Όπως κυλάει το ποτάμι: ένα σύγχρονο noir με κρυμμένα μηνύματα

Αντί Προλόγου

Μετά την πρεμιέρα της στις Κάννες είχαμε την ευκαιρία στις 29ες Νύχτες Πρεμιέρας να παρακολουθήσουμε την ταινία “Όπως κυλά το ποτάμι” του Wei Shujun. Μια σύγχρονη νουάρ ταινία με αισθητική και εσάνς της δεκαετίας του ’90 ξεδίπλωσε μια σειρά φόνων στην Κινέζικη επαρχία στη δύση του 20ου αιώνα. Ωστόσο, δεν έμεινε σε μια απλή αστυνομική προσέγγιση, αλλά επιχείρησε με διακριτικότητα να πάει πολύ βαθύτερα και ομολογουμένως το κατόρθωσε. Αδιαμφισβήτητα σήμανε την επιστροφή του σκηνοθέτη στη μεγάλη οθόνη και μια ευχάριστη ανακάλυψη για εμάς στα πλαίσια του φεστιβάλ. Ας δούμε αναλυτικότερα:

Λίγα λόγια για την πλοκή

Σε κάποια νότια επαρχία της Κίνας του 1995 μια ηλικιωμένη κυρία βρίσκει τραγικό θάνατο στην όχθη του ποταμού. Είχε δολοφονηθεί άγρια και ο αρχιοεπιθεωρητής Ma Zhe είναι αυτός που αναλαμβάνει να διαλευκάνει την υπόθεση. Ο αρχικός ύποπτος είναι ο υιοθετημένος γιος της, που όλοι στο χωριό αποτελούν “τρελό”. Στην πραγματικότητα πρόκειται για έναν άνθρωπο με νοητική στέρηση. Σύντομα τα στοιχεία θα οδηγήσουν σε μια δαιδαλώδη πορεία. Ο επιθεωρητής μαζί με τους βοηθούς του να περάσουν από ένα παράνομο ζευγάρι, μερικά θαραλλέα πιτσιρίκια, έναν αντισυμβατικό κομμωτή που θα προσφερθεί ως δράστης, μια ψηλή γυναίκα με κυματιστά μαλλιά για να βρουν το μύτο που θα τους οδηγήσει στον υπεύθυνο. Σύντομα, άλλα πτώματα θα εμφανιστούν μαζί με μυστικά που τόσο καιρό βρίσκονταν σε λήθαργο.

Ταυτόχρονα, ο Zhe που μαζί με τη γυναίκα του περιμένει το πρώτο τους παιδί θα έρθει αντιμέτωπος με μια αναπάντεχη εξέλιξη. Οι ανώτεροί του διαρκώς τον πιέζουν να βρει τη λύση, ακόμα και αν αυτή σημαίνει να φορτώσει τα εγκλήματα σε κάποιον αποδιοπομπαίο τράγο. Όπως θα φανεί, προτεραιότητα έχει πολλές φορές για την κινεζική αστυνομία να κλείσει η υπόθεση, παρά να βρεθεί ο πραγματικός ύποπτος. Ο Zhe, όμως, αισθάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά, και παρά τις πιέσεις του αφεντικού του συνεχίζει την έρευνα. Όλα τα συμβάντα που θα ακολουθήσουν σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο θα τον οδηγήσουν στην παραφροσύνη. Θα καταφέρει άραγε να λύσει το μυστήριο και να λάβει επιβράβευση ή θα γίνει δέσμιος των δικών του ανησυχιών, μυστικών και προβληματισμών;

Λίγα λόγια για τη σκηνοθεσία

Διασκευή του σουρρεαλιστικού διηγήματος του Yu Hua από το 1987, η τρίτη μεγάλου μήκους ταινία του Wei Shujun είναι ένα κράμα από αδιέξοδες αστυνομικές εργασίες, καταδικασμένους χαρακτήρες και σκοτεινά μεν, ονειρικά δε τοπία. Στη ματιά του Wei κυριαρχεί η βροχή, το νερό, ένα θαμπό σκηνικό και μια παλέτα που αποτελείται κατά κόρον από γκρίζο, μπλε, μαύρο, καφέ και ελάχιστο κόκκινο. Όλα αυτά, ξεθωριασμένα ώστε να υπογραμμίζουν ακόμα περισσότερο την υποτονικότητα και μουντίλα της ταινίας που δε συνάδει βέβαια με την ψυχική κατάσταση των ηρώων που κάθε άλλο παρά χαμηλών τόνων θα μπορούσε να χαρακτηριστεί. Έχοντας εμφανείς ομοιότητες με την ταινία The Wild Goose Lake του Diao Yinan η μονοτονία του έργου απορροφά τον θεατή, εισάγοντάς τον σε ένα νουάρ νέας εποχής. Αυτό προσπαθεί να αφήσει τους χαρακτήρες να μιλήσουν ή, ορθότερα, να σιωπήσουν. Χαρακτηρίζεται από λιτότητα και διακριτικότητα στη σκηνοθεσία. Η φωτογραφία και η σκηνογραφία είναι ενδιαφέρουσες, ενώ μεγάλο συν η μουσική με το ‘Moonlight Sonata’ και μερική κινέζικη παραδοσιακή μουσική να συνοδεύουν τα πλάνα, φωτίζοντας τις κομβικές στιγμές του φιλμ.

Λίγα λόγια για τους χαρακτήρες

Αν και στο έργο θα δούμε πολλά πρόσωπα, άλλα με τραγικές ιστορίες και άλλα με κωμικά στοιχεία στο κέντρο βρίσκεται ο Ma Zhe (Yilong Zhu). Ο νεαρός επιθεωρητής με το μαύρο δερμάτινο και το τσιγάρο στο χέρι είναι ένας άνθρωπος που προσπαθεί να συμβιβάσει τη συνείδηση, το καθήκον, τη λογική του που πρέπει να συνάδει με το κοινώς αποδεκτό και το συναίσθημα που αντικατοπτρίζει το προσωπικός επιθυμητό. Είναι ένας χαρακτήρας μελαγχολικός, ελάχιστα εκφραστικός, που ενσαρκώνει τη στερεοτυπική εικόνα των Ασιατών για το ρόλο του άνδρα και δη του δημόσιου λειτουργού. Η εσωτερίκευση χωρίς σταματημό των σκέψεων και των επιθυμιών του, αλλά και των προβλημάτων των δικών του και της κοινωνίας εντός της οποίας ζει είναι που θα τον οδηγήσουν στην τρέλα. Πέρα του πρωταγωνιστή, βέβαια, οι υπόλοιποι χαρακτήρες που τον πλαισιώνουν είναι μάλλον υποαναπτυγμένοι.

Λίγα λόγια για το μήνυμα

Η ταινία ξεκινά σα μυστήριο αλλά εξελίσσεται σε κάτι πολύ βαθύτερο και σαφώς πιο δυσνόητο. Το συνδετικό στοιχείο όλων των χαρακτήρων στους οποίους ρίχνει το φως ο σκηνοθέτης είναι τα μυστικά. Παράνομες σχέσεις, κρυμμένες ταυτότητες, βίαιες συμπεριφορές, ασθένειες είναι όλα εκείνα τα κοινωνικώς μη αποδεκτά που οι άνθρωποι απορροφούν, με αποτέλεσμα να ζουν δυο παράλληλους βίους. Η νοσηρότητα του κοινωνικός επιβεβλημένου ωθεί στο περιθώριο μερικούς από αυτούς, ενώ άλλους στο όριο της παράνοιας. Ακόμα και όσοι παρουσιάζονται ως “φυσιολογικοί” έχουν τις σκοτεινές εκείνες πτυχές που αναγκάζονται να καταπιέζουν. Διάφανοι είναι μόνο όσοι δεν έχουν την ικανότητα να καταπιεστούν, τα παιδιά και οι “τρελοί”. Αυτοί θα είναι και τα θύματα ενός συστήματος που δεν αποδέχεται το αποκλίνον, αλλά το καταδικάζει και το εξοβελίζει για την προστασία μιας κοινωνίας που εν τέλει είναι στο σύνολό της αποκλίνουσα. Αυτό το οξύμωρο μένει στο τέλος.

Η κριτική μας

Το φιλμ δεν είναι κουραστικό, αλλά η αστυνομική του διάσταση κρατά τον θεατή έως ένα σημείο που η πλοκή αρχίζει να γίνεται σύνθετη και να εμφανίζει αρκετά κενά. Η υποανάπτυκτη προφίλ, συνδυαζόμενη με τους υποανάπτυκτους χαρακτήρες αφήνει κενά στην ιστορία που καλείται να αναπληρώσει ο θεατής αφ’ εαυτού. Αυτό καθιστά δυσχερές και το μήνυμα που επιχειρεί να περάσει (αν πράγματι το κάνει). Ειδάλλως, μπορεί κανείς να κάνει λόγο για μια τέλεια ατελή ταινία που καταφέρνει με διακριτικό τρόπο να στηλιτεύσει την αυστηρή κινέζικη κοινωνία και το πολιτικό σύστημα μιας ατελούς τελειότητας. Αν αυτός ήταν ο σκοπός, για εμάς τουλάχιστον το πέτυχε. Πάντως είναι μια ταινία που δεν τελειώνει εντός της κινηματογραφικής αίθουσας, αλλά γεννά ερωτήματα που θα σας απασχολήσουν και εκτός αυτής.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *