποίμνιό του, ούτε τον πατριάρχη Σωφρόνιο και πνευματικό του πατέρα, του οποίου η διαδοχή ήταν μονάχα θέμα χρόνου. Αυτό ώθησε και τους αντιπάλους του στους κόλπους της εκκλησίας να εξαπολύσουν έναν πόλεμο εναντίον του, προσάπτοντάς του ηθικά παραπτώματα και προσπάθεια ανατροπής του πατριάρχη. Η κατάσταση αυτή οδήγησε στην απομάκρυνσή του από την Αλεξάνδρεια και την επιστροφή του στην Αθήνα.

Η Αθήνα

Στην πρωτεύουσα, χωρίς το ιερατικό του αξίωμα, που του αφαιρέθηκε αυθαίρετα, βρέθηκε σε δεινή οικονομική κατάσταση, καθώς αδυνατούσε να εργαστεί. Με την μεσολάβηση ενός ανθρώπου της κυβέρνησης κατάφερε να διοριστεί ιεροκήρυκας στην Χαλκίδα, όπου πάλι θα ερχόταν αντιμέτωπος με διαρκείς λιβέλους και την καχυποψία των ανθρώπων. Δεν μπορούσε να απαλλαχθεί από το στίγμα που οι ψεύτικες κατηγορίες του είχαν προσάψει.

Η Ριζάρειος

Μετά την αποκατάσταση της αλήθειας, διορίστηκε διευθυντής στην Ριζάρειο, θεολογική σχολή υψηλού κύρους, στην φοιτούσαν, πλην όσων αποσκοπούσαν στην ιεροσύνη πολλά παιδιά ευκατάστατων Αθηναίων και υψηλόβαθμων προσώπων της πολιτικής. Η παιδαγωγική του τακτική και ο τρόπος που διαχειρίστηκε τόσο τους μαθητές, όσο και το προσωπικό της σχολής, αλλά και την κατάσταση μια περίοδο που η Ελλάδα βαλλόταν διαρκώς επέτρεψε τα 14 χρόνια που έμεινε σε αυτή να γίνει αγαπητός από τους μαθητές, από το ποίμνιο και να αναδείξει το εκπαιδευτικό ίδρυμα. Τα χρόνια εκείνα επιδόθηκε και στο συγγραφικό του έργο.

Η Αίγινα

Αφού παραιτήθηκε από την σχολή, αποσύρθηκε στο νεοσύστατο μοναστήρι στην Αίγινα, το οποίο αίγειρε με πολύ προσωπικό μόχθο και δωρεές από προσκυνητές που συνέρρεαν από όλη την Ελλάδα. Παρ’ όλα αυτά και εκεί συνάντησε εμπόδια, αφού η μονή δεν αναγνωριζόταν από την Αρχιεπισκοπή Αθηνών, με αποτέλεσμα να μην αποκτά νομική προσωπικότητα. Πέρα από αυτό, ήρθε ξανά αντιμέτωπος με κατηγορίες, εξευτελισμό, υπομένοντας με μια μοναδική πραότητα όλα και μένοντας μέχρι το τέλος της ζωής του πιστός στις χριστιανικές διδαχές. Εκοιμήθη μετά από την μάχη με την επάρατη νόσο.

Τα πρόσωπα

Ο Άγιος Νεκτάριος

Ο Άγιος (Άρης Σερβετάλης) αποδίδεται ιδιαίτερα ασκητικός, πράος, γαλήνιος. Αδιαμφισβήτητα, η ζωή του Αγίου Νεκταρίου, που χαρακτηρίστηκε από διαρκείς διώξεις, συκοφαντίες, προπηλακισμούς, ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με την εσωτερική γαλήνη που επεδίωκε να κατακτήσει. Ωστόσο, είχε μια ανυπολόγιστη δύναμη ψυχής που εκπορευόταν ακριβώς από αυτήν του την πνευματικότητα. Βέβαια στην ταινία δεν αποτυπώθηκε η φλογερότητα του πνεύματός του, όπως αυτή διαφαίνεται από τα γραπτά του, αλλά και από τα κηρύγματά του. Σίγουρα, η στωικότητα και η ανεκτικότητα χαρακτήριζαν τον Άγιο Νεκτάριο, όμως η δύναμή του δεν πρέπει να εκθλιφθεί ως αδυναμία, σφάλμα στο οποίο μπορεί εύκολα να υποπέσει ο θεατής παρακολουθώντας το έργο. Ο Άρης Σερβετάλης απέδωσε ικανοποιητικά έναν ρόλο δύσκολο και απαιτητικό. Πέραν του γλωσσικού στοιχείου, που δεν έδενε με την αισθητική της ταινίας και αποδυνάμωνε σημαντικά την ερμηνεία, έμοιαζε να βιώνει τον πόνο αλλά ταυτόχρονα να είναι ευγνώμων. Έτσι δικαιολογούταν η αντίθεση μεταξύ του ταραγμένου βλέμματός του και των ήρεμων λόγων και πράξεών του.

Τα άλλα πρόσωπα

Πέρα από την μορφή του Αγίου Νεκταρίου (Άρης Σερβετάλης) που κυριαρχεί, δεν περνούν απαρατήρητα και τα υπόλοιπα πρόσωπα του έργου. Ο Χρήστος Λούλης και η Καριοφυλλιά Καραμπέτη προσδίδουν με την εμρηνεία τους ένταση στην μάλλον αργή και μονότονη κατά τα άλλα εξέλιξη των γεγονότων. Το ίδιο, αν και σε μικρότερη ένταση, ο Alexander Petrov. Ο Mickey Rourke κάνει μια μάλλον αδύναμη εμφάνιση, χρονικά περιορισμένη όπως ακόμα αυτή του Γιάννης Στάνκογλου που μόνο μια αποσπασματικότητα κατορθώνουν να αποδώσουν στο όλο εγχείρημα. Περισσότερο ενδιαφέρον είχαν οι Γιάννης Αναστασάκης, Αλέξανδρος Μυλωνάς και Παύλος Κουρτίδης.

Η σκηνοθεσία, το σενάριο και το μήνυμα

Σενάριο και σκηνοθεσία υπογράφει η Γελένα Πόποβιτς. Ως προς το πρώτο, παρατηρήσαμε μια ασυνέχεια στην πλοκή, η οποία ναι μεν ακολουθούταν χρονολογικά, αλλά τα γεγονότα παρουσιάζονταν μάλλον γρήγορα και ανολοκλήρωτα, δίχως να αναδειχθεί ικανοποιητικά το θέμα με το οποίο καταπιάνεται η ταινία. Ναι μεν είναι μια προσωπογραφία, αλλά καμία βιογραφική ταινία, ακόμα και εκείνη ενός Αγίου δεν θα είχε νόημα αν δεν περνούσε το μήνυμά της.

Ως προς το δεύτερο, ίσως από αυτή την κατά κάποιον τρόπο υπερπροσπάθεια για επιβλητικότητα και πνευματικότητα του φιλμ να απομάκρυνε τον θεατή από την ουσία. Αυτή καθ’ ημάς έγκειται στην διαφθορά που επιφέρει η εξουσία, οποιασδήποτε μορφής, εν προκειμένω κατά κύριο λόγο η θρησκευτική, που απομακρύνει τον άνθρωπο από τις αρχές του και τον καθιστά χαμερπή υπηρέτη της που θυσιάζει για αυτήν την ίδια του την υπόσταση. Ο Άγιος Νεκτάριος με την στάση του έδειξε έναν τρόπο να αντισταθεί ο άνθρωπος στον ίδιο του τον αδηφάγο εαυτό, η οποία στάση συμβαδίζει με την χριστιανική του πίστη. Προφανώς, δεν είναι στόχος μιας καλλιτεχνικής δημιουργίας να προσηλυτίσει ή να επιβάλει στον κοινωνό της την άκριτη υιοθέτηση μιας κοσμοθεωρίας ή μιας συμπεριφοράς. Νομίζουμε, εξάλλου, πως δεν είναι αυτή η στόχευση του εν λόγω έργου. Δυστυχώς, όμως, δεν κατορθώνει με επιτυχία ούτε την στόχευση που θεωρούμε πως είχε στην πραγματικότητα.

Η φωτογραφία του Παναγιώτης Βασιλάκης ήταν εξαιρετική, όπως και η Ζμπίγκνιου Πράισνερ. Συνολικά, για τα ελληνικά δεδομένα ήταν μια ταινία που μπορεί να μην εστίασε στο βάθος των πραγμάτων, αλλά τουλάχιστον το επεδίωξε. Το ελληνικό καστ απέδειξε την υποκριτική του δεινότητα που συχνά παροράται και πως μπορεί να σταθεί άξιο σε παραγωγές του εξωτερικού. Μεγάλο ατόπημα η χρήση της αγγλικής γλώσσας και η επιλογή της χάριν εμπορευσιμότητας.

Αντί επιλόγου

Μια ταινία σαν αυτή θα ήταν μια καλή αρχή για να ακολουθήσουν άλλες διεθνείς παραγωγές στις οποίες η Ελλάδα να πρωτοστατεί. Παρ’ όλα αυτά, όταν μεταφέρεται ο βίος και η δράση ενός ανθρώπου πνευματικού στην μεγάλη οθόνη δεν αρκούν τα σκηνοθετικά τεχνάσματα και δεν σώζεται από καλές ερμηνείες η εμφανής αδυναμία διείσδυσης στο βάθος. Δεν αντιλέγουμε πως η ταινία το επιχείρησε, αλλά με τον τρόπο προσέγγισης νομίζουμε πως δεν το κατόρθωσε στον βαθμό που θα ήθελε. Σε κάθε περίπτωση, είναι μια ενδιαφέρουσα προσπάθεια, όχι ίσως ως κινηματογραφική εμπειρία, την οποία αξίζει να παρακολουθήσει περισσότερο κανείς για να πληροφορηθεί για την ζωή του αγίου και να θαυμάσει την στάση του απέναντι στα πράγματα, μια στάση που πολλές φορές άκριτα απορρίπτουμε.

Πέρα του ζητήματος της πίστης, η εσωτερική γαλήνη, η αποδοχή του εαυτού μας και των καταστάσεων που συναντούμε στην ζωή μας, δυνατότητα συγχώρεσης είναι η σωτηρία μας. Το πως θα φτάσει κανείς σε αυτή είναι προσωπικό ζήτημα. Ένας τρόπος είναι αυτός που ακολούθησε ο Άγιος Νεκτάριος, αλλά δεν είναι ο μοναδικός.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *