Video Art: Πότε ένα βίντεο θεωρείται τέχνη;

Τι είναι η video art;

Η βιντεοτέχνη ή αλλιώς video art, εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1960, μια εποχή όπου η τεχνολογία του βίντεο, δηλαδή της ηλεκτρονικής (μαγνητικής τότε) καταγραφής και αναπαραγωγής της εικόνας και του ήχου, έγινε τεχνικά εφικτή και λίγο αργότερα προσιτή στο ευρύ κοινό.

H Βίντεο Αρτ πήρε αρκετές ονομασίες όπως, βίντεο των καλλιτεχνώνπειραματικό βίντεοτηλεόραση των καλλιτεχνώννέα τηλεόραση ακόμα και Guerilla TV. Πηγή έμπνευσης για τη νέα αυτή μορφή τέχνης υπήρξαν αρκετά καλλιτεχνικά κινήματα, θεωρητικές ιδέες, τεχνολογικά επιτεύγματα καθώς και ομάδες πολιτικού και κοινωνικού ακτιβισμού. Οι καλλιτέχνες που δούλεψαν με το βίντεο εκείνη την περίοδο ήταν συχνά επηρεασμένοι από διάφορα κινήματα και ιδέες, όπως: fluxus, happenings, Performance art, Body art, Arte Povera, Pop art, μινιμαλιστική γλυπτική, Εννοιολογική τέχνη, μουσική avant-garde, πειραματικό κινηματογράφο, σύγχρονο χορό και θέατρο και από μία μεγάλη ποικιλία ετερογενών πολιτιστικών δραστηριοτήτων.

Οι πρώτοι καλλιτέχνες που δούλεψαν με το βίντεο δεν προσελκύθηκαν μόνο από την ποικιλία πολιτιστικών επιρροών αλλά και γιατί εισήγαγαν νέες ιδέες και πρακτικές εμπλουτίζοντας ευρύτερα τις πρακτικές των καλών τεχνών, επαναπροσδιορίζοντας ιδέες και προσεγγίσεις από άλλους τομείς και μέσα σε μία περίοδο ύφεσης των αυστηρών αρχών της εννοιολογική τέχνης.

Ιστορικό Πλαίσιο

Η δεκαετία του 1960 ήταν αυτή της βιομηχανικής ανάπτυξης, της υπερκατανάλωσης, της αύξησης των μέσων επικοινωνίας, του μαγνητοφώνου και της τηλεόρασης. Ήταν μια εποχή κοινωνικής, οικονομικής και πολιτιστικής αλλαγής, γι αυτό μεγάλο μέρος των νέων τεχνών ήταν μορφολογικά και πολιτικά ριζοσπαστικό. Η εξέλιξη της ηλεκτρονικής και ψηφιακής τεχνολογίας της εικόνας ήταν ραγδαία. Οι εξελίξεις στο πεδίο αυτό μετέτρεψαν το βίντεο από ένα ακριβό μέσο, που ήταν στα χέρια επαγγελματιών και ειδικών της τηλεόρασης, μεγάλων εμπορικών εταιριών και οργανισμών, σε ένα ευρέως διαδεδομένο καταναλωτικό προϊόν.

Το 1965, η Sony κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στην αγορά την πρώτη φορητή βιντεκάμερα, την Sony AV-3400 Portapak. Η εξέλιξη αυτή είναι κομβικής σημασίας για τους καλλιτέχνες, τους ακτιβιστές και το κοινό καθώς εγκαινιάζει μία νέα εποχή δίνοντας την ευκαιρία στον κάτοχό της να καταγράψει το υλικό που επιθυμεί. Η δυνατότητα αυτή τράβηξε το ενδιαφέρον των καλλιτεχνών που είδαν τη βιντεοκάμερα σαν ένα δημιουργικό μέσο και οι ακτιβιστές ως «ένα όπλο καταγραφής μαρτυριών» το οποίο θα χρησίμευε για τη δημιουργία νέων ειδών προγραμμάτων αντίθετων από αυτών της τηλεόρασης την ίδια περίοδο που οι κυβερνήσεις και οι μεγάλοι τηλεοπτική όμιλοι είχαν στην αποκλειστικότητά, την τηλεοπτική παραγωγή και τη μετάδοσή προπαγανδιστικού υλικού. Έτσι, σιγά σιγά η Βίντεο Αρτ αναδύεται από το περιθώριο και γίνεται ένα μέσο το οποίο θα ασκήσει μεγάλη επιρροή στη σύγχρονη τέχνη. 

Η σχέση της Βιντεο Αρτ με την τηλεόραση είναι προβληματική, γι αυτό επικρίθηκε από αρκετούς καλλιτέχνες οι οποίοι πήραν θέση εναντίον της, ενώ προσπάθησαν να αλλάξουν τα πολιτιστικά στερεότυπα και αναπαραστάσεις που απεικονίζει δημιουργώντας αφηρημένες εικόνες βίντεο. Τόσο η Βίντεο Αρτ όσο και η τηλεόραση μοιράζονται την ίδια τεχνολογία, ειδικά στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται και εκλαμβάνονται οι τελικές εικόνες και ο ήχος από τον θεατή. Για αυτό το λόγο η απάντηση των καλλιτεχνών ήταν με το ίδιο μέσο, σε συγκρίσιμη γλώσσα. Η σχέση του βίντεο των καλλιτεχνών και της τηλεοπτικής τεχνολογίας ποικίλει και είναι σύνθετη. Όπως παρατηρεί ο Rob Perree, πρόκειται για μια νέα γενιά που “εκτιμά τα επιτεύγματα της τηλεόρασης και δεν έχει πρόβλημα να τα χρησιμοποιήσει. Παρ’όλα αυτά οι καλλιτέχνες της νέας γενιάς αντιμετωπίζουν κριτικά την τηλεόραση και της επιτίθενται με τα δικά της όπλα”.

Πότε ένα βίντεο είναι τέχνη;

Σήμερα η βιντεοτέχνη έγινε πιο επίκαιρη από ποτέ, κυρίως εξαιτίας της αλματώδους ανάπτυξης και εξέλιξης της ψηφιακής τεχνολογίας, όπου ακόμα και οι κάμερες των κινητών τηλεφώνων μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή και δημιουργία ενός έργου βιντεοτέχνης. Ποια όμως είναι τα χαρακτηριστικά ενός τέτοιου έργου, και πότε αυτό δεν είναι απλά ένα βίντεο μιας συνήθους προσωπικής έκφρασης ή καταγραφής, αλλά γίνεται τέχνη;

 H τέχνη του βίντεο – video art εμφανίζεται όταν η κάμερα παύει να είναι ένα απλό, τεχνικό μέσο καταγραφής που παραπέμπει στην τηλεόραση και γίνεται εκφραστικό μέσο και δομικό στοιχείο του έργου. Η Video art ταυτίζεται τόσο με έναν ιδιαίτερο τρόπο παραγωγής, όσο και με την ενεργοποίηση των ψυχολογικών και φυσιολογικών παραγόντων που παρεμβαίνουν στην επικοινωνία. Ο καλλιτέχνης του video χρησιμοποιεί ένα υλικό βάσης που του δίνει τη δυνατότητα να καταγράφει εικόνες και ήχους σε μια ηλεκτρονική κάμερα.

Η λέξη κλειδί για τη τέχνη του βίντεο είναι σίγουρα ο χρόνος. Το βίντεο μπορεί να τον αφήσει να περνά όπως περνά και στη πραγματικότητα ή να ‘χειριστεί’ τον πραγματικό χρόνο σε πλαστό χρόνο. Σε κάθε περίπτωση απαιτεί από το θεατή ένα συγκεκριμένο χρόνο παρακολούθησης που αντιστοιχεί στη διάρκεια της ταινίας. Από την άλλη πλευρά το βίντεο είναι ένα μέσο υποβλητικό, που συνήθως προβάλλεται σε σκοτεινούς χώρους από μόνιτορ, τα οποία ασκούν μία ξεχωριστή γοητεία στο θεατή και καθοδηγούν τη προσοχή του.

Η Video Art στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα η video art ήρθε αρκετά καθυστερημένα, λόγω της συντηρητικής κοινωνικής δομής της ελληνικής κοινωνίας. Στα μέσα της δεκαετίας του 1970 βλέπουμε τα πρώτα δείγματα και στις αρχές της δεκαετίας του 1980 έχουμε την άνθισή της. Παρότι ήταν δημοφιλής για αρκετά χρόνια, η γοητεία που εξασκούσε εξασθένησε,και δεν καθιερώθηκε ποτέ σαν νέο μέσο έκφρασης για τους νέους καλλιτέχνες.[Παρόλα αυτά, υπάρχουν αξιόλογοι Έλληνες καλλιτέχνες της Video Art και των πολυμέσων που έχουν παρουσιάσει έργα τους σε Ελλάδα και εξωτερικό.

Το Video Art Μηδέν είναι ένας ανεξάρτητος οργανισμός για τη διερεύνηση και την προώθηση της βιντεοτέχνης και ένα από τα πρώτα εξειδικευμένα διεθνή φεστιβάλ βιντεοτέχνης στην Ελλάδα. Ιδρύθηκε το 2005 από μια ανεξάρτητη ομάδα ελλήνων καλλιτεχνών με σκοπό να υποκινήσει τη δημιουργία πρωτότυπης βιντεοτέχνης, να βοηθήσει στη διάδοσή της και να αναπτύξει την έρευνά της.

Μέσα από συνεργασίες και ανταλλαγές με σημαντικά φεστιβάλ, χώρους τέχνης και οργανισμούς, έχει αναγνωριστεί ως μια από τις βασικές και ταυτόχρονα ενδιαφέρουσες διοργανώσεις για τη βιντεοτέχνη διεθνώς και μια σημαντική πλατφόρμα πολιτιστικής ανταλλαγής για την ελληνική και παγκόσμια βιντεοδημιουργία. Έχει δημιουργήσει ταυτόχρονα ένα εναλλακτικό σημείο συνάντησης για αναδυόμενους και αναγνωρισμένους καλλιτέχνες και έναν κόμβο επικοινωνίας μεταξύ καλλιτεχνών, οργανισμών, φεστιβάλ και χώρων τέχνης απ’ όλο τον κόσμο.

Πηγές:

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CE%AF%CE%BD%CF%84%CE%B5%CE%BF_%CE%B1%CF%81%CF%84

https://www.artycle.gr/theoria-istoria/147-i-emfanisi-tis-video-art.html

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΤΟΥ VIDEO ART με τον Χρήστο Προσύλη

https://www.vis.auth.gr/anakoinoseis/kallitexnikes/2139-video-art-videolands

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.