Moby Dick – the Musical: Ένα φιλοσοφικό ταξίδι ξεδιπλώνεται μέσα από την μουσική και το λιμπρέτο του Δημήτρη Παπαδημητρίου

Μια κατάρα. Ένας οιωνός. Ένα ανθρωποφάγο κήτος. Ένα δαιμονικό, παράξενο παραμύθι-περιπέτεια ή ένα φιλοσοφικό εργαστήρι ιδεών; Μπορεί το κυνήγι μιας φάλαινας να κλείνει μέσα του όλες τις περίπλοκες λειτουργίες του ανθρώπινου νου και την ανάγκη του ανθρώπου να πολεμάει τα όρια του; Τον ίδιο τον θεό του; Ο Moby Dick «βουτάει» ξανά από τη σκηνή στον ωκεανό της Μουσικής και  υπόσχεται ένα αξέχαστο ταξίδι στις θάλασσες και στα βάθη της ανθρώπινης ψυχής, με μια απόλυτα πρωτόγνωρη για τα ελληνικά δεδομένα μουσική σύνθεση αλλά και παραγωγή.

Η λογοτεχνία, η μουσική, το θέατρο, ο χορός και η πιο σύγχρονη τεχνολογία των «Ολογραμμάτων» κάνουν εφικτή τη σκηνική αναπαράσταση του πέμπτου, πιο πολυδιαβασμένου βιβλίου στην ιστορία της Ανθρωπότητας: o Moby Dick – το μιούζικαλ, του Δημήτρη Παπαδημητρίου σε σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα, βασισμένο στο μυθιστόρημα του Χέρμαν Μέλβιλ επιστρέφει μετά από δύο χρόνια αναγκαστικής αναβολής για να μας συναρπάσει. Το Onassis Culture μεταμόρφωσε το αριστούργημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας σ’ ένα μοναδικό μουσικό υπερθέαμα και από τις 9 Φεβρουαρίου, η μεγαλύτερη ελληνική μουσική υπερπαραγωγή παίζεται στο Christmas Theater.

Το μιούζικαλ (διασκευή-λιμπρέτο και μουσική σύνθεση) του Δημήτρη Παπαδημητρίου είναι ένα «φαλαινώδες» σε μέγεθος εγχείρημα. Ένα λιμπρέτο 29.198 λέξεων, 23 ερμηνευτών επί σκηνής και 12 μουσικών ζωντανά 430 ωρών πρόβας και 250 ωρών μουσικής διδασκαλίας. Ακόμα 135 κοστούμια, αμέτρητες αλλαγές σκηνών, 70 τετραγωνικά οθόνη ολογραφικής προβολής, 96 τετραγωνικά LED οθόνη και εντυπωσιακές ολογραμματικές προβολές και 3D videos έρχονται να συναρπάσουν και να χαρίσουν μια αξέχαστη εμπειρία στο κοινό, εναρμονισμένη με το παγκόσμιο αριστούργημα του Μέλβιλ.

Όμως το μεγαλειώδες θέαμα που εκτυλίσσεται επί σκηνής δεν μένει ούτε κατ’ ελάχιστον στο επίπεδο μιας εύπεπτης υπερπαραγωγής. Στην πραγματικότητα, η μουσική σύνθεση και το λιμπρέτο του Δημήτρη Παπαδημητρίου θα μπορούσαν να αποτιμηθούν ως έργο ζωής, που έχει την τύχη να παρουσιαστεί σε ένα ίσων αξιώσεων σκηνικό ανέβασμα. Το τόλμημα του συνθέτη μεταγράψει σε παραστάσιμη εκδοχή (τρεισήμισι ωρών) το διάσημο μυθιστόρημα είναι τεράστιο, αλλά το πραγματικό κατόρθωμα είναι ότι καταφέρνει να συλλάβει στη μουσική και στο λιμπρέτο τόσο το επικό μέγεθος όσο και το φιλοσοφικό υπόστρωμα του λογοτεχνικού έργου.

Το έργο του Μέλβιλ πράγματι βρίθει από μεταφορές, συμβολισμούς, συναισθηματικές εξάρσεις και εξωτερικευμένες αντιθέσεις. Ο καπετάνιος Αχαάβ, ηγείται της προσπάθειας εκδίκησης εναντίον της φάλαινας ονόματι Moby dick, που σε πρότερη μονομαχία τον κατέστησε σακάτη από το ένα πόδι. Μέσα στην ιστορία της μανιώδης καταδίωξης που εξαπολύει ο Αχαάβ εναντίον του Μόμπι Ντικ κρύβεται ένα αληθινό έπος, μία γνήσια περιπέτεια που αγγίζει τα όρια του μεταφυσικού ενώ το βιβλίο διανθίζεται επίσης από πλήθος λεπτομερειών για τον κόσμο των ναυτικών, τη σύγκρουση “πολιτισμένου” κόσμου και ιθαγενών πληθυσμών.

Σε πρώτο πλάνο, αυτή η σύγκρουση εξετάζει τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση, τις ισορροπίες ανάμεσα στους δύο πυλώνες της ζωής και του θανάτου. Άνθρωπος, πεπρωμένο, βούληση και Θεός, όλα συναπαντώνται σε αυτή ακριβώς την αντίθεση. Μία φιλοσοφική στάση έναντι της φύσης και των προεκτάσεών της. Επί της ουσίας, ο καπετάνιος δεν αντιμάχεται τη φάλαινα, αλλά τον εαυτό του. Αυτόν επιχειρεί να υπερκεράσει και μαζί του να υπερβεί τους περιορισμούς που θέτει η φύση.

Το έργο διαδραματίζεται στη θάλασσα μεν, αλλά είναι και μια καταβύθιση σε φιλοσοφικούς ατραπούς, στην υπέρβαση της επικράτησης και της νίκης επί του υπέρτατου, του ”θηρίου” , του αδύνατου, που μπροστά του ο άνθρωπος ελαχιστοποιείται, όμως  η επιμονή του, τον ωθεί στο ύστατο καταφύγιο του, αυτό της αυτογνωσίας αγγίζοντας και τα όρια της τρέλας. εστιάζοντας και εισχωρώντας σε βάθος στην ανακάλυψη των ανθρώπινων ορίω  και την εμμονή να ξεπεραστούν νοητικά και υπαρξιακά ερωτήματα της ανθρωπότητας, την επιμονή για την επικράτηση του ελάχιστου απέναντι στο μεγαλειώδες, η πάλη του καλού με το κακό στο επίπεδο μιας εσωτερικής διαμάχης των δυο αυτών αντίρροπων δυνάμεων, της αμφισβήτησης της προδιαγεγραμμένης Μοίρας, η άνιση μάχη με τα όρια που επιθυμεί ο άνθρωπος να ξεπεράσει αλλά τελικά υποκύπτει και εξαφανίζεται με την ικανοποίηση όμως, ότι πάλεψε με αυτά.

Η σκηνοθετική άποψη του Γιάννη Κακλέα από την άλλη δεν χρειάζεται συστάσεις. Οριοθετημένη, με σεβασμό στο έργο και τις διαχρονικές του αναφορές, επαγγελματισμό και υπευθυνότητα από την πρώτη ως την τελευταία σκηνή, επενδύει στις ατομικές υπάρξεις των πρωταγωνιστών και συνθέτει μία ενιαία, πολύμορφη και διεισδυτική οπτική, συγκροτώντας γέφυρες ανάμεσα στην πλοκή και τους θεατές που διαρκώς «σπρώχνουν» τους τελευταίους σε άμεση επικοινωνία με τις πολλαπλές πτυχές και νοήματα αυτού. Οι μουσικές ερμηνείες, πηγάζοντας από τις διαφορετικές εθνικές, κοινωνικές και πολιτισμικές πραγματικότητες του πληρώματος, συνθέτουν μία ολότητα χαρακτήρων και προεκτείνουν την ιστορία στο εκάστοτε «σήμερα». Διότι, τα βαθύτερα αποτελέσματα αυτής σχετίζονται διαχρονικά την ανθρώπινη ύπαρξη. 

Η φαντασία και η δύναμη των ψευδαισθήσεων συνυπάρχουν. Λύπη, χαρά, ομορφιά και καταστροφή, όλα περιπλέκονται γύρω από την φαντασία και το ταξίδι που εκκινά με προορισμό τον Moby dick, δεν είναι άλλο από την έννοια του συμβόλου, ενός συμβόλου που συνεχώς αλλάζει. Συμβολισμός και μυθολογία ανταμώνουν. Η φάλαινα ως σύμβολο ενός αόρατου εχθρού δεν είναι το οφθαλμοφανές αλλά αυτό το οποίο εικάζουμε ότι δεν θα υποτάξουμε ποτέ: η φάλαινα, ενίοτε, φωλιάζει βαθιά στην ψυχή του «καλού» χριστιανού και ανθρώπου του εκπροσώπου της ανώτερης κοινωνικής τάξης. Εν τέλει όμως αναφέρεται στην αναζήτηση του νοήματος της εφήμερης ανθρώπινης ζωής.

Η επική δύναμη της ιστορίας, ο κόσμος του έργου και τα επιμέρους πρόσωπα, η αντιπαραβολή του ανθρώπινου μεγέθους με τη μεγαλειώδη δύναμη της φύσης αλλά και με το θείο στοιχείο, η προσωπικότητα του Αχαάβ, που παλεύει για την υπέρβαση των ορίων του, αγγίζοντας παράλληλα την ύβρη, όλα αυτά ανασυστήνονται στο (γραμμένο σχεδόν εξολοκλήρου σε στίχο) λιμπρέτο, που καταφέρνει να συμπυκνώσει τα βασικά σημεία του δραματικού ενδιαφέροντος. Είναι η αφετηρία και το τέλος μιας διαδρομής στο μεταφυσικό και το αληθινό εντός των πλαισίων μιας υπερπαραγωγικής παράστασης που δεν μένει στα πλαίσια του θεαματικού, αλλά πηγαίνει στο βάθος και στο νόημα, όσο και στην ασυνήθιστη πραγματικότητα των λέξεων και της γραφής του Αμερικανού συγγραφέα.Η διάρκεια της παράστασης ίσως κουράζει, και δεν αποφεύγονται κάποιες “κοιλιές” στη δράση, όμως η σκηνική μεταφορά αφορά ένα μυθιστόρημα εξακοσίων και πλέον σελίδων και ο στόχος ήταν εμφανώς να μην εξιστορηθεί επί τροχάδην.

Δεν μου αρέσει να μιλώ για «μεταφορά». Όσο πιστός κι αν θέλησα να είμαι στο βιβλίο, όποτε διαβάζω για «μεταφορά» εναντιώνομαι. Μιλάμε απλά για μια νέα δημιουργία, ενός άλλου έργου σε ένα άλλο είδος τέχνης, με αφορμή τον «Μόμπι Ντικ» του Χέρμαν Μέλβιλ. Και εύχομαι ο θεατής μας να προστρέξει μετά και στο πρωτότυπο, το βιβλίο. Αυτό θα ήταν η μεγαλύτερη νίκη μας.

Έξοχος ο πολυπληθής θίασος των είκοσι τριών ηθοποιών και τραγουδιστών με επικεφαλής τον Μπάμπη Βελισσάριο (Αχαάβ), τον Θοδωρή Βουτσικάκη (Στάρμπακ), τον Αιμιλιανό Σταματάκη (Ισμαήλ) και τον Ιβάν Σβιτάιλο (Σταμπ), που στιγματίζουν τους χαρακτήρες τους με δυναμισμό και ενάργεια – και εδώ, στη δουλειά με τους ερμηνευτές, που ξεφεύγουν από το καλούπι της τραγουδιστικής ερμηνείας, φαίνεται η σκηνοθετική συμβολή του Γιάννη Κακλέα και της Αγγελικής Τρομπούκη στις χορογραφίες. Αυτό το τόσο δυναμικό σύμπαν ωφελείται στο μέγιστο όχι μόνο από την καλαισθησία και την υψηλή ποιότητα του σκηνικού (Μανόλης Παντελιδάκης) και των κοστουμιών (Ηλένια Δουλαδίρη), αλλά κυρίως στα τρισδιάστατα γραφικά, που ενισχύουν την ψευδαισθητική δύναμη του θεάματος και βοηθούν σημαντικά ώστε να αποδοθεί με αληθοφάνεια όλη η περιπετειώδης ”ρότα” του φαλαινοθηρικού ”Πικουόντ” προς την μάχη με το ανθρωπίνως αξεπέραστο και την νοητική αταξία, μέχρι τα όρια της συνειδητής αυτοκαταστροφής και της αυτοθυσίας, και έχουν τρομερή επίδραση στην άμεση εμπειρία του θεατή. Τέλος, η δωδεκαμελής ορχήστρα σε διεύθυνση του Αλέξιου Πρίφτη επιστεγάζει, ως πραγματικός συμπρωταγωνιστής των ερμηνευτών, την επιτυχία ενός κορυφαίου εγχειρήματος.

Οι παραστάσεις στο Christmas Theater ολοκληρώνονται στις 10 Απριλίου.

Πηγές:

https://www.athinorama.gr/theatre/theatre-reviews/3002260/moby-dick—the-musical/

https://www.clickatlife.gr/theatro/story/190976

https://www.onassis.org/el/whats-on/moby-dick

https://www.lifo.gr/culture/theatro/mompi-ntik-o-kathenas-sto-ergo-ayto-briskei-ayto-poy-psahnei

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.