True West: Ο Σαμ Σέπαρντ και η «Άγρια Δύση» του Αμερικανικού ονείρου

«Ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι εισέρχονται σε αυτό το συναίσθημα και νιώθουν ότι θα σωθούν ο ένας από τον άλλο είναι φοβερός και αδύνατος» 

– Sam Shepard

Ο Σαμ Σέπαρντ ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς θεατρικούς συγγραφείς της γενιάς του. Ειδικεύτηκε στη σύλληψη της σκοτεινής πλευράς της αμερικάνικης οικογενειακής ζωής. Τα έργα του επαναπροσδιόρισαν το τοπίο στην Αμερικανική Δύση και πήγαν ένα βήμα μπροστά το αμερικανικό θέατρο: οι χαρακτήρες του, οι απογοητευμένοι, τα βίαια μαύρα πρόβατα μέσα στους κόλπους της οικογένειας, είχαν την άγρια διαύγεια εκείνων που από καιρό αγνοούνται. Αρχικά δίνουν την εντύπωση ότι αγωνίζονται να γκρεμίσουν κάτι, σταδιακά όμως αρχίζουν να επιδίδονται σε διανοητικούς «φαύλους κύκλους» και στη συνέχεια σε χειμαρρώδεις μονολόγους.

Έγραφε συχνά αυτοβιογραφίκα και πολύ παραγωγικά και γρήγορα. Ενώ ορισμένοι συγγραφείς γράφουν μόνο με ένα συγκεκριμένο στιλό ή σε ένα ακριβή τύπο χαρτιού, ο Σέπαρντ ισχυριζόταν με ιδιαίτερη ευχαρίστηση ότι το αγαπημένο μέρος για να γράφει είναι το γόνατό του ενώ διασχίζει με το φορτηγάκι του την έρημο, αν και, ίσως για να καθησυχάσει για την ασφάλεια της οδήγησής του, έλεγε ότι συνέθετε τους διαλόγους μόνο όταν περίμενε στο κόκκινο φανάρι.

Ο Σέπαρντ ήταν ένας ολικός καλλιτέχνης με την απρόσμενα -και απόλυτα- ταιριαστή μορφή του γοητευτικού ήρωα. Με ένα υπέροχο μυαλό και μια μεγάλη ευαισθησία. Μια γοητευτική “διπλή φύση”: δημιουργός και ερμηνευτής, άνθρωπος του θεάτρου και του κινηματογράφου. Εκτός από επιτυχημένος θεατρικός συγγραφέας, ο Σέπαρντ ήταν επίσης εξαιρετικός ηθοποιός με οσκαρικές ερμηνείες. όπως, όταν έκλεψε την παράσταση από το υπόλοιπο απίστευτο σύνολο ηθοποιών στο ιστορικό δράμα για τους αστροναύτες του Mercury, το “The Right Stuff”. Παρ’ότι ήταν ήδη ένας αναγνωρισμένος ηθοποιός, με τη λαμπρή απεικόνιση του Chuck Yeager το 1983, έδειξε ότι είχε την ικανότητα να παίζει γενναίους, αυστηρούς χαρακτήρες που αποπνέουν ακεραιότητα. Ως θεατρικός συγγραφέας, όμως, δημιούργησε πολλούς χαρακτήρες που στερούνται ακεραιότητας – και αυτός είναι ο πυρήνας πολλών από τα έργα του. Το κύριο όμως μήνυμα του Σέπαρντ, το οποίο αποθανάτισε μέσω της γραφής του είναι ένα: Οι άνθρωποι δεν έχουν τον έλεγχο των δικών τους συναισθημάτων και σκέψεων. Οι άνθρωποι δεν μπορούν να αποφύγουν τα δεσμά του βίαιου πολιτισμού τους, τους σαθρούς οικογενειακούς και κοινωνικούς δεσμούς που τους περιβάλλουν από την αρχή μέχρι το τέλος της ζωής τους.

Εν τέλει, οι άνθρωποι όσο και να προσπαθούν να ξεφύγουν από την θλιβερή πραγματικότητα τους, από τους εσωτερικούς και εξωτερικούς τους δαίμονες, καταλήγουν να αυτοκαταστρέφονται. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του θέματος του έργου του Σέπαρντ αποτελεί η «Άγρια Δύση» (σε ελεύθερη μετάφραση του “True West” από την Αννίτα Δεκαβάλλα το 1996) η οποία πρωτοανέβηκε το 1980 στο Magic theatre στο Σαν Φραντσίσκο.

Η υπόθεση αφορά τη συνάντηση δύο αδελφών έπειτα από χρόνια. Ο μικρός, ο Όστιν, είναι επαγγελματίας συγγραφέας κινηματογραφικών σεναρίων. Ο μεγάλος, ο Λι, είναι ένας απόκληρος της ζωής που περιπλανιέται στην έρημο, ένας μοναχικός διαρρήκτης που, αν και άξεστος κι αγράμματος, διαθέτει τη ζωτικότητα τού φύσει και δυνάμει καλλιτέχνη/συγγραφέα. Με τη γοητεία που ασκεί στον παραγωγό του αδερφού του, κερδίζει την εύνοιά του και γίνεται και ο ίδιος σεναριογράφος. Όμως, αυτό δημιουργεί εντάσεις ανάμεσα στους δύο αδερφούς και η έκκρυθμη κατάσταση, γεμάτη απειλές και μίσος, συνεχώς εντείνεται μέσα στην μικρή κουζίνα της μητέρας τους και τελικά καταλήγει στην αδελφοκτονία.

Όπως συχνά συμβαίνει όταν οι ασταθείς χαρακτήρες σχεδόν φτάνουν στο τέλος των προβλημάτων τους, και παίρνουν μια γεύση από τον παράδεισο που βρίσκεται στη γωνία, τα δικά τους ελαττώματα τους εμποδίζουν να επιτύχουν την ευτυχία. Αυτή είναι η περίπτωση και με τα δύο αδέρφια.

Και έτσι ερχόμαστε στην στιγμή της συντριβής, όταν ο Όστιν, ο οποίος έχει επιτύχει το αμερικανικό όνειρο της μεγάλης καριέρας και της ευτυχισμένης οικογένειας, οδηγείται στην αυτοκαταστροφή. Ουσιαστικά, είναι “υποχρεωμένος” να διαλύσει τα πάντα, ακολουθώντας τα βήματα του αδελφού και του πατέρα του, επιστρέφοντας στην μοίρα που είχε αποφύγει με σκληρή προσπαθεια, δουλειά, αποφασιστικοτητα και αφοσίωση.

Το θέμα της κληρονομημένης, αναπόφευκτης πτώσης επανεμφανίζεται συχνά στο έργο του Σέπαρντ. Κάποιοι άνθρωποι δεν ξεφεύγουν ποτέ από την επιρροή της δυσλειτουργίας της οικογένειάς τους. Για παράδειγμα, στο “Curse of the Starving Class”, αυτοί που προσπαθούν να ξεφύγουν από το θλιβερό περιβάλλον τους καταστρέφονται αμέσως, είτε μεταφορικά είτε κυριολεκτικά, χωρίς ενδοιασμούς. Στο “Buried Child”, το εγγόνι του αυταρχικού παππού προσπάθησε να φύγει μακριά από το δυσλειτουργικό σπίτι του, μόνο για να επιστρέψει για να γίνει ο νέος πατριάρχης, ο νέος τύραννος που θα συνεχίσει τον φαύλο κύκλο. 

Ακραίος, ωμός, σχεδόν ντοκουμενταρίστικος είναι ο ρεαλισμός του έργου του Σέπαρντ. Στο φινάλε όμως, τελείται η υπέρβαση:  τελειώνοντας το έργο ο Σέπαρντ σε υποχρεώνει να το διαβάσεις ξανά υπό το πρίσμα της ποίησης και να δεις τη μικροαστική κουζίνα της μάνας σαν την ύψιστη τέχνη. Μετά την αδελφοκτονία, η μίζερη αυτή κουζίνα μετατρέπεται σε ένα τοπίο ερήμου που λούζεται από ένα παράξενο φεγγαρόφωτο. Εξάλλου, κι η ίδια η μητέρα είναι ένα πλάσμα ελάχιστα ρεαλιστικό, ένα “σκίτσο” μητέρας. Ο πόνος της μοιάζει σαν να έρχεται από ένα “κάτι άλλο” κι ίσως να είναι τελικά η μνήμη των ηρώων, και ίσως η μνήμη του ίδιου του Σέπαρντ, η μνήμη ενός άπιαστου αμερικανικού ονείρου που πέθανε κάπου στην αληθινή Άγρια Δύση, την σύγχρονη Αμερικανική πραγματικότητα.

Πηγές:

https://www.athinorama.gr/cinema/article/true_west-1115.html

https://perpetual.gr/faces/%CF%83%CE%B1%CE%BC-%CF%83%CE%AD%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%BD%CF%84-%CE%BF-%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AD%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%AD%CE%BA%CF%84%CE%B7%CF%83/

https://www.greelane.com/el/%CE%BA%CE%BB%CE%B1%CF%83%CF%83%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82-%CE%BC%CE%B5%CE%BB%CE%AD%CF%84%CE%B5%CF%82/%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%BF%CF%84%CE%B5%CF%87%CE%BD%CE%AF%CE%B1/true-west-by-sam-shepard-overview-2713462

https://www.toperiodiko.gr/%CF%83%CE%B1%CE%BC-%CF%83%CE%AD%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%BD%CF%84-%CE%B7-%CE%B1%CE%BB%CE%AE%CE%B8%CE%B5%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%80%CF%84%CF%81/#.YGsfg-j7RPY

https://www.real.gr/archive_life/arthro/sam_separnt_o_theatrikos_syggrafeas_pou_katektise_mprontgouei_xoligount-3902/

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *