Γυμνή σαν μαχαίρι: μια ανθολογία ποιημάτων Ιρανών ποιητριών

Αντί Προλόγου

Δυστυχώς, τόσο η παλαιότερη περσική λογοτεχνία όσο και η πιο σύγχρονη ιρανική δεν έχουν σε μεγάλο βαθμό αποδοθεί στην ελληνική. Σίγουρα, η γλώσσα αποτελεί ένα σημαντικό εμπόδιο στη μεταφορά τους. Ωστόσο η αδράνεια που παρατηρείται σε επίπεδο εκδοτικό δεν μπορεί να αποδοθεί μονάχα εκεί. Αυτή την νωθρότητα ήρθαν να ταράξουν οι εκδόσεις Συρτάρι και οι Άννα Γρίβα και Μάνια Μεζίτη που σε μια ανθολογία περιέλαβαν τα πονήματα ποιητριών του Ιράν σε βάθος 10 αιώνων. “Όποιος θέλει να με δει, μέσα στα λόγια μου θα το μπορέσει” έχει γράφει η Μαχφί και πράγματι στο “Γυμνή σαν μαχαίρι” θα ακούσουμε τις ανατρεπτικές φωνές των ποιητριών αυτών που θα ξεπεράσουν τα εμπόδια της γλώσσας, της εποχής, των καθεστώτων, των ιδεολογιών.

Λίγα λόγια για το περιεχόμενο

Η ανθολογία ξεκινά με στίχους της Ράμπε ‘ε, ποιήτριας του 10ου αιώνα, περνά από όλες τις εποχές, αποκαλύπτοντας την πλούσια ποιητική παράδοση της χώρας για να φτάσει στο σήμερα. Όλη αυτή η δημιουργία παραμένει στην αφάνεια εκτός των συνόρων της χώρας, με ορισμένες εξαιρέσεις πιο γνωστών ποιητριών όπως η Μαχσάτι ή η Φαροκζάντ. Μέσα από αυτό το ταξίδι γνωρίζουμε ποιήτριες που έζησαν στην ευρύτερη περιοχή της Περσίας, κυρίως στο σημερινό Ιράν, αλλά και στο Αζερμπαϊτζάν, το Αφγανιστάν, τη βόρεια Ινδία, καταγόμενες ως επί το πλείστον από οικογένειες αρχοντικές, βασιλικές ή λογίων που σχετίζονταν με την πολιτική και καλλιτεχνική ζωή του τόπου. Άλλες περισσότερο και άλλες λιγότερο αφανείς, όλες γράφουν με παρρησία, θάρρος και υπαινιγμούς, κυρίως ερωτικούς, μια εποχή που στον υπόλοιπο κόσμο κάτι τέτοιο ήταν αδιανόητο. Διαμαρτύρονται ενίοτε για τους συζύγους τους, για τη ζοφερή ερωτική τους ζωή, για τους διωγμούς τους, για την υποκρισία και την ξένη επιρροή. Υψώνουν το ανάστημά τους στο κατεστημένο με έναν τρόπο ιδιαίτερο και υποχθόνια μαχητικό και με τη γραφή τους σπάνε τη σιωπή του φύλου τους και της κοινωνίας.

Λόγω του διάσπαρτου χαρακτήρα των έργων η ανθολογία βρίθει θεματικών. Κορωνίδα αποτελεί ο έρωτας. Η ερωτική επιθυμία, ο απαγορευμένος έρωτας, η απογοήτευση και η αποτελμάτωση ενός γάμου χωρίς αγάπη, ο πόθος για το αδοκίμαστο, το ξένο κατακλύζουν τα δημιουργήματα των ποιητριών. Φυσικά συνυπάρχουν με κραυγές διαμαρτυρίας, με υπαρξιακές αναζητήσεις, με θρησκευτικότητα, με αναζήτηση των ριζών, της θέσης εντός ενός ρέοντος κόσμου, με ειρωνεία, αυτο- και ετεροσαρκασμό. Άλλες πιο σοφές και ώριμες, άλλες πιο παιχνιδιάρες και τολμηρές υπάρχει μια ποικιλία πλούσια σε θέματα, σε οπτικές, σε ποιητικές.

Λίγα λόγια για την ποιητική

Κυρίως χωρίς ομοιοκαταληξία, με ποιητικά μοτίβα, πιο παραδοσιακά και πιο σύγχρονα, αλλά κυρίως με έναν υπαινικτικό και παχνιδιάρικο τόνο τα ποίηματα που στολίζουν την ανθολογία είναι μεταξύ τους τόσο όμοια και τόσο διαφορετικά παρότι απλώνονται σε ένα ευρύτατο χρονικό φάσμα. Η περσική ποιητική παράδοση, η λυρικότητα που προσιδιάζει τις ελεγείες, ο συναισθηματικός τόνος είναι έκδηλα στην ποίηση σχεδόν έως τον 18ο αιώνα. Από εκεί και έπειτα η γραφή παίρνει πιο σύγχρονη τροπή. Γίνεται πιο αιχμηρή, σχεδόν σα μαχαίρι, πιο καθαρή, πιο απότομη, χωρίς να απολύει το συναίσθημα. Ο τόνος περισσότερο καταγγελτικός, ευθύς, πύρινος. Τα μοτίβα εγκαταλείπονται και τη θέση τους παίρνουν τα γεμάτα δυναμική νοήματα, σχήματα και αλληγορίες.

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Της παράθεσης των ποιημάτων που γίνεται με χρονολογική σειρά και χωρίζεται σε 3 φάσεις: 10ος-15ος , 16ος-18ος και 19ος-20ος αιώνας προηγείται μια σύντομη ιστορική ανασκόπηση. Η τελευταία είναι αναγκαία για να χρωματίσει το κοινωνικοιστορικό πλαίσιο εντός του οποίου οι ποιήτριες δημιουργούν και τις συνθήκες που επικρατούν στη γεωγραφική περιοχή της Περσίας τη δεδομένη χρονική στιγμή, οι οποίες είναι σαφώς λιγότερο γνωστές στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Θα έλεγε κανείς πως ο 7ος αιώνας με την αραβική κατάκτηση και την εδραίωση του Ισλάμ στην Περσία, οι Μογγολικές κατακτήσεις, η καθιέρωση του καθεστώς των Σαφαβιδών, η περίοδος του Σάχη και η Ιρανική Επανάσταση στο τέλος της δεκαετίας του ’70 αποτέλεσαν σημεία αναφοράς για την ποιητική παραγωγή. Επίσης, κάθε ποιήτρια πέραν του έργο της κατέχει ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα για την ίδια που μας επιτρέπει να τη γνωρίσουμε καλύτερα και να δούμε τις ξεχωριστές πτυχές της ζωής της.

Η ανθολογία είναι προσεγμένη: από το όμορφο εξώφυλλό της που κοσμείται από τον πίνακα John William Godward, μέχρι το χαρτί που έχει επιλεγεί, τη γραμματοσειρά, όλα συντείνουν σε μια εξαιρετική επιμέλεια που συνάδει το δίχως άλλο του περιεχομένου της. Η απόδοση που έχει πραγματοποιηθεί από την αγγλική και ιταλική γλώσσα, ιδίως ως προς τα ονόματα και τα τοπωνύμια είναι αρκετά πιστή.

Αντί Επιλόγου

Ελπίζουμε η συλλογή αυτή να σημάνει την αρχή μιας πορείας ανακάλυψης της λογοτεχνικής παραγωγής Περσίας και των δύο φύλων που είναι πλούσια, πολύχρωμη και μαγική. Προοδευτική, πολύ κοντά στην αρχαία ελληνική, χωρίς να έχει τίποτα να ζηλέψει από τη σύγχρονη δυτική, ψήγματα της γραφή των γυναικών του Ιράν θα βρείτε σε αυτή την ενδιαφέρουσα ανθολογία που έρχεται να συμπληρώσει την προγενέστερη αντίστοιχη Ρωσίδων ποιητριών “Το όνομά μου είναι“. Μακάρι να γνωρίζουμε το έργο των ποιητριών ανά τον κόσμο με τον ίδιο αξιόλογο τρόπο.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *