Ετικέτα: Μολιέρος

Ο Φιλάργυρος (γαλλικά: L’Avare) είναι πεντάπρακτη κωμωδία του Μολιέρου σε πεζό λόγο, με πηγή έμπνευσης το έργο “Η χύτρα με το χρυσάφι (Aulularia)” του Τίτου Μάκκιου Πλαύτου. Παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο θέατρο του Παλαί Ρουαγιάλ στο Παρίσι στις 9 Σεπτεμβρίου 1668. Είναι μια κωμωδία καταστάσεων, της οποίας ο κύριος χαρακτήρας, ο Αρπαγκόν, χαρακτηρίζεται από τα πάθη της φιλαργυρίας και της απληστίας.

Continue reading “Φιλάργυρος του Μολιέρου” →

Ο «Δον Ζουάν» του Μολιέρου, αυτό το αριστούργημα του κλασικού ρεπερτορίου είναι ένα έργο που πολεμήθηκε στην εποχή του όσο κανένα. Το θεατρικό αυτό έργο που πρωτοπαρουσιάστηκε θεατρικά το 1665 ασκεί δριμεία κριτική στη γαλλική αυλή του 17ου αιώνα. Στηλιτεύει τη διαφθορά, την υποκρισία, τις προκαταλήψεις, την επιτήδευση, τον φαρισαϊσμό και τα βολικά στερεότυπα του τότε. Από αυτή την οπτική, το έργο χαρακτηρίζεται πρωτοποριακό, αλλά τολμηρό και σκανδαλώδες για την εποχή του, με γοητευτικές και αινιγματικές πινελιές.

Ο Δον Ζουάν γεννήθηκε από την πένα του ισπανού δραματουργού Τίρσο ντε Μολίνα, αλλά η φήμη του εξαπλώθηκε στα πέρατα του κόσμου μέσω του Μολιέρου. Ο Μολιέρος μας έχει δώσει ίσως τον πιο γνήσιο, τον πιο ασεβή Δον Ζουάν απ’ όλους. Η μορφή του Δον Ζουάν έχει κεντρίσει το ενδιαφέρον σημαντικών δραματουργών, ποιητών, πεζογράφων και φιλόσοφων ανά τους αιώνες: Μπωντλέρ, Μυσσέ, Σταντάλ, Πούσκιν, Βύρων, Χόρβατ, Κίργκεργκωρ, Νίτσε, Καμύ, Μαξ Φρις, Μοντερλάν, Χάντκε κ.ά., προσέγγισαν εκ νέου τον αμετανόητο άθεο, τον αδίστακτο εραστή με στόχο να τον «αναστήσουν» ανάλογα με την επιθυμία ή τη φαντασία τους.

Ο «Δον Ζουάν» ανεβαίνει για πρώτη φορά στις 15 Φεβρουαρίου 1665 στο Παλαί Ρουαγιάλ. Το έργο προκαλεί φοβερές αντιδράσεις. Ο Μολιέρος κατηγορείται ως άθεος και αναγκάζεται να προχωρήσει σε περικοπές του κειμένου. Ο βασιλιάς, που θαυμάζει τον συγγραφέα αλλά δεν μπορεί να διαχειριστεί τις αντιδράσεις, ζητά από τον Μολιέρο να αποσύρει το έργο, ανανεώνοντας ταυτόχρονα δημόσια την υποστήριξη σε αυτόν: αποδέχεται να γίνει ο ανάδοχος του πρώτου παιδιού του Μολιέρου και πιστώνει τον θίασο με μια γενναία επιχορήγηση και με τον τίτλο του «Βασιλικού Θιάσου». Ο Μολιέρος αποσύρει την παράσταση και δεν εκδίδει ποτέ το κείμενο. Από τότε και για σχεδόν δύο αιώνες το έργο θα μείνει στην αφάνεια. Το πλήρες κείμενο παρουσιάζεται στη Γαλλία ξανά μόλις το 1841 στο Θέατρο Οντεόν και στην Κομεντί Φρανσαίζ στο 1847. Ακόμη και το 1947 όταν το ανέβασε το Λουί Ζουβέ, ο «Δον Ζουάν» είχε πραγματοποιήσει μόλις 100 παραστάσεις στην Κομεντί Φρανσαίζ, ενώ για παράδειγμα, ο «Ταρτούφος» πλησίαζε τις 2.500. Από τότε, όμως, ο «Δον Ζουάν» δεν εγκατέλειψε τη σκηνή: αυτό το απαγορευμένο έργο, το έργο-θύμα των «ορθώς σκεπτόμενων», καταγράφεται πια στον 20ό αιώνα ως κορυφαίο έργο του γαλλικού κλασικού θεάτρου.

Ίσως κανένας άλλος φανταστικός χαρακτήρας δεν έχει αναλυθεί οντολογικά, ψυχολογικά, θεολογικά, όσο ο Δον Ζουάν, ο μεγαλύτερος γυναικοκατακτητής στην ιστορία.

Στον Δον Ζουάν, ο Μολιέρος πραγματεύεται έναν από τους μεγαλύτερους σύγχρονους μύθους, δίνοντας την ισχυρότερη λογοτεχνική ενσάρκωση του θρυλικού ήρωα και ένα από τα πιο γοητευτικά όσο και αινιγματικά έργα της παγκόσμιας δραματουργίας. Αν και ο Δον Ζουάν γράφτηκε το 1665, τα κεντρικά του θέματα μπορούν να μεταφερθούν μέχρι τις μέρες μας. Η παράσταση είχε προκαλέσει σκάνδαλο τις μέρες που ανέβηκε, πυροδοτώντας την ευθιξία των θρησκόληπτων και των υποκριτών ηθικολόγων της εποχής. Ο Μολιέρος δημιουργεί πολλούς συναρπαστικούς χαρακτήρες που περιορίζονται όχι μόνο στον Don Juan, αλλά στον υπηρέτη του, στη σύζυγό του, στον πατέρα του και σε άλλους χαρακτήρες που εμφανίζονται για λίγο στο έργο. Στο Δον Ζουάν, ο Μολιέρος δημιουργεί κυρίως έναν χαρακτήρα που διαμορφώνει τον κόσμο για να ταιριάζει στις προσωπικές αυταπάτες του με μια εγωιστική κατάχρηση εξουσίας.

Πόσο ποταπός είναι ο Δον Ζουάν; Είναι ο κακός της ιστορίας ή μια οικουμενική αρσενική φιγούρα που η αμοραλιστική επιβεβαίωσή της ξεπερνά τα όρια κάθε πολέμου ανάμεσα στα φύλα; Δεν υπάρχει γυναίκα στον πλανήτη να μη μισεί τον κάθε Δον Ζουάν για τα ψέμματα, τη συναισθηματική αστάθεια, την προσβολή τελικά. Και δεν υπάρχει άντρας που έστω για μια στιγμή δε θέλει να ξεφύγει από τον κανόνα και να ζήσει τον ίλιγγο της παράτολμης ζωής του αιώνιου καρδιοκατακτητή, πέρα από κάθε φραγμό και μέτρο. Όσο κατακριτέα και να είναι αυτή η προσωπικότητα και μόνο που εκπροσωπεί τον πειρασμό, βάζει τους ανθρώπους να ονειρεύονται τις κρυφές απολαύσεις πέρα από την ηθική και τους φραγμούς που θέτει η θρησκεία και η κοινωνία.

Οι μελετητές τον προσεγγίζουν άλλοτε με θαυμασμό, άλλοτε με αποστροφή, τα ίδια συναισθήματα γεννά στον κόσμο και των ανδρών και των γυναικών. Άλλωστε με το όνομά του δημιούργησε ένα ουσιαστικό που ορίζει και περιγράφει αυτόν και μόνον και την κατάστασή του, το ίδιο όπως και άλλοι σπουδαίοι μυθιστορηματικοί ήρωες. Η δονζουανική συμπεριφορά μπαίνει στο πάνθεον δίπλα στην οιδιπόδεια, την αμλετική, την δονκιχωτική, συνοδευόμενη από μια συστοιχία κοσμητικών επιθέτων.

Όλοι συμφωνούν ότι ο Μολιέρος έπλασε τον πιο γνήσια ασεβή, έναν ολέθριο ήρωα, σε ένα από τα μεγαλύτερα έργα της λογοτεχνικής σκηνής. Η ωμότητα με την οποία περιγράφει τις πράξεις του έγινε αντικείμενο δριμείας κριτικής και λογοκρισίας από την πρώτη κιόλας στιγμή που παρουσιάστηκε, όχι μόνο για το προφίλ του ήρωα, αλλά και για την αίσθηση του δικαίου που είναι πεπεισμένος ότι έχει για κάθε πράξη του, επιδεικνύοντας την υπέρβαση των ορίων και την κατάργηση των κανόνων και των συμβάσεων. Τη θέληση της κοινωνικής παράβασης, της κατάργησης των κανόνων και του «αγαθού ανθρώπου». Η προσωπικότητα που έχτισε ο χρόνος, οι δημιουργοί και οι αλλαγές μέσα στους αιώνες κάνουν το μύθο του φανταστικού Δον Ζουάν ένα από τα πιο γοητευτικά αληθινά δυσεπίλυτα μυστήρια. Τόσο αυτόν, όσο και τον κατάλογο των κατακτήσεών του.

ΠΗΓΕΣ: https://www.onassis.org/el/whats-on/don-juan , https://www.culturenow.gr/don-zoyan-to-kynigi-toy-anekplirotoy/ , https://www.elculture.gr/blog/article/%ce%b4%ce%bf%ce%bd-%ce%b6%ce%bf%cf%85%ce%ac%ce%bd-%ce%ad%ce%bd%ce%b1%cf%82-%ce%b8%cf%81%cf%85%ce%bb%ce%b9%ce%ba%cf%8c%cf%82-%ce%ae%cf%81%cf%89%ce%b1%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b1%cf%80%ce%bf%cf%80/ , https://www.mytheatro.gr/don-zouan-tou-molierou-kritiki-ke-fotografies-tis-parastasis/

Το έργο

Ο κατά φαντασίαν ασθενής (Γαλλ. Le malade imaginaire) είναι ένα θεατρικό έργο του Μολιέρου. Είναι το τελευταίο δημιούργημα του διάσημου συγγραφέα και παίχτηκε για πρώτη φορά στο Παλαί-Ρουαγιάλ, στις 10 Φεβρουαρίου του 1673. Κατά ιστορική ειρωνεία, ο Μολιέρος κατέρρευσε επί σκηνής στην τέταρτη παράσταση του έργου και πέθανε μετά από λίγες ώρες. Αποτελείται από τρεις πράξεις και στην αυθεντική του εκδοχή περιελάμβανε χορευτικά νούμερα και μουσικά ιντερλούδια που συνέθεσε ο Γάλλος συνθέτης Μαρκ-Αντουάν Σαρπαντιέ.

Ο συγγραφέας

Ο Μολιέρος ήταν Γάλλος θεατρικός συγγραφέας και ηθοποιός, ο οποίος θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους δασκάλους της κωμωδίας στη δυτική λογοτεχνία. Οι Γάλλοι τον θεωρούν ως τον καλύτερο κλασσικό ποιητή τους, ενώ για πολλούς είναι και ο καλύτερος Γάλλος λογοτέχνης. Μπόρεσε και έφερε την κωμωδία σε ίση θέση με την τραγωδία, και αυτό είναι το μεγαλύτερο κατόρθωμά του. Ανήκε στο καλλιτεχνικό κίνημα του κλασικισμού.

Η υπόθεση

Ο Αργκάν είναι ένας υποχόνδριος και φιλάργυρος ηλικιωμένος. Αισθάνεται συνεχώς άρρωστος, αν και στ’ αλήθεια δεν έχει τίποτα. Αδυνατεί να ακολουθήσει τις υποδείξεις των γιατρών και εκείνοι τον εκμεταλλεύονται. Θέλει να παντρέψει την κόρη του, Αγγελική, με ένα γιατρό προκειμένου να έχει δωρεάν ιατρική φροντίδα, αλλά εκείνη είναι ερωτευμένη με τον Κλεάνθη.

Ο αδελφός του, Βεράλδος, σε συνεργασία με την υπηρέτρια του Αργκάν, Τουανέττα, θα προσπαθήσει να τον “θεραπεύσει” από τις φαντασιοπληξίες του. Τον πείθουν να παραστήσει το νεκρό ώστε να ανακαλύψει ποιος πραγματικά τον αγαπάει και του είναι πιστός. Θα αποδειχθεί τελικά ότι η δεύτερη σύζυγός του, Βελίνα, κυνηγούσε μόνο την περιουσία του ενώ η κόρη του τον αγαπούσε πραγματικά. Μετά τη “νεκρανάστασή” του, ο Αργκάν θα επιτρέψει στην Αγγελική να παντρευτεί τον άντρα που θα επιλέξει εκείνη.

Σαν σήμερα, στις 15 Ιανουαρίου, γεννιέται το 1622 στη γαλλική πρωτεύουσα ένας από τους σπουδαιότερους θεατρανθρώπους όλων των εποχών. Το όνομά του, Jean-Baptiste Poquelin, όμως ευρέως γνωστός θα γίνει ως Μολιέρος. Υπήρξε θεατρικός συγγραφέας, ηθοποιός, παράγοντας του θεάτρου. Χάρισε 33 έξοχα θεατρικά έργα στον ευρωπαϊκό – και όχι μόνο – πολιτισμό (σε αρκετά από αυτά επιμελήθηκε τη σκηνοθεσία ή και πρωταγωνίστησε!), με αποτέλεσμα να θεωρείται από τους Γάλλους ο καλύτερος κλασικός ποιητής τους. Τι κάνει όμως τόσο σπουδαίο το έργο του Μολιέρου; Γιατί αξίζει πραγματικά να το διαβάζουμε σήμερα και γιατί αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως ένας κορυφαίος Γάλλος λογοτέχνης;

Ο Μολιέρος “ανέβασε” την κωμωδία στο ίδιο επίπεδο με την τραγωδία

Τα έργα του Γάλλου θεατρικού συγγραφέα συμπίπτουν χρονικά με τη Γαλλική Αναγέννηση και την άνθηση του Κλασικισμού, ο οποίος στόχευε στην αναβίωση των κορυφαίων λογοτεχνικών ειδών της κλασικής αρχαιότητας. Το μόνο λογοτεχνικό είδος που θεωρείται απορριπτέο από τον Κλασικισμό είναι η κωμωδία και, πιο συγκεκριμένα, η κωμωδία του Αριστοφάνη με το έντονο βωμολοχικό περιεχόμενο και τις προσωπικές επιθέσεις. Τα χαρακτηριστικά αυτά των αριστοφανικών κωμωδιών τις καθιστούσαν μη διαχρονικές για τους Κλασικιστές και, επομένως, μη αποδεκτές. Είναι ο Μολιέρος εκείνος που οδήγησε το λογοτεχνικό είδος της κωμωδίας στην πραγματική της κορύφωση, καθώς αναζήτησε μία νέα μορφή κωμικού, το υψηλό, χωρίς να απομακρυνθεί ωστόσο ποτέ πλήρως από τη φάρσα.

Η επιρροή του έργου του Μολιέρου στο Νεοελληνικό Διαφωτισμό

Στα πρώτα στάδια διαμόρφωσης της νεοελληνικής ταυτότητας, ένας από τους συγγραφείς που αγαπήθηκαν περισσότερο και μελετήθηκαν με ζέση από τους Νεοέλληνες Διαφωτιστές υπήρξε και ο Μολιέρος. Ο Αδαμάντιος Κοραής, στον “Παπατρέχα” περιλαμβάνει στίχους από τον “Ταρτούφο” (χαρακτηρίζει το ίδιο το έργο ως “θαυμάσιον δρᾶμα”), ενώ το 1816 ο Κωνσταντίνος Οικονόμος τυπώνει στη Βιέννη τον “Εξηνταβελόνη”, μια διασκευή του Φιλάργυρου του Μολιέρου, από τα σημαντικότερα έργα του νεοελληνικού διαφωτισμού. Την έντονη γοητεία του έργου του Μολιέρου στο ελληνικό κοινό των αρχών του 19ου αιώνα συνοψίζει ο ιστορικός θεάτρου Γιάννης Ιορδανίδης, γράφοντας: “Ο Μολιέρος όπως και ο Σαίξπηρ κι ο Γκολντόνι είναι από τις πρώτες επαφές που είχε το Νεοελληνικό με το νεότερο Ευρωπαϊκό θέατρο, πριν από τον ξεσηκωμό του 1821”.

Χαρακτήρες τόσο σύνθετοι μα και ανθρώπινοι

Η ποικιλομορφία της ίδιας της ζωής γίνεται απολύτως διαυγής μέσα από τους χαρακτήρες του Μολιέρου. Οι σημαντικοί του ήρωες είναι σύνθετοι και αντιφατικοί, όπως είναι όλοι οι άνθρωποι στη ζωή τους. Ο Αρπαγκόν είναι φιλάργυρος, αλλά και ερωτευμένος, ενώ ο Ταρτούφος υποκριτής και ηδυπαθής. Ο Δον Ζουάν, εμφανίζεται κυνικός, μα αδάμαστος καρδιοκατακτητής και ο “Μισάνθρωπος” Αλσέστ του πεσιμιστής και έντιμος, αλλά αθεράπευτα ερωτευμένος με μία γυναίκα που τον κοροϊδεύει. Ακόμα και οι δούλοι συνήθως εμφανίζουν μεγάλη ποικιλία ως προς τις πτυχές του χαρακτήρα τους. Ωστόσο μέσα από όλη αυτή τη συνθετότητά τους, οι χαρακτήρες του Μολιέρου αποπνέουν κάτι το ανθρώπινο και το διαχρονικό. Παρουσιάζονται απολύτως εναρμονισμένοι με την κοινωνική πραγματικότητα της εποχής τους, όμως απλώνουν το μεγαλείο τους πέρα από αυτήν. Με όλα τους τα πάθη, τις αδυναμίες και τα ελαττώματά τους , χαρακτηρίζονται από μία ιδιαιτερότητα και καταλήγουν να είναι πραγματικά οικουμενικοί.

Το κωμικό και η “φιλοσοφία” στο Μολιέρο

Ο Γκαίτε αποφαινόταν ότι τα μολιερικά έργα «αγγίζουν την τραγωδία». Πράγματι οι κωμωδίες του Μολιέρου είναι σε μεγάλο βαθμό ρεαλιστικές και απογοητεύουν σχετικά με τη μετριότητα που χαρακτηρίζει την ανθρωπότητα. Οι ήρωές του είναι γεμάτοι πάθη, όμως είναι αυτά ακριβώς τα πάθη που προκαλούν στο κοινό ένα ραφιναρισμένο γέλιο. Η κωμική χρήση των λέξεων, οι παύσεις, οι χειρονομίες, η αντιπαράθεση χαρακτήρων και η εκλεπτυσμένη παρωδία είναι μερικές μόνο από τις τεχνικές του μεγάλου δραματουργού προς την επίτευξη του κωμικού, αλλά και τον προβληματισμό του κοινού του. Κάνει συχνά υπαινιγμούς στη θρησκεία και την ορθή φύση, καθώς και έμμεση (συχνά και άμεση) κριτική στις καθιερωμένες απόψεις για τον έρωτα, το γάμο,την εκπαίδευση των γυναικών και την επιτήδευση της αστικής τάξης της εποχής. Τα έργα του είναι γεμάτα από τέτοια μηνύματα και αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο οι κωμωδίες του διαβάζονται και παίζονται ως σήμερα και υποθέτουμε ότι αυτό θα συμβαίνει για αρκετά χρόνια ακόμη.

“Έτσι που είμαι προδομένος και αδικημένος από όλους, φεύγω απ’ αυτή την κόλαση όπου κυριαρχεί η κακία και πάω να ψάξω ένα απόμακρο μέρος όπου θα μπορώ να ζήσω ελεύθερα ως τίμιος άνθρωπος.”

Αλσέστ, “Μισάνθρωπος”