Η ιστορία πίσω από τον διάσημο πίνακα του

Πρόκειται για έναν από τους πιο διάσημους παγκόσμιους πίνακες, όχι μόνο για την τέχνη αλλά και για την ιστορία που τον ενέπνευσε. Στο παρόν αφιέρωμα, διαβάστε την ιστορία πίσω από το έργο “Ρωμαϊκή Ευσπλαχνία”.

Continue reading “Η ιστορία πίσω από τον διάσημο πίνακα του”

Το μυστήριο πίσω από τους Αρλεκίνους του Πάμπλο Πικάσο

Τον Οκτώβριο του 1900 ο Πάμπλο Πικάσο επισκέπτεται για πρώτη φορά το Παρίσι, μαζί με τον φίλο του, Κάρλος Κασαχέμας αλλά αναγκάζεται μετά από δύο μήνες να γυρίσει στη Βαρκελώνη για να φέρει στο σπίτι του τον Κασαχέμας, ο οποίος περνούσε μια σοβαρή ψυχολογική κρίση. Στις 17 Φεβρουαρίου 1901 ο Κασαχέμας θα αυτοκτονήσει στο Παρίσι για συναισθηματικούς λόγους, αυτοκτονία για την οποία ο ζωγράφος αισθάνεται εν μέρει υπεύθυνος.

Π. Πικάσο, Οι Δύο Σαλτιμπάγκοι (Ο Αρλεκίνος και η παρέα του), 1901, Μουσείο Καλών Τεχνών Πούσκιν, Μόσχα.

Η «γαλάζια περίοδος» (1901-1904) πηγάζει απευθείας από το θάνατο του Κασαχέμας η σκέψη του οποίου -όπως θα πει ο Πικάσο- τον «ώθησε να ξεκινήσει να ζωγραφίζει γαλάζια». Σ΄αυτήν την περίοδο συναντάμε για πρώτη φορά τον χαρακτηριστικό τύπο του Αρλεκίνου, του υπηρέτη που προέρχεται από την ιταλική Commedia dell’ Arte.

Π. Πικάσο, Αρλεκίνος καθισμένος, 1901, Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, Νέα Υόρκη.

Το 1904 ο Πικάσο εγκαθίσταται μόνιμα στο Παρίσι και αρχίζει η «ροζ περίοδος» (1904-1906), στην οποία τα θέματα που κυριαρχούν είναι οι φιγούρες των σαλτιμπάγκων και των αρλεκίνων. Η γοητεία που ασκεί η Commedia dell’ Arte στους γάλλους διαννοούμενους μπολιάζει τον καλλιτέχνη.

Π. Πικάσο, Στο Λαπέν Αζίλ (Αρλεκίνος με ποτήρι), 1905, Ιδιωτική Συλλογή, Νέα Υόρκη.

Η διπλή και αινιγματική μορφή του αρλεκίνου, που είναι μισός δημιουργική θεότητα και μισός καταστρεπτικός δαίμονας, άσκησε ανεξάντλητη γοητεία στον Πικάσο  και τη συναντάμε σε πολλά έργα του, διαφόρων τεχνοτροπιών. Ο Αρλεκίνος κατάγεται από τη διαβολική μορφή του Χελεκάιν, ενός μεσαιωνικού δαίμονα, επικεφαλής των νεκρών στα δάση της βόρειας Ευρώπης. Είναι ο ήρωας της μετάβασης, το σκοτεινό πνεύμα που φυλάει άγρυπνο τις πύλες των δύο βασιλείων, των ζωντανών και των νεκρών, της γης και του Άδη, αυτός που εμποδίζει τους νεκρούς να πάρουν τους ζωντανούς στον Κάτω Κόσμο. Ο Αρλεκίνος, όπως ο αρχαίος Ερμής, είναι ο αναιδής ανατροπέας του κατεστημένου.

Π. Πικάσο, Αρλεκίνος σε κόκκινο φόντο, 1905, Συλλογή Berggruen.

Σε πολλούς πίνακες ο ίδιος ο Πικάσο ταυτίζεται με τον αρλεκίνο. Το alter ego του  είναι  ένας μυστηριακός χαρακτήρας με κλασικές ρίζες, ο οποίος συνδέεται με το θεό Ερμή,  την αλχημεία και  τον κάτω κόσμο. Ο αρλεκίνος μπορεί να γίνεται αόρατος και να ταξιδεύει σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου παίρνοντας οποιαδήποτε μορφή. Πρόκειται για ικανότητες που του έδωσε ο Ερμής. Ο Γκιγιόμ Απολινέρ, ο συμβολιστής ποιητής με τον οποίο ο ζωγράφος μοιραζόταν το ενδιαφέρον του για τους σαλτιμπάγκους και τους αρλεκίνους, ήταν αυτός που ταύτισε τον Πικάσο με τον αρλεκίνο, αποκαλώντας τον καλλιτέχνη «τρισμέγιστο». Την περίοδο της Αναγέννησης, με αυτόν τον χαρακτηρισμό εγκωμιαζόταν ο Ερμής, ο  μυθικός εμπνευστής της «Ερμητικής Γραμματείας», ένας από τους προγόνους του αρλεκίνου.

Π. Πικάσο, Κεφάλι Αρλεκίνου, 1905, Ιδιωτική Συλλογή.

Ο ζωγράφος είχε τη συνήθεια να ντύνεται με μια ριγέ μπλούζα, μεταφορά στη σύγχρονη πραγματικότητα του καρό ενδύματος του αρλεκίνου. Η αγάπη του Πάμπλο Πικάσο στον μικροαπατεώνα υπηρέτη του ιταλικού θεάτρου δρόμου μας χάρισε μια σειρά από υπέροχους αλλά και δημοφιλείς πίνακες του μεγάλου ζωγράφου.


Π. Πικάσο, Οικογένεια Σαλτιμπάγκων, 1905, Εθνική Πινακοθήκη, Ουάσιγκτον.


Σε συνέντευξή του ο ίδιος ο ζωγράφος δηλώνει για τους Αρλεκίνους του:

“Δεν είμαι παρά ένας κοινός σαλτιμπάγκος, που κατάλαβε το πνεύμα των καιρών του και εξήντλησε όσο καλύτερα μπορούσε τη βλακεία, τη ματαιοδοξία, τη φιλοχρηματία των συγχρόνων του …”

Π. Πικάσο, Αρλεκίνος, 1915, Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, Ν. Υόρκη
Π. Πικάσσο, Αρλεκίνος, 1917, Mουσείο Πικάσο, Βαρκελώνη.
Π. Πικάσο, Αρλεκίνος, 1918, Μουσείο Πικάσο, Παρίσι.
Π. Πικάσο, Αρλεκίνος με Καθρέφτη, 1923, Ίδρυμα Τίσεν-Μπορνεμίτσα, Μαδρίτη.
Π. Πικάσο, Αρλεκίνος μουσικός,1924, Εθνική Πινακοθήκη, Ουάσιγκτον.

Πηγές

Οι Αρλεκίνοι του Πάμπλο Πικάσο

«Απάνθρωποι Πόροι»: το απάνθρωπο πρόσωπο της ανεργίας

Oι «Απάνθρωποι Πόροι» (Dérapages ή Ιnhuman Resources) είναι μια νέα – άκρως επιτυχημένη – γαλλική μίνι σειρά έξι επεισοδίων που από τις 15 Μαΐου έγινε διαθέσιμη και στο ελληνικό Netflix και ήδη γνωρίζει μεγάλη επιτυχία. Τα μεγάλα ατού της είναι δύο: αφενός το ότι ένα ψυχαγωγικό προϊόν ασχολείται με σοβαρότητα με το μεγαλύτερο ίσως κοινωνικό πρόβλημα της εποχής μας, την ανεργία, και αφετέρου ότι πρωταγωνιστής της σειράς είναι ένας πρώην σταρ –για την ακρίβεια «βασιλιάς»– του ποδοσφαίρου, ο Ερίκ Καντονά, που ανταποκρίνεται θαυμάσια σε αυτόν το ρόλο. Επιπλέον, καθώς η πανδημία δικαιολόγησε και επιτάχυνε δεκάδες εκατομμύρια απολύσεις σε όλο τον κόσμο, η σειρά αποκτά μια ιδιαίτερη επικαιρότητα.

Η σειρά βασίζεται στο μυθιστόρημα Cadres Noirs του βραβευμένου με Γκονκούρ Πιέρ Λεμέτρ, του οποίου επτά βιβλία έχουν εκδοθεί και στην Ελλάδα κι έχουν αποσπάσει πολύ θετικές κριτικές.

Dérapages (TV Mini-Series 2020– ) - IMDb

Ο κεντρικός χαρακτήρας, ο 57χρονος Αλέν Ντελάμπρ, πρώην στέλεχος επιχειρήσεων, ειδικευμένος στους «ανθρώπινους πόρους», δηλαδή στη διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού, είναι εδώ κι 7 χρόνια άνεργος, καθώς η εταιρεία του προχώρησε σε περικοπές. Συντηρείται χάρη στο μισθό της γυναίκας του, κινδυνεύει να χάσει το σπίτι του και εργάζεται προσωρινά σε μια αποθήκη για 560 ευρώ το μήνα μικτά. Μια μέρα, του προσφέρεται μια ευκαιρία να προσληφθεί σε έναν βιομηχανικό κολοσσό. Προκειμένου να την κερδίσει, όμως, οι υποψήφιοι εργοδότες θα θελήσουν να δοκιμάσουν αυτόν και τους ανταγωνιστές του. Η δοκιμασία περιλαμβάνει ένα “παιχνίδι ρόλων”, μια υποθετική κατάσταση ομηρείας, στην οποία τέσσερα ανώτερα στελέχη της επιχείρησης θα πρέπει να περάσουν από ανάκριση. Στόχος είναι να δείξουν οι υποψήφιοι τις ικανότητές τους στην διαχείριση κρίσεων, όπως η προβλεπόμενη απόλυση 1.500 εργαζομένων της εταιρείας από ένα εργοστάσιό της (αυτό είναι και το πρώτο που πρόκειται να αναθέσει η εταιρεία σε όποιον κερδίσει την θέση).

Inhuman Resources | Netflix Official Site

Ο Αλέν είναι αποφασισμένος να κάνει τα πάντα για να βρει μια δουλειά, οπότε και αποφασίζει να συμμετάσχει στην διαδικασία. Όταν όμως ανακαλύπτει ότι ο ίδιος είναι πιόνι σε ένα παιχνίδι που τον υπερβαίνει, θα γίνει από θύμα θύτης, θα σχεδιάσει και θα εφαρμόσει τους δικούς του κανόνες. «Η ανεργία είναι βία», θα πει αργότερα και «όποιος ψάχνει για δουλειά, είναι σε πόλεμο, οι νικητές επιβιώνουν, οι άλλοι ψοφάνε».

Inhuman Resources | Netflix Official Site

Ιδιαίτερα θετικά μας εκπλήσσει ο πρωταγωνιστής της σειράς που δεν είναι άλλος από τον «βασιλιά» Ερίκ Καντονά, μία από τις μεγαλύτερες σύγχρονες μορφές του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου και της Manchester United. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Ερίκ Καντονά ασχολείται με την υποκριτική, καθώς έχει πρωταγωνιστήσει σε πολλές άλλες ταινίες και τηλεοπτικές σειρές στο παρελθόν. Η παρουσία του στη συγκεκριμένη σειρά κρίνεται άκρως ταιριαστή και ο ίδιος προσφέρει μια πραγματικά αξιόλογη ερμηνεία.

Από επεισόδιο σε επεισόδιο, οι «Απάνθρωποι Πόροι» μεταλλάσσονται: από κοινωνικό και υπαρξιακό δράμα σε εταιρικό θρίλερ, σε οικογενειακό δράμα, σε θρίλερ φυλακής και τέλος σε δικαστικό θρίλερ και αντικαπιταλιστικό μανιφέστο, ικανοποιώντας τα γούστα κάθε θεατή.

Inhuman Resources, Season 1 | 24 New and Returning Netflix Series ...

Η σειρά προσπαθεί και καταφέρνει να συνδυάσει με επιτυχία την αγωνία και την ένταση με την υπόθεση (ώστε να μην αφήσει κάποιον παραπονεμένο), ενώ προσπαθεί με επιτυχία να ξεφύγει από τα κλισέ του θέματος, κάνοντας και ένα κοινωνικό σχόλιο.

Τα 6 επεισόδιά της είναι πράγματι καθηλωτικά· οι «Απάνθρωποι Πόροι» έχουν αποθεωθεί από κοινό και κριτικούς. Στην καρδιά τους κρύβονται άβολα ζητήματα, όπως το γεγονός ότι άνθρωποι απολύονται εξαιτίας της ηλικίας τους και μόνο. Ή ότι οι κολοσσοί δεν έχουν κανένα ανθρώπινο συναίσθημα. Αξίζει να την απολαύσετε άμεσα!

Inhuman Resources' aka 'Dérapages' Ending Explained: What happens ...

ΠΗΓΕΣ: https://prin.gr/?p=31406 , https://www.ieidiseis.gr/eidiseis/politismos/item/45894-netflix-o-erik-kantona-protagonistei-sti-nea-seira-apanthropoi-poroi , http://www.cineramen.gr/kritiki-gia-tin-seira-quot-apanthropoi-poroi-quot/ , https://www.athensvoice.gr/culture/tv/649881_netflix-8-synarpastikes-seires-apo-ti-gallia-kai-velgio , https://www.newsbeast.gr/entertainment/cinema/arthro/6295464/netflix-i-nea-dramatiki-seira-me-ton-erik-kantona-poy-apotheonoyn-oloi

Ανρί ντε Τουλούζ-Λοτρέκ, ο αριστοκράτης νάνος που αναδείχθηκε σε γίγαντα της ζωγραφικής

Το σπουδαιότερο πράγμα που θα μάθεις ποτέ είναι να αγαπάς και να ανταποδίδεται η αγάπη σου. ~Ανρί ντε Τουλούζ-Λοτρέκ

Αποτέλεσμα εικόνας για ανρι ντε τουλουζ λωτρεκ

Σαν σήμερα το 1901 φεύγει από την ζωή ένας σπουδαίος καλλιτέχνης και ο άνθρωπος που έκανε την αφίσα τέχνη. Ο Ανρί ντε Τουλούζ-Λοτρέκ ζωγράφισε, όπως κανένας άλλος πριν, τις ξέφρενες νύχτες του Παρισιού της Belle Epoque. Το όνομά του συνδέθηκε με τις γυναίκες των καμπαρέ και όλα όσα κρύβονταν πίσω από την έξαλλη ζωή των τελών του 19ου αιώνα, ενώ μαζί με τον Σεζάν, τον βαν Γκογκ και τον Γκογκέν, υπήρξε από τους σημαντικότερους εκφραστές της μετα-ιμπρεσιονιστικής εποχής. Εκτός από σημαντικός ζωγράφος, χαράκτης, εικονογράφος και σχεδιαστής, θεωρείται ο άνθρωπος που επέβαλλε την αισθητική της αφίσας. Στα έργα του απεικονίζει τον κόσμο της εποχής του με ειλικρίνεια, χιούμορ, αλλά και βαθιά αγάπη και κατανόηση.

Αποτέλεσμα εικόνας για ανρι ντε τουλουζ λωτρεκ αφισες

Γεννήθηκε στις 25 Νοεμβρίου 1864 στο Αλμπί της νότιας Γαλλίας από μια παλιά οικογένεια ξεπεσμένων πλέον ευγενών, που έλαμψε την περίοδο των Σταυροφοριών. Οι γονείς του, ο κόμης Αλφόνσο και η κόμισσα Αντέλ ντε Τουλούζ-Λοτρέκ ήταν πρώτα ξαδέρφια, πράγμα διόλου ασυνήθιστο για τις οικογένειες της τάξης τους. Θεωρείται ότι ο νανισμός του Ανρί, που στην ενήλικη ζωή του δεν ξεπέρασε το 1,5 μέτρο ύψους, οφειλόταν σε αυτή την αιμομιξία. Η προβληματική του ανάπτυξη, η οποία επιδεινώθηκε ακόμα περισσότερο από ένα ατύχημα που είχε σε ηλικία 13 ετών, του κόστισε την κοινωνικότητά του. Σύντομα στράφηκε στον εαυτό του και στη ζωγραφική, μια δραστηριότητα που ποτέ δεν ενέκριναν οι, κατά τα άλλα αρκετά εκκεντρικοί και ανοιχτόμυαλοι, γονείς του. Ο θάνατος του μόλις ενός έτους αδελφού του, το 1867, επίσπευσε το διαζύγιο των γονιών του, οι οποίοι ασφυκτιούσαν ήδη στο γάμο τους, με αποτέλεσμα ο μικρός Ανρί να περάσει ένα μεγάλο μέρος της παιδικής του ηλικίας με την νταντά του.

Σχετική εικόνα

Το 1882 έγινε δεκτός στη Σχολή Καλών Τεχνών του Παρισιού. Πέντε χρόνια μετά άνοιξε δικό του εργαστήριο στη Μονμάρτρη. Ήταν η εποχή που η περιοχή αποκτούσε φήμη με τα καμπαρέ, όπου σύχναζε. Το στέκι του ήταν ο Μαύρος Γάτος, μέχρι το 1889, οπότε ένας επιχειρηματίας σκέφτηκε να ανοίξει ένα νυχτερινό κέντρο στην περιοχή και τον επέλεξε για να φτιάξει τις αφίσες της διαφήμισης. Το καμπαρέ ήταν το περίφημο Μουλέν Ρουζ. Αυτή η δουλειά έμελλε να τον κάνει διάσημο σε όλο το Παρίσι αρχικά και αργότερα σε ολόκληρο τον κόσμο.

Αποτέλεσμα εικόνας για henri de toulouse-lautrec posters

Από την ημέρα των εγκαινίων του Μουλέν Ρουζ ο Τουλούζ-Λοτρέκ είχε πάντα το δικό του τραπέζι. Φίλες του ήταν οι δεκάδες χορεύτριες του καν-καν με τα μάλλον άκομψα παρατσούκλια όπως «Νανά η ακρίδα», «Γωγώ το στουπί», «Νινί το αέρινο βήμα». Αυτές οι γυναίκες, αλλά και οι γυναίκες γενικότερα, όλων των ηλικιών και των τάξεων, είναι τα πρόσωπα που τον ενέπνευσαν. Τα έργα του θεωρούνται χαρακτηριστικά της έντονης περιόδου των τελών του 19ου αιώνα, που περιγράφεται συνήθως με τον όρο «fin de siècle». Γνώριζε καλά το έργο των ιμπρεσιονιστών και ο πρώτος του πίνακας («Το τσίρκο Φερνάντο», 1888) θύμιζε από μορφική άποψη τον Μανέ, τον Ντεγκά και τον διάσημο την εποχή εκείνη σχεδιαστή αφισών Ζιλ Σερέ. 

Σχετική εικόνα

Σε ένα ταξίδι του στο Λονδίνο, ο Ανρί γνώρισε τον Oscar Wilde από τη φιλία των οποίων προέκυψαν αρκετά πορτρέτα του διάσημου συγγραφέα. Ένα βράδυ πριν τη δίκη του Oscar σχετικά με την προσβολή δημοσίας αιδούς λόγω της ομοφυλοφιλίας του, ο Ανρί του ζήτησε να ζωγραφίσει ένα τελευταίο πορτρέτο του, όμως ο Oscar αρνήθηκε λόγω της ψυχολογικής κατάπτωσης από τα γεγονότα και έτσι το έργο δημιουργήθηκε με βάση τη μνήμη του Ανρί. Την επόμενη μέρα ο Oscar κρίθηκε ένοχος και φυλακίσθηκε.

“Ζεύγος στο κρεβάτι”, Ανρί ντε Τουλούζ – Λοτρέκ (διαβάστε το αφιέρωμά μας εδώ)

Η περίοδος που σύχναζε στο Μουλέν Ρουζ ήταν ιδιαιτέρως δημιουργική και ενδιαφέρουσα. Την εποχή της Belle Epoque ο Ανρί, έρχεται σε επαφή με τη θεατρική παριζιάνικη ζωή και συναναστρέφεται ανθρώπους σπουδαίους αλλά και περιθωριακούς. Μεταξύ άλλων γνώρισε τον Ρενουάρ, τον Μανέ, τον Σεζάν, τον Ντεγκά και έγινε φίλος με τον βαν Γκογκ. Από την άλλη, συναναστρέφεται με ηθοποιούς, πόρνες, μέθυσους, «μπαρόβιους», που μαζί τους πίνει το δικό του ποτό εξάρτησης αλλά και έμπνευσης, σε κακόφημα στέκια της Μονμάρτης.

Σχετική εικόνα

Ο κοινωνικός αφορισμός που τον κυνηγούσε σε κάθε του βήμα τον οδήγησε γρήγορα στον αλκοολισμό και έτσι πέρασε τα νεανικά του χρόνια πίνοντας μπύρα και κρασί. Μεγαλώνοντας ο ίδιος μεγάλωσε και η περιεκτικότητα του οινοπνεύματος που περιείχαν τα ποτά του και πιο συγκεκριμένα έγινε καλός φίλος με το αψέντι. Φήμες λένε ότι κουβαλούσε πάντα πάνω του ένα φλασκί ενώ στην πορεία ήρθε η στιγμή που «υπέγραψε» τη δική του συνταγή στο κοκτέιλ Earthquake, η ονομασία του οποίου αποδίδεται στο έντονο κούνημα που προκαλεί η ισχυρή δόση αλκοόλ που περιέχει. Το ποτό παρασκευάζεται προσθέτοντας 3 δόσεις αψέντι και 3 δόσεις κονιάκ σε ένα κολωνάτο κρασοπότηρο.

Ο Ανρί ντε Τουλούζ-Λοτρέκ ζει γρήγορα γιατί ξέρει ότι θα πεθάνει νωρίς. Δημιουργία, καλοπέραση, ποτό, sex, συναναστροφή αλλά και εσωστρέφεια. Τα ξέφρενα γλέντια και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ όμως σύντομα άφησαν το στίγμα τους στην ήδη εύθραυστη υγεία του, η οποία κλονίστηκε στη συνέχεια από τη σύφιλη, την οποία πιθανώς κόλλησε από μια πόρνη (και πρωταγωνίστρια σε πολλούς από τους πίνακές του), ονόματι Rosa La Rouge . Κατά τη διάρκεια των ετών 1897-1898 η κατάσταση του συνεχώς χειροτέρευε. Το σώμα του παρέλυσε σιγά σιγά και δεν μπορούσε να περπατήσει ούτε καν να καταπιεί. 

Αποτέλεσμα εικόνας για ανρι ντε τουλουζ λωτρεκ αφισες

Στις 9 Σεπτεμβρίου του 1901, σε ηλικία 37 ετών, άφησε την τελευταία του πνοή στην αγκαλιά της μητέρας του, έχοντας ήδη προσφέρει ένα μεγάλο έργο 600 πινάκων, 330 λιθογραφιών, 30 αφισών και χιλιάδων σχεδίων. Μετά το θάνατό του, η μητέρα του χρηματοδότησε τη δημιουργία μουσείου στη γενέτειρά του.

Ζωγραφίζω πράγματα όπως είναι. Δεν σχολιάζω.
~ Ανρί ντε Τουλούζ-Λοτρέκ

ΠΗΓΕΣ: https://www.mononews.gr/life-style/anri-nte-toulouz-lotrek-o-anthropos-pou-ekane-tin-afisa-techni , http://artinews.gr/%CF%84%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%BF%CF%8D%CE%B6-%CE%BB%CF%89%CF%84%CF%81%CE%AD%CE%BA-%CE%BF-%CE%AC%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%B3%CE%B1%CF%80%CE%BF%CF%8D%CF%83%CE%B5-%CF%84%CE%B9%CF%82-%CE%B3%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%AF%CE%BA%CE%B5%CF%82.html , https://www.lavart.gr/5-pragmata-pou-de-gnorizeis-gia-ton-anri-nte-toulouz-lotrek/ , https://www.klik.gr/gr/el/eikastika/anri-nte-toulouz-lotrek-to-spoudaiotero-pragma-pou-tha-matheis-pote-einai-na-agapas/ ,

Ο θάνατος του Μαρά, μια πολιτική δήλωση, ένα έργο πένθους ή ένα πέρασμα στο μοντερνισμό

Ο πίνακας Ο θάνατος του Μαρά είναι ένα από τα πιο διάσημα έργα, αν όχι το πιο διάσημο, της περιόδου της Γαλλικής Επανάστασης. Φιλοτεχνήθηκε από τον Γάλλο ζωγράφο Ζακ-Λουί Νταβίντ, το 1793, και θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα αριστουργήματα του.

1. Η ιστορία πίσω από τον πίνακα

Ποιός ήταν όμως ο Μαρά;Ο Ελβετός Ζαν Πολ Μαρά ήταν μια πολύ σημαντική μορφή για της Γαλλικής Επανάστασης. Εκτός από εκδότης της εφημερίδας «Φίλος του λαού», με την μαχητική αρθρογραφία του δεν άργησε να βρεθεί στην κορυφή της εξουσίας. Έτσι, μπόρεσε και συνέβαλε με αυτά στην καταδίκη του Λουδοβίκου του 16ου. Ήταν μέλος της Λέσχης των Κορδελιέρων και ηγετική μορφή στην Επιτροπή Κοινής Σωτηρίας, που είχε δημιουργηθεί λίγους μήνες νωρίτερα, μέσα από την οποία οδήγησε σε αποφάσεις για μαζικές εκτελέσεις ανθρώπων που θεωρούνταν ύποπτοι για συνωμοσία κατά της Επανάστασης ( που έμειναν στην ιστορία γνωστές ως οι σφαγές του Σεπτεμβρίου).

Ανάμεσα στις αποφάσεις του αυτές ήταν και η πρόταση για την διάλυση των Γιρονδίνων. Όταν ο Μαρά διέταξε τη σύλληψη 22 έξ αυτών μια νεαρή οπαδός τους, η Σαρλότ Κορντέ, αποφάσισε να τον δολοφονήσει. Ο Μαρά κατέληξε να κρύβεται από τους αντιπάλους του στους υπονόμους της πόλης. Έπασχε από κάποια, άγνωστο ποια, δερματική ασθένεια και για τον λόγο αυτό πολύ συχνά χρησιμοποιούσε τα κρύα λουτρά, για να ανακουφιστεί. Με την πρόφαση πως είχε να του αποκαλύψει συνωμότες, η Κορντέ, αποφάσισε να τον επισκεφτεί στο λουτρό αυτό. Μετά από μια πρώτη αποτυχημένη απόπειρα να τον συναντήσει, επέμεινε και εν τέλει κατάφερε να βρεθεί μαζί του. Εκεί τον μαχαίρωσε, προκαλώντας τον θάνατο του. Μετά από αυτή την πράξη συνελήφθη και, μετά από δίκη, εκτελέστηκε στη λαιμητόμο.

2. Η σχέση του εικονιζόμενου με τον καλλιτέχνη

Ο Ζακ Λουί Νταβίντ ήταν προσωπικός φίλος του Μαρά και θερμός υποστηρικτής του και της πολιτικής του, όπως επίσης και του Ροβεσπιέρου και των Ιακωβίνων, των οποίων ήταν μέλος. Το 1790 είχε διοργανώσει μία μεγάλη γιορτή για τους Ιακωβίνους, ενώ είχε εκλεγεί σαν αντιπρόσωπος του Παρισιού και είχε ψηφίσει για την εκτέλεση του Λουδοβίκου του 16ου.

Την ημέρα του θανάτου του Μαρά προέδρευε στη λέσχη των Ιακωβίνων, ενώ μια μέρα πριν, την ίδια που η Κορντέ είχε αποπειραθεί για πρώτη φορά να πλησιάσει τον Μαρά, ο Νταβίντ είχε επισκεφθεί τον φίλο του. Ο ίδιος οργάνωσε μια μεγαλειώδη κηδεία για τον Μαρά στο Πάνθεον. Τότε του ζητήθηκε και η δημιουργία του πίνακα.

Ο Νταβίντ αποφασίζει κατόπιν του αιτήματος να ξεκινήσει ένα πίνακα για να τιμήσει τον φίλο του. Κατά την παρουσίασή του ανέφερε τα εξής : «Πολίτες, ο λαός ζητούσε ξανά τον φίλο του. Η φωνή τους ακούστηκε. Νταβίντ, πάρε τα πινέλα σου … εκδικήσου για τον Μαρά … Άκουσα την φωνή του κόσμου, υπάκουσα.» Η κατάσταση του πατώματος, όμως, δεν επέτρεπε μια ρεαλιστική απεικόνιση και, επηρεασμένος από την προσωπική του φιλία, αποφασίζει να δημιουργήσει έναν πίνακα που θα παρουσίαζε τον Μαρά πιο εξιδανικευμένο.

3. Η Δημιουργία

Στον Νταβίντ ζητήθηκε ένας πίνακας που θα θύμιζε το προηγούμενο έργο του Οι τελευταίες στιγμές του Μισέλ Λεπελετιέ , που αφορούσε τον θάνατο ενός άλλου πολιτικού άνδρα της Γαλλικής επανάστασης, δημιουργημενο το ίδιο έτος, στις 20 Ιανουαρίου.

Σε λιγότερο από τέσσερεις μήνες το έργο παρουσιάστηκε στην Συμβατική Εθνοσυνέλευση. Είναι γνωστό πως ο πίνακας πάντα παρουσιαζόταν δίπλα σε αυτόν του θανάτου του Λεπελετιέ, σε κάθε περίπτωση, αλλά η καταστροφή του τελευταίου πίνακα έχει στερήσει από τους κριτικούς τέχνης την δυνατότητα σύγκρισης των δύο έργων, τα οποία ο Νταβίντ θεωρούσε τα δύο καλύτερα.

4. Το έργο

Ο πίνακας, που είναι σχεδιασμένος με νέο-κλασικό ύφος με κάποια μοντερνιστικά στοιχεία , απεικονίζει τον νεκρό Ζαν Πολ Μαρά λίγες στιγμές μετά την δολοφονία του, το βράδυ της 13ης Ιουλίου 1793, από την Σαρλότ Κορντέ, στο λουτρό του. Πρόκειται για ελαιογραφία πάνω σε καμβά. Οι διαστάσεις του είναι 162 εκατοστά ύψος με 128 εκατοστά μήκος.

Ο πίνακας μεταφέρει τον θεατή στο λουτρό όπου ο Μαρά δολοφονήθηκε, λίγες στιγμές μετά το περιστατικό. Η δράση βρίσκεται στο κάτω μισό του πίνακα, ενώ το πάνω μισό είναι κενό. Στον πίνακα εμφανίζεται μόνο ο Μαρά, που ξεψυχά, ενώ απουσιάζει τελείως η Κορντέ, η δολοφόνος του.

Η πληγή από το μαχαίρι, το οποίο βρίσκεται στο πάτωμα, είναι λεπτή και το αίμα τρέχει από αυτή, λερώνοντας ένα λευκό σεντόνι που υπάρχει κάτω από το σώμα. Τα μάτια του είναι κλειστά ενώ το κεφάλι του είναι γυρτό στον δεξί του ώμο. Στο πρόσωπο του Μαρά, στην αριστερή πλευρά του πίνακα, αν και υπάρχει σε αυτό κάποια ένδειξη πόνου, επικρατεί γαλήνη και ένα ζεστό κιτρινωπό φως. Στα χέρια του διατηρείται κάποια ένταση. Στο δεξί του χέρι κρατά μια πένα, ενώ στο αριστερό κρατά ακόμα το γράμμα το οποίο του έδωσε η Σαρλότ Κορντέ για να τον ξεγελάσει.

Το γράμμα, με τη σειρά του, το οποίο έχει πάνω σημάδια από αίμα, αναγράφει, μαζί με την ημερομηνία και τα ονόματα του αποστολέα και του παραλήπτη, το εξής: «Αρκεί που είμαι αρκετά δυστυχής ώστε να έχω δικαίωμα στη φιλανθρωπία σας» (Il suffit que je sois bien Malheureuse pour avoir Droit a votre bienveillance). Ας δούμε τα χειρόγραφα σημειώματα. Και τα δύο είναι της Κορντέ, και είναι παραπλανητικά. Αυτό που κρατά στο χέρι το θύμα, και που πιθανόν διάβαζε την ώρα της δολοφονίας, γράφει: «13 Ιουλίου 1793. Η Μαρί-Αν Σαρλότ Κορντέ στον Πολίτη Μαρά. Θα ‘πρεπε να ‘μαι πολύ δυστυχισμένη για ν’ αξίζω την καλοσύνη σας». Το άλλο, ακουμπισμένο πάνω στο ξύλινο καφάσι δίπλα στο μελανοδοχείο, έχει πάνω του έναν ασινιάτο, το νόμισμα που κυκλοφόρησε την περίοδο 1793-1796. Γράφει: «Να δώσετε αυτό το νόμισμα σε αυτή τη μάνα των 5 παιδιών που ο άντρας της πέθανε για την υπεράσπιση της Πατρίδας». Αν το βλέμμα μας κατέβει λίγο πιο κάτω, στην μπροστινή πλευρά του καφασιού, διαβάζουμε με κεφαλαία και φροντισμένα γράμματα: «Στον Μαρά», και από κάτω: Νταβίντ. Υπογράφοντας έτσι, ο ζωγράφος συνδέεται εσαεί με τον Ήρωα. Στις 14 Οκτωβρίου 1793, ο Νταβίντ ανακοινώνει στην ολομέλεια της Συμβατικής ότι ο πίνακας έχει τελειώσει. Αυτό δείχνει ότι ο πίνακας ζωγραφίστηκε κατά το τρίμηνο αμέσως μετά τη δολοφονία, δηλαδή μέσα στη μεγάλη πολιτική, κοινωνική και συνακόλουθα ψυχική ένταση των ημερών. Ο πίνακας ζωγραφίστηκε εν θερμώ. Αυτό κάνει το αποτέλεσμα ακόμη πιο εντυπωσιακό.

Πάνω από το λουτρό υπάρχει ένα ξύλινο επίπεδο με πράσινο τραπεζομάντιλο, ενώ μπροστά υπάρχει ένα ξύλινο ορθογώνια κουτί πάνω στο οποίο βρίσκονται υλικά γραφής. Εκεί είναι γραμμένο από τον Νταβίντ το εξής: À MARAT, DAVID. (Στον Μαρά, Νταβίντ). Στο βάθος, το υπόβαθρο είναι σκοτεινό και κενό, ζωγραφισμένο με γρήγορες πινελιές.

Η λογική πάνω στη οποία σκοπεύει να σχεδιάσει το πίνακά του είναι εξ αρχής καθορισμένη για τον Νταβίντ: «ο αληθινός πατριώτης πρέπει να αδράξει την ευκαιρία με κάθε μέσο για να φωτίσει τους συντρόφους του και να παρουσιάζεται στα μάτια τους με τα χαρακτηριστικά του ηρωισμού και της αρετής» (σε ομιλία του για τον Μαρά). Κατασκευάζει τον πίνακα με σκοπό να επικεντρωθεί στο θύμα ενώ απουσιάζει από τον πίνακα η Κορντέ, παρόλο που είναι γνωστό πως δεν προσπάθησε να διαφύγει. Η μόνη αναφορά σε αυτή είναι το γράμμα που κρατά στο αριστερό του χέρι ο Μαρά και που αναγράφει πάνω, μεταξύ άλλων, και το όνομα της.

Ο Νταβίντ παρουσιάζει έναν Μαρά εξιδανικευμένο. Ενώ είναι γνωστό πως ο Μαρά ταλαιπωρούταν από δερματικά προβλήματα, όπως αναφέραμε παραπάνω, δεν παρουσιάζει κάποιο τέτοιο , ενώ δείχνει και πιο νέος από το κανονικό της ηλικίας του .Ουδεμία νύξη πάλης, ουδέν ίχνος αγωνίας, η δε δολοφόνος έχει εξοβελιστεί στη λήθη. Ο πίνακας δεν αποσκοπεί να μιλήσει στενά για τη δολοφονία. Αποβλέπει στο να καταστήσει τη μορφή και τη μνήμη του Μαρά ιδεώδεις, να τις αναγάγει στο επίπεδο του συμβόλου. Επίσης, αποφασίζει να μη σεβαστεί τόσο την νατουραλιστική εκδοχή και τη συνακόλουθη προσκόλληση του έργου στον ιστορικό χρόνο του γεγονότος. Έτσι ο πίνακας υποβαθμίζεται σε στιγμιότυπο, ντοκουμέντο δηλαδή. O Νταβίντ δεν ακολουθεί αυτή την οδό. Επιλέγει την οδό της αυστηρής λιτότητας, αφαιρώντας ο,τιδήποτε είναι πιθανόν να υπήρχε στην κάμαρα του θύματος. Ξέρουμε ότι ο Μαρά είχε πάντα μαζί του δύο πιστόλια, ο τοίχος του δωματίου του ήταν διακοσμημένος με έναν χάρτη της Γαλλίας και τον κάλυπτε ταπετσαρία. Τίποτα από αυτά δεν κρατά ο Νταβίντ. Συνθέτει την εικόνα τοποθετώντας τις μορφές στο κάτω μισό του πίνακα, ενώ το υπόλοιπο μισό το καλύπτει ο άδειος σκοτεινός χώρος, η σιωπή που καθιστά τη μορφή του νεκρού και το ξύλινο κιβώτιο στο πρώτο πλάνο ακόμη πιο εμφανή. Η μορφή στρέφεται προς τον θεατή άμεσα, ήρεμη, γαλήνια, με μια υποψία χαμόγελου στα χείλη. Οι μόνες ενδείξεις της κατάστασής του είναι η μαχαιριά και το αίμα στο δεξί του στήθος, καθώς και το στιλέτο, εδώ με φιλντισένια λαβή, διακριτικά ζωγραφισμένο στο κάτω μέρος: αυτό είναι και το μόνο στοιχείο της δολοφόνου.

Το πρόσωπο του Μαρά λούζεται από φως, σε αντίθεση τόσο με την πληγή όσο και το μαχαίρι που βρίσκονται υπό σκιά. Αντίθετα, η πένα πάνω στο ξύλινο κουτί βρίσκεται και αυτή στο φως, ενώ αυτή στο δεξί του χέρι είναι όρθια, σαν να γράφει ακόμα. Tο μαχαίρι δεν βρίσκεται στο στήθος του θύματος, αλλά είναι πεσμένο στο πάτωμα. Κατά κάποιο τρόπο, τόσο με την απουσία της Κορντέ από τον πίνακα όσο και με τα παραπάνω στοιχεία, ο Νταβίντ προσπαθεί να δείξει πως η πράξη της είναι σαν να μην έχει καμία δύναμη πάνω στις ιδέες που αντιπροσωπεύει ο Μαρά.

Από την άλλη, η γαλήνια εικόνα του νεκρού, σε συνδυασμό με το θέαμα της θανάτου του, του δίνουν το μεγαλείο ενός μάρτυρα. Ο Μαρά, και ειδικά το πρόσωπό του, παρουσιάζεται από τον Νταβίντ με χαρακτηριστικά που εμφανίζονται στην αγιογραφία της Δύσης. Πεθαίνει ενώ δουλεύει για το καλό της Γαλλίας, όπως δείχνουν και τα είδη γραφής στα διάφορα σημεία του πίνακα, σαν ένας αληθινός μάρτυρας της Επανάστασης.

Στο ξύλινο κιβώτιο, στο μπροστινό μέρος του πίνακα, το οποίο χρησιμοποιεί ο Μαρά για την δουλειά του, ο Νταβίντ έχει αποφασίσει να γράψει πάνω του το όνομα του νεκρού, αλλά και το δικό του, καθώς και το έτος, κάνοντάς το να μοιάζει με επιτύμβια στήλη. Η φράση «Στον Μαρά» (À MARAT) δηλώνει και την θέση του Νταβίντ για τον πίνακα, που τον αφιερώνει στον νεκρό φίλο του.

Η ζωγραφική του Νταβίντ είναι ρεαλιστική και θα μπορούσε να παρομοιαστεί με φωτογραφία, αλλά το θέμα είναι σαφές πως είναι ψεύτικο. Το σώμα, για παράδειγμα, είναι σχεδόν καθαρό από αίματα ενώ η τοποθέτηση του μαχαιριού στο έδαφος και όχι πάνω στο στήθος του θύματος, όπως το είχε αφήσει η Κορντέ, εξυπηρετεί την πολιτική ιδεολογία και στάση του Νταβίντ και όχι την πιστή αναπαράσταση του γεγονότος. Αυτό έχει οδηγήσει, έκτοτε, πολλούς κριτικούς να αποκαλούν τον πίνακα «ένα όμορφο ψέμα».

Ένα από τα μοντέρνα στοιχεία του πίνακα αποτελεί το υπόβαθρο της εικόνας. Δεν παρουσιάζει κάτι συγκεκριμένο, αλλά είναι ένα σκοτεινό κενό που καλύπτει τον μισό πίνακα. Με τον τρόπο αυτό υπερτονίζεται το θέαμα που βρίσκεται στο κάτω μέρος του. Το σκοτάδι έρχεται σε αντίθεση με το φωτεινό πρόσωπο του Μαρά, κάνοντάς το να φαίνεται ακόμα πιο απόκοσμο.

Το νεοκλασικό στυλ που επιλέγει ο Νταβίντ για την παράσταση ενός σύγχρονου γεγονότος, κάτι που κάνει και σε μετέπειτα έργα του όπως το «η στέψη του Ναπολέοντα», γίνεται για να αναδείξει ένα σύγχρονό του γεγονός και να του δώσει μια υπερβατική πραγματικότητα. Ο Νταβίντ αναμιγνύει την ρεαλιστική αναπαράσταση των γεγονότων (η επιστολή, η σωστά ανατομική θέση της πληγής, τα βαμμένα με αίμα σεντόνια) με την εξιδανίκευση του νεκρού και την δραματοποίηση (διαγώνιο φως, ηρωική μορφή του προσώπου, στάση του νεκρού). Σε συνδυασμό και με την επιλογή της στιγμής (ο Νταβίντ είχε δώσει στον πίνακα αρχικά τον τίτλο «Μαρά κατά την τελευταία του πνοή») δίνουν στον πίνακα ένα πολιτικό και συμβολικό, για την σύγχρονή του πραγματικότητα, χαρακτήρα. Αν και «…το περιστατικό αυτό δεν προσφέρεται ως θέμα για μια εικόνα αξιοπρέπειας και μεγαλείου…», ο πίνακα του Νταβίντ κατάφερε να φαντάζει «…ηρωικός, διατηρώντας ωστόσο τις πραγματικές λεπτομέρειες ενός αστυνομικού δελτίου…».

Ο θάνατος του Μαρά θεωρείται το κορυφαίο αριστούργημα του Νταβίντ. Από την πρώτη στιγμή που παρουσιάστηκε οι κριτικές για την καλλιτεχνική αξία του πίνακα ήταν θριαμβευτικές. Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε το πρόσωπο του Μαρά που αποπνέει «ευγένεια» και «επαναστατικό πνεύμα». Σήμερα θεωρείται ως «μια μαρτυρία για το τι μπορεί να επιτευχθεί όταν οι πολιτικές πεποιθήσεις ενός καλλιτέχνη εκδηλώνονται άμεσα στο έργο του». «Αν και άθεοι, ο Νταβιντ και ο Μαρά, όπως και άλλοι κοινωνικοί μεταρρυθμιστές του σύγχρονου κόσμου, δημιούργησαν ένα νέο είδος θρησκείας.»

Οι ρομαντικοί του καιρού του είδαν αρχικά τον πίνακα σαν ένα απλό κλασικιστικό έργο. Ο κύριος πρωταγωνιστής του πίνακα και η πολιτική που εκπροσωπούσε είχαν αρνητική επίπτωση για την κριτική του έργου, κυρίως τα πρώτα χρόνια μετά την πτώση των Ιακωβίνων. Μετά τον θάνατο του Νταβίντ, ο πίνακας άρχισε ξανά να απασχολεί τους κριτικούς λόγω του ρεαλισμού και των μοντέρνων του στοιχείων. Καθοριστική για την μετέπειτα ανάδειξη του πίνακα ήταν η κριτική του Μποντλαίρ για τον πίνακα: «Το δράμα είναι εδώ, ζωντανό στη θλιβερή του φρίκη. Ο πίνακας είναι το αριστούργημα του Νταβίντ και ένα από τα μεγάλα φαινόμενα της σύγχρονης τέχνης επειδή, κατά έναν περίεργο τρόπο, δεν έχει κάτι ασήμαντο ή αισχρό. Αυτό που είναι πιο εκπληκτικό σε αυτό το πολύ ασυνήθιστο οπτικό ποίημα είναι ότι δημιουργήθηκε πολύ γρήγορα … Αυτό το έργο περιέχει κάτι που είναι μαζί οδυνηρό και τρυφερό…».

Ένα στοιχείο θρησκευτικού συναισθήματος ανιχνεύεται στον πίνακα. Ο Νταβίντ δεν ζωγράφισε θρησκευτικές σκηνές. Ήταν μεγάλος ζωγράφος όμως και ενστικτωδώς οδηγήθηκε στην ιεροποίηση του θέματός του. Συχνά ο πίνακας αυτός αποκαλείται η «Πιετά της Επανάστασης». Αφορμή για το σχόλιο αυτό αποτελεί η στάση του σώματος του θύματος και η γαλήνη του προσώπου του, που μοιάζει με αυτή του Χριστού στις αντίστοιχες αναπαραστάσεις. Ιδιαίτερη σύγκριση γίνεται με την Πιετά του Μιχαήλ Άγγελου και ιδιαίτερα στον τρόπος με τον οποίο έχει στήσει ο Νταβίντ τα χέρια του Μαρά.

Η χρήση του φωτός που λούζει τον νεκρό μοιάζει, επίσης, με την χρήση του στα έργα του Καραβάτζιο, ζωγράφο που είναι γνωστό πως ο Νταβίντ είχε σαν πρότυπο. Η χρήση των δραματικών στοιχείων Θυμίζει τον πίνακα της «Ταφής του Χριστού» του Ιταλού ζωγράφου. Ο Νταβίντ χρησιμοποιεί τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονταν τα Χριστιανικά θέματα, στις εικόνες της Καθολικής Εκκλησίας στη Δύση, για να αναδείξει έναν ήρωα της Γαλλικής Επανάστασης, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο με τον οποίο η Εκκλησία παρουσίαζε τους αγίους της. Πίστευε πως το Παρίσι της Γαλλικής Επανάστασης θα γινόταν ένα είδος νέας Ρώμης, πρωτεύουσα των Τεχνών, παρομοιάζοντάς το με τη Ρώμη της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας.

Άλλες απεικονίσεις του θανάτου του Μαρά:


Αγνώστου καλλιτέχνη


Ζόζεφ Ροκ


Ζαν Ζόζεφ Βέερτς


Έντουαρντ Μουνχ

Πάμπλο Πικάσο

Πηγές: https://theartofcrime.gr/%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%B2%CE%AF%CE%BD%CF%84-%CE%BF-%CE%B8%CE%AC%CE%BD%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%AC/

https://el.m.wikipedia.org/wiki/%CE%9F_%CE%B8%CE%AC%CE%BD%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%9C%CE%B1%CF%81%CE%AC_(%CE%96%CE%B1%CE%BA-%CE%9B%CE%BF%CF%85%CE%AF_%CE%9D%CF%84%CE%B1%CE%B2%CE%AF%CE%BD%CF%84)