Τα πορτρέτα γυναικών της Gwen John αποτυπώνουν την αναζήτηση της προσωπικής της ταυτότητας στο Παρίσι του 20ου αιώνα

Η Gwen John, ή Gwendolen Mary John, (γεννήθηκε στις 22 Ιουνίου 1876, Haverfordwest, Pembrokeshire, Ουαλία – πέθανε στις 18 Σεπτεμβρίου 1939, Dieppe, Γαλλία) ήταν Ουαλή ζωγράφος, γνωστή για τις αυτοπροσωπογραφίες, τους ήρεμους, ζωγραφισμένους εσωτερικούς χώρους, και τα πορτρέτα της άλλων γυναικών. Αν και επισκιάστηκε κατά τη διάρκεια της ζωής της από τον αδερφό της Augustus John και τον εραστή της Auguste Rodin, η φήμη της έχει μεγαλώσει αρκετά από τον θάνατό της. Ας ρίξουμε Μια σύντομη ματιά στη ζωή της μεγάλης καλλιτέχνιδος της Ουαλίας που έφυγε στο Μεταϊμπρεσιονιστικό Παρίσι για να γίνει ζωγράφος και να βρει τον πραγματικό εαυτό της.

Μετά τον θάνατο της μητέρας της, και ερασιτέχνης ζωγράφου, το 1884, η Γκουέν, τα τρία αδέλφια και ο πατέρας της μετακόμισαν στη μικρή πόλη Tenby της Ουαλίας. Το 1895 μετακόμισε στο Λονδίνο για να ζήσει με τον μικρότερο αδερφό της και συνάδελφό της ζωγράφο, Augustus John, και να τον ακολούθησε στο Slade School of Fine Art, όπου άρχισε να σπουδάζει το 1894. Οι δεξιότητές της στο σχέδιο αναγνωρίστηκαν με το πρώτο βραβείο για τη σύνθεση φιγούρας το 1898, το τελευταίο της έτος φοίτησης της. Παρά την αναγνώριση του εξαιρετικού ταλέντου της από νεαρή ηλικία, από την αρχή – και για το μεγαλύτερο μέρος του επόμενου αιώνα – επισκιάστηκε από τον αδερφό της Augustus, ο οποίος είχε μία πολύ έντονη προσωπικότητα καθώς και ένα εξαιρετικά αξιόλογο κατάλογο έργων τέχνης.

Gwen John, Landscape at Tenby with Figures, 1896, Tenby Museum and Art Gallery, Tenby, Wales, UK

Περίπου το 1900 η Τζον δημιούργησε έναν από τους πιο γνωστούς πίνακές της, μια αυτοπροσωπογραφία μήκους τριών τετάρτων στην οποία φοράει μια μπλούζα σε χάλκινους τόνους, κρατά τα χέρια της στον ένα γοφό και κοιτάζει με σιγουριά τον θεατή. Αυτή η αυτοπροσωπογραφία έχει σημειωθεί για την ομοιότητα της με έργα των ζωγράφων του μπαρόκ Ρεμπράντ, Ντιέγκο Βελάσκεθ και Άντονι βαν Ντάικ, έργα των οποίων θα είχε δει σε μουσεία ή σε γκαλερί αλλά και στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου, όπου ήταν εγγεγραμμένη ως αντιγραφέας έργων τέχνης.

Επέστρεψε στο Λονδίνο για μερικά χρόνια και εξέθεσε τη δουλειά της για πρώτη φορά το 1900 στο New English Art Club. Συμμετείχε επίσης σε μια κοινή έκθεση με τον αδερφό της το 1903 στην γκαλερί Carfax στο Λονδίνο, όπου παρουσίασε μόνο τρεις πίνακες, σε σύγκριση με τους δικούς του 45. Έφυγε οριστικά από το Λονδίνο το 1904 για να ζήσει στη Γαλλία και τελικά εγκαταστάθηκε στο Μεντόν, στα περίχωρα του Παρισιού.

Auguste Rodin, Monument to James McNeill Whistler, Study for the naked muse, model Gwen John, 1908, Musee Rodin, Paris, France.

Κατά το πρώτο της καλοκαίρι στο Παρίσι το 1904, έγινε μοντέλο για άλλους καλλιτέχνες με έδρα το Παρίσι, ώστε να μπορεί να στηρίξει οικονομικά τον εαυτό της και την τέχνη της. Ένας από αυτούς τους καλλιτέχνες ήταν ο γλύπτης Ογκίστ Ροντέν και σύντομα σύναψαν μία έντονη και θυελλώδη ερωτική σχέση που κράτησε περίπου μια δεκαετία. Ήταν απόλυτα αφοσιωμένη στον πολύ μεγαλύτερο εραστή της, αλλά αυτή η αφοσίωση στο τέλος έγινε κάτι σαν εμμονή. Τελικά, ο Ροντέν κατέφυγε στη χρήση των βοηθών και των γραμματέων του για να την κρατήσει σε απόσταση.

Μέσω του Ροντέν γνώρισε τον ποιητή Ράινερ Μαρία Ρίλκε, με τον οποίο σύναψε μια στενή φιλία που κράτησε μέχρι το θάνατό του. Ξεκινώντας από το 1910, ο Αμερικανός δικηγόρος και συλλέκτης έργων τέχνης John Quinn έγινε ο μοναδικός χορηγός της John. Μέχρι το θάνατό του το 1924, αγόρασε οποιοδήποτε έργο ήταν διατεθειμένη να αποχωριστεί. Όταν εκείνος πέθανε, βρέθηκε σε πολύ δύσκολη οικονομική θέση. Το ημερολόγιό της περιγράφει με λεπτομέρειες αυτήν την δύδκολη περίοδο, η οποία έγινε ακόμα πιο δυσχερής όταν, δύο χρόνια αργότερα, ο Ρίλκε πέθανε. Εκείνη τη χρονιά, το 1926, ξεκίνησε μια εμμονική σχέση με τη γειτόνισσα της Βέρα Ουμανσόφ. Οι δημοσιευμένες επιστολές και τα σημειωματάρια της αναφέρουν λεπτομερώς αυτή την εμμονή και άλλες φιλικές και ερωτικές σχέσεις που είχε με αρκετές γυναίκες καλλιτέχνες. Ο Ροντέν, ο οποίος είχε ταυτόχρονα σεξουαλική σχέση με τη βοηθό του Hilda Flodin, είχε άλλωστε ζωγραφίσει ερωτικά σχέδια με την Flodin και την John μαζί στο κρεβάτι.

Μετά το τέλος της σχέσης της με τον Ροντέν και τη μεταστροφή της στον Ρωμαιοκαθολικισμό περίπου το 1913, η Τζον δημιούργησε πολλά πορτρέτα μοναχών από ένα τοπικό μοναστήρι στο Μεντόν, συμπεριλαμβανομένης μιας σειράς εικόνων (1913–21) της ιδρύτριας του μοναστηριού, Mère Marie Poussepin. Χρησιμοποιώντας μια εικόνα της από μια κάρτα προσευχής, ζωγράφισε τουλάχιστον οκτώ πορτρέτα μήκους τριών τετάρτων της μοναχής, η οποία είχε πεθάνει περίπου 200 χρόνια νωρίτερα. Τα πορτρέτα συνέχισαν να είναι το κεντρικό θέμα των πινάκων της και των σχεδίων της. Εξέθεσε τα έργα της αρκετές φορές στο Παρίσι σε διάφορες γκαλερί και εκδηλώσεις, μεταξύ των οποίων πολλές φορές στο Salon d’Automne (από το 1919 και έπειτα), μια διάσημη ετήσια έκθεση τέχνης, η οποία καθιερώθηκε ως εναλλακτική λύση στο επίσημο «Σαλόνι του Παρισιού», κάτι που θεωρούνταν υπερβολικά παραδοσιακό και αποπνικτικό για τους νεότερους καλλιτέχνες.

Ως γυναίκα σε ένα επάγγελμα που εξακολουθούσε να κυριαρχείται από άνδρες – συμπεριλαμβανομένου του επιτυχημένου αδερφού τη – η Gwen John έπρεπε να αγωνιστεί για την αναγνώριση. Οι στοχαστικές της μελέτες για μοναχικές γυναίκες στο ήρεμο περιβάλλον του σπιτιού τους υποδηλώνουν οικειότητα και γαλήνη αλλά και μια ταυτόχρονη θλίψη. Δεν υπάρχει αφηγηματικό περιεχόμενο που να προσφέρει έναν τρόπο με τον οποίο μπορούμε να διαβάσουμε τους πίνακες. Όπως μεγάλο μέρος του έργου της Gwen John, βασίζεται μάλλον στη διάθεση, την ατμόσφαιρα και τις στενά τονισμένες αρμονίες χρωμάτων που έχουν τον κατάλληλο συναισθηματικό αντίκτυπο.

Gwen John, A Corner Of The Artists Room in Paris, 1907-09, National Museum, Cardiff, Wales, UK

Η δημιουργικότητα και αποδοτικότητα της Gwen λέγεται ότι μειώθηκε μετά το 1924 (μετά τον θάνατο του χορηγού της). Πιστεύεται ότι σταμάτησε να ζωγραφίζει εντελώς μετά το 1933 και ασχολήθηκε κυρίως με την κηπουρική. Το 1939, σε άσχημη ψυχολογική κατάσταση, επιδεινωμένη υγεία και με τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο στο κατώφλι της Γαλλίας, έφυγε από το Παρίσι για τις γαλλικές ακτές, αλλά κατέρρευσε και πέθανε σε ηλικία 63 ετών, μόλις μία εβδομάδα μετά την άφιξή της στην παράλια πόλη της Διέππης.

Κατά τη διάρκεια της ζωής της, η John ήταν είχε φτάσει ένα υψηλό επίπεδο αξίωσης για το έργο της αλλά σε καμία περίπτωση δενσυγκρινόταν με το επίπεδο φήμης που είχε πετύχει ο Augustus John. Μετά το θάνατό της, βρέθηκε σε απόλυτη αφάνεια και η τοποθεσία του τάφου της ήταν άγνωστη μέχρι το 2014, όταν επιτέλους ανακαλύφθηκε το αρχείο θανάτου της στο νεκροταφείο Janval στην Διέππη. Στις αρχές του 21ου αιώνα αναγνωρίστηκε ως μία από τις κορυφαίες Βρετανίδες-Ουαλές καλλιτέχνες της μετα-ιμπρεσιονιστικής περιόδου και το καλλιτεχνικό της ταλέντο πλέον θεωρείται συχνά από τους κριτικούς ότι ξεπερνάει αυτό του αδελφού της. Ο ίδιος ο Augustus είχε προβλέψει αυτή την ανατροπή, λέγοντας «Σε 50 χρόνια θα είμαι γνωστός ως ο αδερφός της Gwen John». Οι πίνακες της εκτίθονται σε διάφορα μουσεία, δημόσιες συλλογές και γκαλερί, όπως για παράδειγμα, στο Εθνικό Μουσείο του Κάρντιφ και στο Tate Britain στο Λονδίνο.

Είχε ιδιαίτερη αγάπη στις γάτες, τις οποίες περιελάμβανε και στους πίνακες της, και φιλοξενούσε πολλές στο σπίτι της καθ’όλη την διάρκεια της ζωής της. Είχε, ακόμα, πολλές ακαδημαικές γνώσεις και πάντα ενημερωνόταν για τις νέες εξελίξεις, ειδικά στον χώρο της τέχνης. Επιπλέον, ήταν σίγουρη για την κρίση της και έδινε διασκεδαστικές και οξυδερκείς απόψεις πολλούς καλλιτέχνες και το έργο τους. Χαρακτηριστική είναι η φράση της όταν είδε τους πίνακες του Σεζάν: «Αυτά είναι πολύ καλά, αλλά προτιμώ τα δικά μου».

Στους πίνακές της, η Βρετανίδα καλλιτέχνης χρησιμοποιούσε διακριτικά, σιωπηλά χρώματα. Ανέπτυξε μια τεχνική εφαρμογής χοντρού χρώματος με μικρές πινελιές για να δημιουργήσει υφή πάνω στους καμβάδες της, τους οποίους ετοίμαζε η ίδια στα δικά της αυστηρά πρότυπα. Στο Παρίσι η John σπούδασε με τον James Abott McNeill Whistler από τον οποίο έμαθε για την τεράστια δύναμη του διακριτικού χρώματος. Ο Whistler πίστευε ότι η ζωγραφική ήταν μια λογική πειθαρχία, δηλώνοντας ότι δεν δίδασκε τέχνη, αλλά μια επιστημονική μέθοδο. Χάρη στη διδασκαλία του, η Gwen John ανέπτυξε μία λεπτομερή διακριτική ικανότητα στις τονικές αποχρώσεις, που της επέτρεψε να χρησιμοποιεί χρώματα που αλληλοσυμπληρώνονταν ακριβώς. Αυτό το χαρακτηριστικό στυλ της Gwen John, με την ησυχία της και τις λεπτές χρωματικές της αποχρώσεις, έρχεται σε αντίθεση με το πολύ πιο ζωντανό και χρωματιστό έργο του αδελφού της αλλά βρίσκεται σε αρμονία με το ιμπρεσσιονιστικό στυλ της εποχής.

Οι περισσότεροι από τους πίνακες της Gwen John είναι πορτρέτα γυναικών. Δεν ξέρουμε την ταυτότητα πολλών από αυτών των γυναικών, αλλά σαφώς τη γοήτευσαν. Τις ζωγράφισε καθιστές ή όρθιες., συνήθως με μονόχρωμο φόντο. Οι περισσότερες κρατούσαν τα χέρια τους στην αγκαλιά τους ή μερικές φορές κρατούσαν ένα βιβλίο. Άλλες φορές, ζωγράφιζε ένα δωμάτιο, άδειο, χωρίς ανθρώπινες φιγούρες, αλλά με υπαινιγμούς ότι κάποιος μόλις είχε φύγει ή επέστρεφε. Επίσης, συμπεριελάμβανε στους πίνακες της καθημερινά απλά αντικείμενα – ένα βιβλίο, μια ομπρέλα, το τσάι για κάποιον πάνω στο τραπέζι, τα οποία αποτελούν ταυτόχρονα σύμβολα της ζωής μιας ελεύθερης γυναίκας.ι. Αυτό που βλέπουμε σε αυτά τα δωμάτια και αυτά τα πορτρέτα είναι μια γυναίκα που ενδιαφέρεται για την ανεξαρτησία και την εκπαίδευση της. Μια γυναίκα που ενδιαφέρεται για την στοχαστική, ήρεμη ζωή. Μέσα από αυτές τις εικόνες, η Gwen εξερεύνησε τη δική της αίσθηση ταυτότητας. Στην ωριμότερη περίοδο της, άρχισε να ενδιαφέρεται όλο και περισσότερο για την απομόνωση από τον έξω κόσμο, την ηρεμία της απλής και ήσυχης ζωής. Κάποιοι εικάζουν ότι συνειδητοποίησε ότι οι παθιασμένες και μερικές φορές εμμονικές σχέσεις της αποσπούσαν την προσοχή από την τέχνη της.

Πηγές:

https://www.britannica.com/biography/Gwen-John

https://en.wikipedia.org/wiki/Gwen_John#cite_note-50

https://www.tate.org.uk/art/artworks/john-the-convalescent-n04861

http://www.hellenicaworld.com/Art/Paintings/en/GwenJohn.html

https://www.wikiart.org/en/gwen-john/all-works#!#filterName:all-paintings-chronologically,resultType:masonry

https://theboypoetremembers.wordpress.com/tag/gwendolen-mary-john/

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *