Θέατρο – Σελίδα 8 – Στο δρόμο της Ποίησης

«Η Αρχή του Αρχιμήδη» ταράζει τα νερά στήνοντας στον τοίχο προκαταλήψεις

Posted on 9 Νοεμβρίου, 2020 by Αιθεροβάμων

*Από την θεατρική παράσταση στο Θέατρο Skrow (2018-2020)*

Διαβάζοντας το θεατρικό έργο του βραβευμένου συγγραφέα Ζουζέπ Μαρία Μιρό, «Η Αρχή του Αρχιμήδη», αναρωτιόμαστε, όπως αναφέρει και η μεταφράστρια Μαρία Χατζηεμμανουήλ, «για το αν φτάσαμε στην εποχή που ο όχλος, στο όνομα της οποιασδήποτε «ασφάλειας», πραγματικής ή φανταστικής, εκτοπίζει και αντικαθιστά το σκεπτόμενο άτομο; Φτάσαμε στην εποχή του εκφασισμού των δημοκρατικών κοινωνιών μας;»

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

Ο Ζουζέπ Μαρία Μιρό είναι απόφοιτος του τμήματος Σκηνοθεσίας και Δραματουργίας του Institut del Teatre (Ινστιτούτο Θεάτρου) της Βαρκελώνης και του τμήματος Δημοσιογραφίας του UAB (Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης). Έχει γράψει, μεταξύ άλλων, τα έργα Καπνός, Nerium Park, Η αρχή του Αρχιμήδη, Gang Bang και Η γυναίκα που έχανε όλα τα αεροπλάνα.

Έχει βραβευθεί πάνω από δέκα φορές για τα έργα του, ενώ έχει τιμηθεί δύο φορές και με το σπουδαίο Βραβείο Born. Τα έργα του έχουν ανέβει σε αρκετές χώρες, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται η Αργεντινή, το Μεξικό, η Αγγλία, η Ρωσία, η Κροατία, το Πουέρτο Ρίκο, η Ελλάδα και η Κύπρος, ενώ έχουν διαβαστεί υπό τη μορφή θεατρικού αναλογίου στην Ιταλία, στη Γαλλία (Παρίσι, Νορμανδία, Φεστιβάλ Mousson d’Eté και La Comédie Française), στη Ρωσία και στην Ελλάδα (4ο Ιβηροαμερικανικό Φεστιβάλ Θεατρικών Αναλογίων). Επιπλέον, έχει υπογράψει τη δραματουργική επεξεργασία πολλών έργων.

Επίσης, ο Μιρό έχει σκηνοθετήσει δικά του έργα, ενώ έχει διατελέσει βοηθός σκηνοθέτη δίπλα σε ονόματα όπως ο Ξαβιέ Αλμπερτί, ο Ξαβιέ Πουζολράς και η χορογράφος Ζερμάνα Σιβέρα. Από το 2013, είναι μέλος της επιτροπής ανάγνωσης του Εθνικού Θεάτρου της Καταλονίας (TNC).

«Η Αρχή του Αρχιμήδη»

Ένας δάσκαλος κολύμβησης, ο Τζόρντι, που έχει αναλάβει τους Ιππόκαμπους, τους μικρότερους σε ηλικία επίδοξους κολυμβητές, έρχεται αντιμέτωπος με μια σοβαρή κατηγορία: πως στην προσπάθειά του να καθησυχάσει έναν μαθητή που φοβόταν να μπει στην πισίνα χωρίς σωσίβιο, τον φίλησε στο στόμα. Ένα κοριτσάκι λέει στη μαμά του ότι τον είδε να φιλάει στο στόμα ένα αγοράκι και η «είδηση» αναρτάται από τη μητέρα του κοριτσιού σε σελίδα των γονιών στο facebook με τη λασπολογία του ονόματος του προπονητή να παίρνει τεράστιες διαστάσεις. Τις καταγγελίες των γονιών μεταφέρει στον Τζόρντι η διευθύντρια του κολυμβητηρίου προσπαθώντας να ανιχνεύσει την αλήθεια. Ο ίδιος ισχυρίζεται πως όντως φίλησε το παιδί, αλλά στο μάγουλο, και η κίνησή του ήταν απλά μια τρυφερή κίνηση για να το ηρεμήσει. Καθώς η πλοκή εξελίσσεται, φωτίζονται όλες οι αντιμαχόμενες πλευρές, προβάλλονται όλες οι απόψεις, χωρίς να διαφαίνεται πού τελειώνει η αλήθεια και πού αρχίζει το ψέμα. Όλα είναι ρευστά και είναι θέμα οπτικής. Ο θεατής προβληματίζεται, ανασκαλεύει μέσα του όσα είδε και άκουσε και βγάζει τα συμπεράσματά του.

Η εξιστόρηση των γεγονότων δεν ακολουθεί την αναμενόμενη χρονική ακολουθία και το στοιχείο αυτό προσφέρει ένταση, μυστήριο, αγωνία ανεβάζοντας την αδρεναλίνη με γεωμετρική πρόοδο στα ύψη καθώς το φινάλε πλησιάζει. Κάθε σκηνή διακόπτεται από σκοτάδι και έπειτα μια παιδική φωνούλα αναγγέλλει την ώρα ώστε να μπορέσεις να καταλάβεις αν η σκηνή που θα ακολουθήσει συνέβη λίγο νωρίτερα ή λίγο αργότερα. Αυτές οι χρονικές εναλλαγές διαμορφώνουν ουσιαστικά και το έδαφος για να κατανοήσεις, να σκεφτείς, να παρατηρήσεις τις λεπτομέρειες και να αποσαφηνίσεις τις καταστάσεις.

2018. Θέατρο Skrow. Η σκηνή στη μέση της αίθουσας. Αριστερά και δεξιά καθίσματα για τους θεατές. Δίνουν την εντύπωση εδράνων όπου οι ένορκοι παίρνουν τις θέσεις τους και είναι έτοιμοι να δουν, να ακούσουν και να βγάλουν ετυμηγορία. Αθώος ή ένοχος. Το σκηνικό, ένας χώρος αποδυτηρίων. Με φωριαμούς, παιχνίδια για το νερό, πίνακες ανακοινώσεων, σωσίβια, ένα φαρμακείο πρώτων βοηθειών. Ό,τι είναι απαραίτητο. Οι λάμπες φθορίου προσδίδουν μια ψυχρή νότα και παραπέμπουν σε μια ανακριτική ατμόσφαιρα. Τα φώτα σβήνουν και το σκοτάδι διαταράσσεται από τους ήχους των παφλασμών στην πισίνα και μια παιδική φωνούλα που λέει την ακριβή ώρα που ξεκινάει η υπόθεση του έργου. Και η ιστορία αρχίζει…

Το λιτό σκηνικό διαδραματίζει εξίσου σημαίνοντα ρόλο στη συναρπαστική απόδοση του κειμένου. Αντιστρέφεται σε τακτά χρονικά διαστήματα και οι ηθοποιοί εμφανίζονται από την αντίθετη πλευρά από εκεί που τους άφησες την τελευταία φορά που παρακολούθησες το επίμαχο καρέ. Σαν να περιστρέφεται η σκηνή κατά 180 μοίρες. Και ουσιαστικά είναι σαν να βλέπεις την αντίθετη πλευρά της αλήθειας. Σαν να σου παρουσιάζεται η άλλη οπτική. Σαν να σε προκαλεί να δεις την άλλη όψη του νομίσματος. Επιπλέον, η σκηνογραφική δωρικότητα που χαρακτηρίζει το σκηνικό, προσφέρει τη δυνατότητα στους ηθοποιούς της παράστασης να προβάλλουν τις συναισθηματικές συγκρούσεις των ηρώων, να ξετυλίξουν την υποκριτική τους δεινότητα και να προκαλέσουν τον θεατή να ταυτιστεί με τους χαρακτήρες, να παθιαστεί, να νιώσει τον θυμό να τον κατακλύζει και να πάρει θέση.

Ο ταλαντούχος και χαρισματικός Μιχάλης Συριόπουλος στο ρόλο του Τζόρντι πέτυχε το ακατόρθωτο: να σμιλεύσει τον Τζόρντι και να γίνει ένα με αυτόν. Να βυθιστεί στον ψυχισμό του και να αποδώσει κάθε αδρή λεπτομέρεια της προσωπικότητάς του και τη σταδιακή κατάρρευσή της καθώς οι αμφιβολίες για το πρόσωπό του θεριεύουν. Γέλιο και δάκρυ γίνονταν πηλός στα χέρια του καθώς μπορούσε να συγχρονίζει κινήσεις, εκφράσεις προσώπου, γλώσσα σώματος με απίστευτη ευελιξία και ευκολία προς χάριν των συναισθηματικών μεταπτώσεων του ήρωά του. Τον άφηνε να βουλιάξει στα απύθμενα νερά της κοινωνικής κατακραυγής και σπίλωσης και το επόμενο λεπτό τον τράβαγε έξω για να πάρει ανάσα, να μαζέψει τα κομμάτια του, να συνειδητοποιήσει αν έκανε κάτι λάθος. Η ερμηνεία του σε έκανε να ανατριχιάζεις, να κρατάς την αναπνοή σου, να περιμένεις άφωνος τι θα συμβεί το επόμενο δευτερόλεπτο. Με απόλυτη συναίσθηση των ορίων που δεν έπρεπε να περάσει, ο Μιχάλης Συριόπουλος απέδειξε πως ηθοποιός σημαίνει όντως φως.

Η Μαρία Φιλίνη ενσάρκωνε την διευθύντρια του κολυμβητηρίου, έναν ρόλο που παλεύει να διαχειριστεί τις αντιδράσεις των δύο αντιμαχόμενων πλευρών, να συμμεριστεί τις ανησυχίες τους, να προσπαθήσει να ξεχωρίσει την υπερβολή από την αλήθεια, να υπερασπιστεί τις αρχές της και τα πιστεύω της. Έναν ρόλο που απαιτεί αρτιότητα και μετρημένες αντιδράσεις, συγκεκριμένο ύφος, λιτή προσέγγιση. Και η Μαρία Φιλίνη το πέτυχε αποδομώντας την κατάλληλη στιγμή το σκληρό προσωπείο που φορά.

Ο Άγγελος Μπούρας υποδύθηκε τον άλλο προπονητή του έργου, ενώ ο Σεραφείμ Ράδης τον πατέρα ενός μαθητή. Και οι δύο ήταν μετρημένοι στις ερμηνείες τους, δίνοντας την κατάλληλη ώθηση στην εξέλιξη της πλοκής και προσφέροντας δύο νόρμες ανθρώπων που σίγουρα έχεις συναντήσει στην καθημερινότητά σου. Χωρίς υπερβολές, διαχειρίζονταν σωστά τις λεπτές εκφάνσεις των ρόλων τους και πυροδοτούσαν τις εξελίξεις.

«Η αρχή του Αρχιμήδη» είναι το δίχως άλλο ένα σύγχρονο έργο που κινείται με επιδεξιότητα πάνω στις διαχωριστικές γραμμές που καθορίζουν οι κοινωνικές συμβάσεις, τα στερεότυπα που υπάρχουν σε κάθε κοινωνία, οι ανασφάλειες και οι ενοχές των γονιών, η καταλυτική επίδραση των μέσων μαζικής ενημέρωσης και η απανταχού διαστρέβλωση κάθε είδους πληροφορίας στο διαδίκτυο, και όχι μόνο. Ο συγγραφέας του έργου, Ζουζέπ Μαρία Μιρό, δεν επιδιώκει να κουνήσει το δάχτυλο στον θεατή, ούτε να τον νουθετήσει. Κατορθώνει να ισορροπήσει με απόλυτη επιτυχία σε ένα τεντωμένο σκοινί πάνω από τα ευαίσθητα θέματα που αγγίζει η πένα του, χωρίς να παίρνει θέση. Και αυτό είναι ένα τεράστιο ατού που ο σκηνοθέτης Βασίλης Μαυρογεωργίου εκμεταλλεύτηκε δημιουργώντας μια εξαιρετική παράσταση, αυτή των θεατρικών σεζόν 2018-2020 στο θέατρο Skrow. Από εκείνες που νιώθεις να σε συστήνουν ξανά στη μαγεία του θεάτρου και που σε ακολουθούν για ώρες αφότου κλείσουν τα φώτα στη σκηνή. Αυτό ακριβώς νιώσαμε και εμείς, όταν παρακολουθήσαμε την παράσταση το Νοέμβριο του 2019.

Ο συγγραφέας δεν δίνει έτοιμες απαντήσεις στην «Η Αρχή του Αρχιμήδη», αλλά μας καλεί να πάρουμε θέσεις και να αναλογιστούμε σε τι είδους κοινωνία θέλουμε να ζούμε, αναδιατυπώνοντας μια σύγχρονη Αρχή του Αρχιμήδη: Κάθε σώμα που βυθίζεται στη λάσπη των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, χάνει από την ελευθερία του τόση, όση επιθυμεί η κοινή γνώμη που την εκτοπίζει.

«Η Αρχή του Αρχιμήδη» είναι ένα άρτιο σύγχρονο έργο που μιλάει τη γλώσσα της σύγχρονης κοινωνίας, πάλλεται από τις αγωνίες της εποχής, στήνει στον τοίχο προκαταλήψεις και σου δίνει το ερέθισμα να σκεφτείς και να αποφασίσεις ποια είναι η δική σου αλήθεια.

«Αύγουστος»: το γλαφυρό πορτραίτο μιας βαθιά δυσλειτουργικής και βιτριολικής οικογένειας

Posted on 2 Νοεμβρίου, 2020 by Αιθεροβάμων

*Από την πρώτη παρουσίαση του έργου στην Ελλάδα (σε σκηνοθεσία Κ. Μαρκουλάκη, 2016-2018)*

Το βραβευμένο με Πούλιτζερ θεατρικό έργο «Αύγουστος» (πρωτότυπος τίτλος: “August: Osage County”, 2007) του αμερικανού ηθοποιού και θεατρικού συγγραφέα Tracy Letts είναι μια από τις μεγαλύτερες θεατρικές επιτυχίες στην Αμερική και την Αγγλία αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο, καθώς έχει παρουσιαστεί σε πάνω από 30 χώρες.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

Ο συγγραφέας του έργου, Tracy Letts, γεννήθηκε το 1965 στην Οκλαχόμα των ΗΠΑ. Οι γονείς του ήταν ιδιαίτερα καλλιεργημένοι, ο πατέρας του καθηγητής πανεπιστημίου αλλά και ηθοποιός και η μητέρα του συγγραφέας. Ο ένας από τους αδελφούς του είναι συνθέτης και μουσικός της τζαζ.
Ο Tracy Letts ξεκίνησε την καριέρα του ως ηθοποιός την οποία και συνεχίζει με μεγάλη επιτυχία στο θέατρο, στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση. Έχει γράψει θεατρικά έργα και σενάρια κινηματογραφικών ταινιών. Το έργο «Αύγουστος», ο αγγλικός τίτλος «August Osage County», έχει βραβευθεί με το βραβείο Pulitzer το 2008 ενώ ο ίδιος έχει πάρει το βραβείο Tony για τον ρόλο του στο έργο «Who’s Afraid of Virginia Woolf» το 2013. Έργα του έχουν κερδίσει υποψηφιότητες για διάφορα βραβεία.

«Αύγουστος»

Ο «Αύγουστος» αποτελεί δείγμα κλασσικού αμερικανικού θεάτρου που θυμίζει σε μεγάλο βαθμό πολύ γνωστά έργα (πχ. «Μακρύ ταξίδι της μέρας μέσα στη νύχτα», «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γούλφ» και άλλα). Ο ίδιος ο συγγραφέας παραδέχεται πως έχει επηρεαστεί από τους: Eugene O’Neill, Tennessee Williams, Edward Albee, William Faulkner και άλλα ιερά τέρατα του αμερικάνικου θεάτρου αλλά και του παγκόσμιου. Πράγματι, στο έργο πνέει ένας αέρας από όλους αυτούς τους συγγραφείς.

Το έργο ξεκινά με τον αλκοολικό ποιητή Μπέβερλι Γουέστον να αφηγείται τις μέρες του μαζί με την καρκινοπαθή γυναίκα του, Βάιολετ. «Η γυναίκα μου παίρνει χάπια και εγώ πίνω», μονολογεί στην Ινδιάνα υπηρέτρια που τον ακούει προσεκτικά, δίνοντας μας τα πρώτα στοιχεία που μέλλει να καθορίσουν την εξέλιξη της παράστασης. Η πλοκή ξεκινά όταν, μια μέρα του Αυγούστου, ο Μπέβερλι εξαφανίζεται. Έντρομες μια-μια οι κόρες του ζεύγους επιστρέφουν στο σπίτι μαζί με τις δικές τους δυσλειτουργικές οικογένειες. Η Άιβ που ζούσε χρόνια με τους γονείς της, δεχόμενη συστηματικά τις επικρίσεις της μητέρας της. Η Μπάρμπαρα, μια δυναμική καθηγήτρια που μοιάζει διαβολικά στη συμπεριφορά με την μητέρα της και τέλος, η Κάρεν που μοιάζει ως η «λιγότερο σημαντική» της οικογένειας, αφού λόγω της αφέλειάς της κανείς δε της δίνει ιδιαίτερη σημασία . Όλες κουβαλούν μαζί τους τα μυστικά μιας ολόκληρης ζωής.

*Από την κινηματογραφική μεταφορά του έργου (2013)*

Η απαρχή του δράματος γίνεται με την αποκάλυψη της αυτοκτονίας του πατέρα που οδηγεί τις οικογενειακές σχέσεις στα άκρα. Η Βάιολετ όμως, δεν είναι από τις γυναίκες που αφήνουν κάποιον άλλο να τους κάνει κουμάντο, καθώς η σοβαρή αρρώστια της και η εξάρτησή της από τα χάπια ενισχύουν τα βιτριολικά της ξεσπάσματα προς τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Σε ένα κρεσέντο κυνισμού ξεσπά εναντίον των παιδιών της που «ποτέ τους δεν είχαν πραγματικά προβλήματα». Μετά το ξέσπασμα, η Μπάρμπαρα σαν άλλη Βάιολετ (μέχρι και τα ίδια ρούχα φορούν από ένα σημείο και πέρα) αναλαμβάνει με αυταρχικότητα και μεγαλομανία τα ηνία του σπιτιού, ως τη στιγμή που όλα τα οικογενειακά πάθη θα έρθουν στην επιφάνεια.

Αυτόπτες μάρτυρες της μοναδικής ικανότητας των Γουέστον να αλληλοκατασπαράζονται, η νεαρή ινδιάνα οικονόμος, Τζόνα και η αδερφή της Βάιολετ, η Μάττυ Φέη – η οποία κατέχει εξίσου καλά την τέχνη της σκληρότητας – και που καταφτάνει με την δική της οικογένεια.

Το οικογενειακό τραπέζι στρώνεται, η οικογένεια συγκεντρώνεται και η μάχη αρχίζει: καλά κρυμμένα μυστικά αποκαλύπτονται, ανομολόγητα πάθη αναζωπυρώνονται, παλιές έχθρες βγαίνουν στην επιφάνεια, προσβολές ανταλλάσσονται και απειλές εκτοξεύονται. Ένα τυπικό οικογενειακό τραπέζι στο σπίτι των Γουέστον.

Ο «Αύγουστος» έχει κερδίσει το βραβείο Pulitzer, 3 βραβεία Tony, 2 Drama Desk Awards και έχει συγκεντρώσει διθυραμβικές κριτικές από τον ξένο Τύπο που επαίνεσε την ικανότητα του Tracy Letts να ισορροπεί ανάμεσα στο δράμα και την κωμωδία. Ο καταιγισμός αστείων διαλόγων, η εξαιρετική σκιαγράφηση των βιτριολικών χαρακτήρων και η εκρηκτική παρουσίαση των οικογενειακών συναισθηματικών συγκρούσεων επιβεβαιώνουν την άποψη των New York Times ότι, «καμιά οικογένεια δεν υπήρξε τόσο δυστυχισμένη για τόσους διαφορετικούς λόγους και με τόσο διασκεδαστικό τρόπο, όσο οι Γουέστον στον “Αύγουστο”».

Την ίδια επιτυχία γνώρισε και η κινηματογραφική μεταφορά του έργου, με πρωταγωνιστές τους Meryl Streep, Julia Roberts, Ewan McGregor, Benedict Cumberbatch, Juliette Lewis κ.α. το 2013, που έφτασε μέχρι τα Όσκαρ.

Η παράσταση ανέβηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα από τα Αθηναϊκά Θέατρα την θεατρική σεζόν 2016-17 και 2017-18 και σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη και με πρωταγωνιστές την -έμιδα Μπαζάκα, Μαρία Πρωτόπαππα, Βίκυ Βολιώτη, Μάνο Βακούση κ.ά. Ιδιαίτερα, η Θέμις Μπαζάκα υπήρξε εξαιρετική στον ρόλο της Βάιολετ. Με την πείρα και τη γνώση που διαθέτει κατόρθωσε να ζωντανέψει πάρα πολύ σωστά την κεντρική ηρωίδα του έργου.

*Θέμις Μπαζάκα, από την πρώτη παρουσίαση του έργου στην Ελλάδα (σε σκηνοθεσία Κ. Μαρκουλάκη, 2016-2018)*

Το έργο του Tracy Letts αφορά την πάλη του ανθρώπου εσωτερική και εξωτερική στο πλαίσιο της οικογένειας. Κατά συνέπεια, την ψυχική αγωνία και προσωπική φθορά, τα ξεσπάσματα και τις αλληλοκατηγορίες, τα καλά κρυμμένα μυστικά, τα πάθη, τις έχθρες, τις ίντριγκες. Όλα μέσω της διάδρασης των μελών της οικογένειας μεταξύ τους. Έτσι, λοιπόν, βλέπουμε επί σκηνής τους ηθοποιούς να φωνάζουν και να φέρονται ο ένας εναντίον του άλλου. Ο λόγος και οι αντιδράσεις της Βάιολετ, ίσως φαίνονται λίγο υπερβολικοί στα πρώτα λεπτά του έργου, ωστόσο γρήγορα γίνεται αντιληπτό πως ο ρόλος της είναι τέτοιας φύσεως που επιβάλλει ένταση. Ο ρόλος της Μπάρμπαρα κινούμενος στο ίδιο μήκος κύματος με εκείνον της Βάιολετ, ενώ οι ρόλοι της Άιβ και της Κάρεν είναι σαφώς πιο «ήπιοι», χωρίς στοιχεία δυναμισμού ή αυταρχικότητας.

Εξαρτησιογόνες ουσίες, απιστία, παιδεραστία, αλκοολισμός, αυτοχειρία, όλα υπάρχουν σε αυτό το αποτυχημένο μοντέλο της αμερικανικής οικογένειας, του αμερικάνικου ονείρου, που θέλει να δείξει ο συγγραφέας.

Συνολικά, ο «Αύγουστος» αποτελεί το γλαφυρό πορτρέτο μιας βαθιά δυσλειτουργικής οικογένειας. Ένα έργο σκληρό αλλά και αστείο, πικρόχολο αλλά και τρυφερό, δραματικό αλλά συγχρόνως διασκεδαστικό. Σχοινοβατώντας ανάμεσα στη τραγωδία και το μαύρο χιούμορ, ο «Αύγουστος» συνιστά μια απόπειρα απόλυτα ρεαλιστικής ψυχογράφησης μιας κλασικής οικογένειας του αμερικανικού νότου που δοκιμάζεται από τις σχέσεις μάνας με κόρη, αδελφής με αδελφή, γυναίκας με σύζυγο.

Παρακάτω μπορείτε να παρακολουθήσετε το τρέιλερ από την κινηματογραφική μεταφορά του έργου το 2013:

ΠΗΓΕΣ: http://www.mixgrill.gr/ar55792el-aygoystos-i-istoria-mias-oikogeneiakis-tragwdias.html , https://www.mytheatro.gr/aygoustos-tou-tracy-letts-kritiki/ , https://www.news247.gr/psixagogia/theatro/to-aristoyrgimatiko-theatriko-ergo-aygoystos-toy-tracy-letts-synechizetai-gia-2i-chronia-sto-theatro-dimitris-chorn.6518357.html

Ο δραματουργός Νίκος Καζαντζάκης (τραγική τριλογία “Προμηθέας”)

Posted on 26 Οκτωβρίου, 202018 Φεβρουαρίου, 2021 by Αιθεροβάμων

«Ο Καζαντζάκης δραματουργός. Θέμα ανεξάντλητο και μαζί εξαντλητικό. Ανεξάντλητο σε δύναμη φαντασίας, εξαντλητικό για κάθε μας προσπάθεια να υποτάξουμε την ορμή του σε θεατρική πράξη.

Από όλους τους νεοέλληνες θεατρικούς δημιουργούς, ο Καζαντζάκης είναι ο πιο αισχυλικός. Τιτάνας στ’ αγκαλιάσματα της ύλης, γίγαντας στ’ άπλωμα της δράσης, Κύκλωπας στο πελέκημα της κάθε του φράσης, αδιαφορεί για τους κοινούς τόπους και τρόπους, πλάθει, ονειρεύεται, προφητεύει. Αν στις τρεις δεκαετίες που δούλευε τα έργα του το θέατρό μας δεν ήταν προσηλωμένο στην ηθογραφία και τη φαρσοκωμωδία, ο Καζαντζάκης θα είχε σταθεί ο πραγματικός πατέρας της δραματουργίας μας ή, πιο σωστά, η πρωτόγονη δημιουργική της θεότητα. Μα δεν τ’ αξιωθήκαμε. Μήτε κι εκείνος γνώρισε τη χαρά […]Από το 1950 κι εδώθε -αφού πια ο Καζαντζάκης είχε ανακηρυχθεί στην ξενιτειά μεγάλος- η δεισιδαιμονία διαλύθηκε και το θεατρικό μας κοινό αγάπησε τη Μέλισσα, τον Ιουλιανό, τον Κολόμβο, το Βούδα, τον Καποδίστρια και, σαν όπερες του Καλομοίρη, τον Παλαιολόγο και τον Πρωτομάστορα.

Μα ακόμα και σήμερα μερικοί χολερικοί -παλαιού και νέου κύματος- τον διαγράφουν από το ελληνικό θεατρικό στερέωμα. Ίσως γιατί εκείνος δεν θέλησε ποτέ να κυνηγήσει την εύκολη επιτυχία, ακολουθώντας τα ρεύματα, τις μόδες και το Zeitgeist. Επαναστάτης από τις φασκιές του, αναρχικός, προοδευτικός, ήρωας, μάρτυρας, ελεύθερος πολιορκημένος του κομμουνισμού, χριστιανός σε παγκόσμια συμπόνοια κι Έλληνας σε παλμό ψυχής, ο Καζαντζάκης δεν βολεύτηκε ποτές του με συμβιβασμούς.
Το θέατρο ήταν γι’ αυτόν ένα αλώνι ελεύθερης αναμέτρησης Διγενή και Χάροντα, ένας δίχως υποκρισία, δίχως καπηλεία αγώνας εξόντωσης και διαιώνισης, μια τίμια ισορροπία -καθώς λέει ο ίδιος- ανάμεσα στο γκρεμό του ανθρώπου και το γκρεμό του Θεού.»

Αλέξης Σολομός (από το βιβλίο της Κυριακής Πετράκου “Ο Καζαντζάκης και το θέατρο”)

Ο Καζαντζάκης πράγματι φιλοδοξούσε να μείνει στην ιστορία ως μεγάλος θεατρικός συγγραφέας, κάτι το οποίο τελικά δεν κατάφερε. Η διεθνοποίησή του επήλθε μέσω των σπουδαίων μυθιστορημάτων του, όπως το “Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά”, μυθιστορήματα που έθιγαν ζητήματα πανανθρώπινα με πρώτιστο το θέμα της ελευθερίας. Είναι γεγονός ότι τα θεατρικά εργα του Καζαντζάκη είχαν έντονη ποιητικότητα κι ήταν επομένως καταλληλότερα για ανάγνωση. Παρόλο που τον ενδιέφερε η καταξίωση μέσω του θεάτρου, εν τέλει αυτή ήρθε μέσω της πεζογραφίας που έγινε η δίαυλος επικοινωνίας του μεγάλου αυτού λογοτέχνη με το πλατύ ευρωπαϊκό κοινό.

Το καλοκαίρι τού 1943 ο Νίκος Καζαντζάκης γράφει στην Αίγινα την τραγική τριλογία: “Προμηθέας Πυρφόρος”, “Δεσμώτης”, “Λυόμενος”. Το 1945 ο “Προμηθέας Πυρφόρος” δημοσιεύεται στο περιοδικό “Καλλιτεχνική Ελλάδα” του Στρατή Μυριβήλη με αφιέρωση στον Ι. Θ. Κακριδή. Το 1948 μεταφράζεται στη γαλλική γλώσσα από τον ίδιο το συγγραφέα. Το 1955 ο “Δίφρος” εκδίδει στην Αθήνα με επιμέλεια Ε. Χ. Κάσδαγλη τον πρώτο τόμο του Θεάτρου του Καζαντζάκη, που περιλαμβάνει τραγωδίες με αρχαία θέματα: τον Προμηθέα, τον Κούρο, τον Οδυσσέα και τη Μέλισσα.

Η τριλογία του Καζαντζάκη είναι αντίστοιχη με την αρχαία τριλογία. Έχουν μάλιστα και οι δυο ίδιους τίτλους: Πυρφόρος, Δεσμώτης, Λυόμενος. Ο Καζαντζάκης ολοκλήρωσε την τριλογία του στο διάστημα Αυγούστου-Σεπτέμβρη 1943 στην Αίγινα.

«Όπως κάνει και με άλλα του θέματα, ο συγγραφέας δανείζεται ένα γνωστό μύθο ή πραγματικό γεγονός ή ακόμα μια μυθική ή λογοτεχνική μορφή και εννοιολογικά μετασχηματίζοντάς τη την κάνει κατάλληλη για την έκφραση του προσωπικού του μηνύματος. […]»

(Από το άρθρο του Θόδωρου Γραμματά «Ξαναδιαβάζοντας το έργο τού Νίκου Καζαντζάκη».)

«Ο συγγραφέας δανείζεται το γνωστό μύθο για να εκφράσει τις ιδέες του, τη μεταφυσική αγωνία του.

*Ο Προμηθέας φέρνει την φωτιά στο ανθρώπινο γένος* (Heinrich Füger)

»Ο Προμηθέας βοηθάει τους θεούς να καταστείλουν την επανάσταση των Τιτάνων, ζητώντας ως αντάλλαγμα να μην πειράξουν τους ανθρώπους. Ωστόσο οι θεοί, παραβαίνοντας την υπόσχεσή τους, σκότωσαν τους ανθρώπους, γιατί οδηγούσαν τους τυφλούς Τιτάνες στα απάτητα μονοπάτια τού Ολύμπου. Ο Προμηθέας επαναστατεί, όταν τους βλέπει κατακεραυνωμένους. […]

»Οι άνθρωποι έχουν χαθεί. Ο Προμηθέας συγκρούεται με τους θεούς του Ολύμπου, μοιράζεται μαζί τους τον κόσμο. Παίρνει τη γης. […]

»Από το χώμα πλάθει καινούριους ανθρώπους. Δυο πήλινα αγάλματα στέκονται ασάλευτα ανάμεσα στους βράχους: ένας νέος και μια κοπέλα. Μέσα στα σπλάχνα τους έχει σφηνώσει την άγρια περηφάνια και το πείσμα.

»Αγωνίζεται να δώσει ζωή στη λάσπη, “ζωή και λευτεριά στης γης το χώμα”. Ο Σειληνός του αποκαλύπτει το μυστικό: μόνο ο κεραυνός μπορεί και τον πηλό να ζωντανέψει. Αλίμονο όμως σ’ εκείνον που θα απλώσει το χέρι του στη θεία φλόγα. Αιώνες θα μουγκρίζει κρεμασμένος πάνω στην άβυσσο.

*Το μαρτύριο του Προμηθέα* (Salvator Rosa)

»Ο Προμηθέας” με λαγαρό σκληρό μυαλό διαλέγει τη φοβερή τής λευτεριάς τη στράτα”.»Βροντή τρομερή ακούγεται, ένας κεραυνός πέφτει κι η αγριελιά μπροστά από τη σπηλιά παίρνει φωτιά. Ο Προμηθέας χυμάει και παίρνει ένα κλαρί αναμμένο. Στήνουν πέτρες, σωριάζουν ξύλα και χώνουν τον κεραυνό με προσοχή να μη σβήσει. Ο Προμηθέας αρπάζει ένα δαυλό, τρέχει στα πήλινα αγάλματα, τα αλείφει με τις φλόγες. “Τα κοιτάζει με αγωνία. Σιγά σιγά ζωντανεύουν, παίρνουν αναπνοή, αναστενάζουν, παίζουν τα βλέφαρα, κουνούν τα χέρια, κάνουν τρεκλίζοντας ένα βήμα”. Το θάμα έγινε. Η λάσπη πήρε ψυχή. Περικυκλώνουν με χαρά τους καινούριους ανθρώπους, τους αγκαλιάζουν, τους μαθαίνουν να περπατούν, να γελούν, να ζουν, να αγωνίζονται.
»Ο “Προμηθέας Πυρφόρος”, γράφει ο Βρεττάκος, “δείχνει περισσότερο από κάθε άλλο του έργο την πρωτεϊκή απασχόληση της σκέψης του Καζαντζάκη. Την αγωνία του να ανοίξει ένα δρόμο σ’ αυτό που νομίζει σκοτάδι, την αναδίπλωσή του στις ρίζες, την εμπιστοσύνη του στα τραχιά πολεμικά κορμιά, στη φυσική δύναμη, κι όλα αυτά βέβαια σε έναν αιώνα που τα ξεπέρασε το πνεύμα κι οι δυνάμεις του ανεβάσματος του ανθρώπου έχουν μετατεθεί”.»

(Από το βιβλίο τής Θεοδώρας Παπαχατζάκη-Κατσαράκη Το Θεατρικό Έργο τού Νίκου Καζαντζάκη.)

Υπόθεση των έργων της τριλογίας

Προμηθέας Πυρφόρος

Μετά την Τιτανομαχία, ο Δίας απαιτεί την υποταγή του Προμηθέα στην εξουσία του, λησμονώντας ότι κατάφερε να νικήσει χάρη στη δική του βοήθεια.

Αγανακτισμένος επειδή ο Δίας παραβίασε τους όρκους του και κατέστρεψε τους ανθρώπους, ο Προμηθέας αρνείται. Πλάθει με πηλό έναν άντρα και μια γυναίκα και τους δίνει ψυχή μ’ ένα κλαδί που είχε ανάψει από τον κεραυνό του Δία. Οι πήλινες μορφές ζωνταντεύουν και η Πανδώρα γίνεται για λίγο το μήλο της έριδος ανάμεσα στον Προμηθέα και τον αδερφό του, Επιμηθέα. Αν και η γυναίκα προτιμά τον ανυπότακτο Προμηθέα, ε-κείνος την παροτρύνει να παντρευτεί τον Επιμηθέα. Οι γιορτές του γάμου σκιάζονται από την προσδοκία της τρομερής εκδίκησης του Δία.

Προμηθέας Δεσμώτης

Πολλά χρόνια αργότερα, ο ασπρομάλλης Προμηθέας εξακολουθεί να διδάσκει τους ανθρώπους, αλλά αισθάνεται ότι ο χρόνος του τελειώνει. Πράγματι, ο Επιμηθέας τον προδίδει και οι δύο εκτελεστές του Δία, ο Θυμός και η Βία, τον καρφώνουν στον Καύκασο. Ο Προμηθέας παραμένει ανυπόκτακτος και αρνείται τις προτάσεις της Πανδώρας να μεσολαβήσει για χάρη του στον Δία. Ενώ τον συντροφεύουν οι Ωκεανίδες, έρχεται μια χωριατοπούλα κρατώντας ένα ομοίωμα παιδιού, και του ζητά να την ευλογήσει για ν’ αποκτήσει γιο από έναν άγνωστο γκριζομάλλη άντρα. Αργότερα, τον επισκέπτεται η Αθηνά, που αποκαλύπτεται ότι είναι κόρη δική του και όχι του Δία. Του προτείνει να ξεχάσει τα πάντα και να ανέβει μαζί της στον Όλυμπο, διαβεβαιώνοντάς τον ότι ο Δίας δεν έχει πάψει να τον αγαπάει. Σε όραμα, του δείχνει την ακμή και την παρακμή του ανθρώπινου πολιτισμού και στο τέλος του λέει αι-νιγματικά ότι η ίδια, όπως και ο Δίας, είναι δέσμιοι μιας ακόμη μεγαλύτερης δύναμης, την οποία όμως δεν ονομάζει. Ο Προμηθέας απορρίπτει την προσφορά.

Προμηθέας Λυόμενος

Ακόμη πιο γερασμένος, ο Προμηθέας εξακολουθεί να βρίσκεται καρφωμένος στον Καύκασο και περιμένει τις Ωκεανίδες να του φέρουν τα νέα για την έλευση του Λυτρωτή γιου του. Όταν εκείνες έρχονται, βλέπουν με έκπληξη πως έχει ανθίσει το ακάνθινο στεφάνι που φορεί στο κεφάλι του. Επικρατεί αναταραχή. Τρομαγμένοι Τιτάνες φτάνουν με μήνυμα συμφιλίωσης από τον Δία, αλλά ο Προμηθέας δηλώνει ότι λυτρώθηκε μόνος του και είναι εκείνος που θα σώσει τον Δία. Ακολουθούν ο Σιληνός μ’ ένα νέο θεό, τον Βάκχο, ένα πλήθος Γερόντων κυνηγημένων από ένα μυστηριώδη ανθρώπινο-λιονταρίσιο ίσκιο, και ο Επιμηθέας. Δεν αργεί να εμφανιστεί ο Ηρακλής – ο «Λυτρωτής-γιος», που απελευθερώνει τον Προμηθέα. Η Αθηνά καλεί τον Ηρακλή να ανέβει στον Όλυμπο, αλλά ο Προμηθέας, προσπαθώντας να τον εμποδίσει, τον αγκαλιάζει και χάνεται μέσα του. Τώρα πια, ο αντάρτης Τιτάνας ζει «σα στοχασμός» στο σώμα του Ηρακλή, που αποφασίζει να μείνει στη γη και να βοηθήσει στον αγώνα της.

ΠΗΓΕΣ: https://totheatro.blogspot.com/2013/10/kazantzakis-theatro.html , https://totheatro.blogspot.com/2013/10/kazantzakis-promitheas.html

H ΠΟΝΤΙΚΟΠΑΓΙΔΑ ΤΗΣ ΑΓΚΑΘΑ ΚΡΙΣΤΙ : Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΠΟΧΩΝ

Posted on 19 Οκτωβρίου, 2020 by Lumière De La Lune

Η Ποντικοπαγίδα (The Mousetrap ο πρωτότυπος τίτλος στα αγγλικά) είναι το πιο διάσημο ίσως θεατρικό έργο της Βασίλισσας του Μυστηρίου Αγκάθας Κρίστι αλλά και η μακροβιότερη παράσταση στην ιστορία του παγκόσμιου θεάτρου αφού παίζεται στο Λονδίνο από το 1952 ως και σήμερα.

Η υπόθεση του έργου εκτυλίσσεται στην εξοχική πανσιόν «Μόνκσγουελ Μάνορ», όπου επτά άνθρωποι, άγνωστοι μεταξύ τους, βρίσκονται αποκλεισμένοι εξαιτίας χιονόπτωσης. Γρήγορα, θα διαπιστώσουν ότι ανάμεσά τους βρίσκεται κι ένας στυγερός δολοφόνος, ο οποίος διαθέτει ξεχωριστή ευφυΐα και δεν είναι διατεθειμένος να εγκαταλείψει το νοσηρό του έργο, δίχως να πετύχει τον σκοπό του… που είναι η εκδίκηση. Τα ματωμένα του ίχνη συνοδεύονται από ένα μακάβριο μοτίβο «Τα τρία τυφλά ποντικάκια», ένα παιδικό τραγουδάκι που έχει κάποια μυστηριώδη σχέση με τον δολοφόνο και τα θύματά του. Ο αστυνόμος Τρότερ θα δοκιμάσει μία σειρά από έξυπνα τεχνάσματα, προκειμένου να παγιδεύσει τον δολοφόνο. Αλίμονο, όμως. Ο σατανικός αντίπαλός του, ξέρει να ξεγλιστράει…

Τον τίτλο “Ποντικοπαγίδα” η Κρίστι τον εμπνεύστηκε από το θεατρικό έργο που στήνει ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Σαίξπηρ για να συλλάβει την ενοχή της μητέρας και του πατριού του. Στήνει, δηλαδή, ένα θέατρο μέσα στο θέατρο, υιοθετώντας μια αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά, προκειμένου να μπερδέψει τους ενόχους και να φέρει στο φως την αλήθεια. Με οκτώ εξωπραγματικούς ήρωες, που όλοι τους κρύβουν ένα μυστικό και βρίσκονται αντιμέτωποι με σκληρές αλήθειες και επικίνδυνα ψέματα. Καθώς ο φόβος τους κυκλώνει, η ώρα της κρίσης είναι εδώ. Μια ιστορία εκδίκησης με αιφνιδιαστικές ανατροπές, έξυπνα τεχνάσματα και μια ποντικοπαγίδα που περιμένει το επόμενο θύμα της. Το τέλειο σκηνικό για ένα θρίλερ μυστηρίου που μας κάνει να αγωνιούμε, και να αισθανόμαστε κι εμείς εγκλωβισμένοι στην πανσιόν καθώς οι προσπάθειες μας να ανακαλύψουμε τον δολοφόνο αποβαίνουν μάταιες. Ποιος άραγε θα καταφέρει να μείνει ζωντανός στο τέλος;

Μάλιστα, ήταν τέτοια η μυστικοπάθεια τα τελευταία 58 χρόνια, από τότε που ανέβηκε για πρώτη φορά στο θέατρο «Η Ποντικοπαγίδα», που μετά το τέλος κάθε παράστασης οι ηθοποιοί ζητούσαν από τους θεατές να μην αποκαλύψουν το τέλος σε όσους δεν το είχαν δει.

«Τώρα που έχετε δει την Ποντικοπαγίδα είστε συνεργάτες μας στο έγκλημα και σας ζητάμε να κρατήσετε το μυστικό της κρυμμένο και κλειδωμένο στις καρδιές σας»

Όμως, το 2010 η διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια Wikipedia αποκάλυψε το καλύτερα κρυμμένο μυστικό ανάμεσα στους θεατρόφιλους του Λονδίνου: ποιος είναι ο δολοφόνος στην «Ποντικοπαγίδα» της Αγκαθα Κρίστι. Αρνήθηκε, μάλιστα, να αφαιρέσει από το λήμμα της το τέλος του θρίλερ, παρά τις διαμαρτυρίες των θαυμαστών, και των κληρονόμων της διάσημης συγγραφέως αστυνομικών μυθιστορημάτων. «Το έργο είναι γνωστό για το ανατρεπτικό του τέλος,το οποίο ζητείται από τους θεατές να μην αποκαλύψουν», γράφει στην αρχή το λήμμα της Wikipedia. Αν όμως συνεχίσει κανείς την ανάγνωση θα μάθει, ξαφνικά και χωρίς προηγούμενη προειδοποίηση, την ταυτότητα του δολοφόνου. Φυσικά, ήρθε δικαστικά αντιμέτωπη με την οικογένεια της Agatha Christie και πιο συγκεκριμένα τον εγγονό της, ο οποίος πήρε από τη διάσημη γιαγιά τα δικαιώματα ως δώρο στα ένατα γενέθλιά του.

« Η γιαγιά μου πάντοτε ενοχλούνταν όταν αποκάλυπταν την πλοκή των βιβλίων ή των θεατρικών της στις κριτικές. Δεν πιστεύω ότι αυτό που συνέβη διαφέρει και πολύ.Κρίμα που ένα δημοσίευμα στο Διαδίκτυο χαλάει την απόλαυση όσων πηγαίνουν να δουν το έργο. Δεν είναι θέμα χρημάτων ή κάτι τέτοιο. Απλώς είναι κρίμα »
– Μάθιου Πρίτσαρντ, εγγονός και κληρονόμος της Άγκαθα Κρίστι

Η Ποντικοπαγίδα ξεκίνησε ως μικρό ραδιοφωνικό έργο στο BBC στις 30 Μαΐου 1947 με τον τίτλο «Τρία τυφλά ποντίκια» και βασιζόταν σ’ ένα αδημοσίευτο, τότε, διήγημα της Κρίστι. Πήρε το σημερινό του όνομα από τον στίχο του σεξπιρικού «Άμλετ», όπως προαναφέραμε, όταν μετεξελίχθηκε σε θεατρικό έργο. Παραμένει το μακροβιότερο θεατρικό έργο στην ιστορία του παγκόσμιου θεάτρου. Η παγκόσμια πρεμιέρα του έργου έγινε στις 6 Οκτωβρίου 1952 στο Νότιγχαμ της Αγγλίας, αλλά η μεταφορά της παράστασης στο Γουέστ Εντ, τη θεατρική γωνιά του Λονδίνου, ήταν μία από τις αιτίες για την επιτυχία του έργου και τη μακροβιότητά του. Στην πρώτη διανομή, τους πρωταγωνιστικούς ρόλους είχαν ο Ρίτσαρντ Ατένμπορο και η Σίλα Σιμ. Από τότε – εδώ και 60 χρόνια – εξακολουθεί να παίζεται ασταμάτητα.

Μάλιστα, ούτε η ίδια η Αγκάθα Κρίστι δεν περίμενε τέτοια επιτυχία. Στην αυτοβιογραφία της αναφέρεται μία συζήτηση ανάμεσα στην ίδια και σε έμπιστο φίλο της. «Θα του δώσω 14 εβδομάδες το πολύ» είπε ο φίλος της για να του απαντήσει η Κρίστι «Δεν πρόκειται να αντέξει τόσο, 8 εβδομάδες και αν…». Όταν έσπασε το ρεκόρ του μακροβιότερου έργου στο West End τον Σεπτέμβριο του 1957, η Κρίστι έλαβε ένα τηλεγράφημα από τον θεατρικό συγγραφέα Νόελ Κάουαρντ που έγραφε « όσο και να με πονάει πρέπει ειλικρινά να σου δώσω συγχαρητήρια». Χρόνια μετά, αφότου η Ιστορία την διέψευσε, η Άγκαθα απέδωσε την συνεχιζόμενη επιτυχία του έργου στο γεγονός πως υπάρχει «κάτι» στο κείμενο που αφορά κάθε θεατή προσωπικά.

Από το 1952 μέχρι σήμερα, 403 ηθοποιοί και 235 αντικαταστάτες έχουν εμφανιστεί στο έργο. Ο Ντέιβιντ Ράβεν μπήκε στο βιβλίο ρεκόρ Γκίνες υποδυόμενος τον Ταγματάρχη Μετκάλφ για 4.575 παραστάσεις. Στην επέτειος των 50 χρόνων, 25 Νοεμβρίου 2002, την παράσταση τίμησαν με την παρουσία τους η Βασίλισσα Ελισάβετ της Αγγλίας και ο Πρίγκιπας Φίλιππος, Δούκας του Εδιμβούργου, ενώ στις 18 Νοεμβρίου 2012 τα 60 χρόνια παραστάσεων (25.000 παραστάσεις με πάνω από 10 εκατομμύρια θεατές!) γιορτάστηκαν με μια ειδική παράσταση – αφιέρωμα, που άρχισε με την ομιλία του εγγονού της, Μάθιου Πρίτσαρντ. Οι ηθοποιοί παραχώρησαν τους ρόλους τους σε οκτώ καταξιωμένους συναδέλφους τους, μεταξύ των οποίων οι σερ Πάτρικ Στιούαρτ, Τζούλι Γουότερς, Ίαν Γκλεν, Χιου Μπόνβιλ και άλλοι.

Η «Ποντικοπαγίδα» έχει παιχτεί σε όλο τον κόσμο με τεράστια επιτυχία κι έχει μεταφραστεί σε 50 γλώσσες. Στην Ελλάδα πρωτοπαίχτηκε από τον θίασο του Δημήτρη Παπαμιχαήλ στις αρχές του 1963, πρώτα στην επαρχία, στη συνέχεια στον Πειραιά και τέλος στην Αθήνα στο θέατρο «Φλορίντα» της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Από κει έπειτα το έχουμε δει πολλές φορές μέχρι και σήμερα σε μεγάλα θέατρα της Αθήνας από πολλούς και αγαπημένους σκηνοθέτες και ηθοποιούς.

Αυτήν την στιγμή, από τις 17 Οκτωβρίου 2020, παίζεται στο θέατρο Νέο Ακάδημο από την HAPPY PRODUCTIONS, σε μια μεγάλη παραγωγή με 8 σημαντικούς πρωταγωνιστές του θεάτρου, το θρυλικό έργο μυστηρίου της Αγκάθα Κρίστι “Ποντικοπαγίδα” Στη νέα προσαρμογή του έργου, σε σκηνοθεσία και δραματουργική επεξεργασία Κίρκης Καραλή, μια ομάδα οκτώ πρωταγωνιστών (Μαρία Κωνσταντάκη, Ερρίκος Λίτσης, Δανάη Λουκάκη, Ράνια Οικονομίδου, Σήφης Πολυζωίδης, Νίκος Πουρσανίδης, Μιχάλης Συριόπουλος, Αποστόλης Τότσικας), μεταφέρεται κάπου στις αρχές της δεκαετίας του ’90, προτού μπουν τα κινητά τηλέφωνα στις ζωές μας, σε μια πανσιόν της ελληνικής επαρχίας. Οι παραστάσεις θα ολοκληρωθούν στις 16 Δεκεμβρίου. Μέχρι τότε μπορείτε να το παρακολουθήσετε κάθε Δευτέρα στις 20:00, Τρίτη στις 21:00, Τετάρτη στις 18:00, Σάββατο στις 21:00 και Κυριακή στις 18:00.

Πηγές:

https://www.culturenow.gr/h-pontikopagida-tis-agkatha-kristi-ston-neo-akadimo/

«Η Ποντικοπαγίδα», Μια αιωνόβια παράσταση

https://www.sansimera.gr/articles/1007

https://www.inexarchia.gr/events/theatro/h-pontikopagida

Η «Ποντικοπαγίδα» χωρίς σασπένς

http://www.england365.gr/article/204281/%CE%97-%CE%A0%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%80%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B4%CE%B1:-%CE%A4%CE%BF-%CE%B8%CE%B5%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B8%CE%B1%CF%8D%CE%BC%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-Agatha-Christie-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%AD%CF%83%CF%84%CE%B5%CE%B9%CE%BB%CE%B5-%CF%83%CF%84%CE%B1-%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%AE%CF%81%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7-Wikipedia

Ένα κορίτσι με ίσκιο αγοριού από την ομάδα ARTimeleia – Mία υπέροχη παράσταση για τα στερεότυπα και την διαφορετικότητα

Posted on 19 Οκτωβρίου, 2020 by Lumière De La Lune

Μία διαφορετική παράσταση βρίσκεται στην πόλη μας. Οι γονείς της Λιλής τη λένε αγοροκόριτσο. Έτσι η Λιλή μια μέρα ξυπνάει και έχει ίσκιο αγοριού! Είναι αυτό που νιώθει ή αυτό που της λένε οι άλλοι ότι είναι;

Η νέα παραγωγή της μικτής θεατρικής ομάδας ARTimeleia, «Ένα κορίτσι με ίσκιο αγοριού» (διασκευή του βιβλίου των Κριστιάν Μπρουέλ, Ανν Μπόζελεκ, Άννι Γκάλαντ «Η ιστορία της Λιλής που είχε ίσκιο αγοριού»), με ανάπηρους και μη ανάπηρους ηθοποιούς, πραγματεύεται τους ίσκιους των στερεοτύπων που υπάρχουν και θεριεύουν στη ζωή μας. Για ακόμα μία φορά, μέσα από ένα «παιδικό αφήγημα», η ομάδα ARTimeleia ψάχνει την αλήθεια που κρύβεται πάντα πίσω από τις «ταμπέλες».

Η παράσταση, σε σκηνοθεσία της Αννίτας Καπουσίζη, έκανε πρεμιέρα στις 20 Σεπτεμβρίου στην παιδική χαρά ΑΣΥΡΜΑΤΟΥ στον Αγ. Δημήτριο, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Κινητικότητας που διοργάνωσε ο Δήμος του Αγίου Δημητρίου. Οι παραστάσεις συνεχίστηκαν σε παιδικές χαρές των δήμων Αγίου Δημητρίου και Καισαριανής, ενώ από τις 5 μέχρι τις 14 Οκτωβρίου η παράσταση παιζόταν κάθε Δευτέρα, Τρίτη και Τετάρτη στο θέατρο Φούρνος. Λόγω της μεγάλης επιτυχίας συνεχίζει για 6 περιορισμένες από κάθε άποψη παραστάσεις. Για μικρούς και μεγάλους, με πρόσβαση για αναπηρικά αμαξίδια και με διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. Γιατί το θέατρο είναι για όλους.

Τετάρτη-Πέμπτη: 21-22/10 και 4-5/11 στις 21:00
Κυριακές: 25/10 και 8/11 στις 18:00

«Δεν είναι αρκετό μόνο ν’ ακούς τον άλλον, αλλά πρέπει να μπορείς και να τον κοιτάζεις»
– Γουίνι, Ευτυχισμένες μέρες

Πηγές:

https://www.clickatlife.gr/theatro/story/170209

«Ένα κορίτσι με ίσκιο αγοριού»: Από τη μικτή θεατρική ομάδα ARTimeleia

https://www.athinorama.gr/theatre/performance/ena_koritsi_me_iskio_agoriou-10070119.html

«Έντα Γκάμπλερ»: η πιο αυτοκαταστροφική ηρωίδα του Ερρίκου Ίψεν

Posted on 12 Οκτωβρίου, 2020 by Αιθεροβάμων

«Επιτέλους, μια πράξη»!

Η ατάκα-κραυγή ανήκει στην πιο μοναχική, αμετακίνητη και αυτοκαταστροφική ηρωίδα του παγκόσμιου ρεπερτορίου, την Έντα Γκάμπλερ.

*Η Ιωάννα Παππά στον ρόλο της Έντας, Φεβρουάριος 2020*

Η «Έντα Γκάμπλερ» είναι ένα από τα κορυφαία έργα του Ερρίκου Ίψεν. Έντα Γκάμπλερ είναι το πατρικό ονοματεπώνυμο της πρωταγωνίστριας και ο τίτλος του αριστουργήματος του Ίψεν. Από την πρώτη του παρουσίαση το 1891 στη Γερμανία, μέχρι σήμερα, το πρόσωπο της ηρωίδας του δεν έπαψε να απασχολεί τους μελετητές του θεάτρου, και θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους δραματικούς ρόλους του παγκόσμιου ρεπερτορίου.

*Η Μάγκι Σμιθ στο ρόλο της Έντα γκάμπλερ. Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας (1970)*

Προκειμένου να εξασφαλίσει υλική άνεση και μια έντονη κοινωνική ζωή, η Έντα –η υπερήφανη, απαιτητική και αναμφίβολα γοητευτική μοναχοκόρη του στρατηγού Γκάμπλερ- βρίσκεται εγκλωβισμένη σ’ έναν συμβατικό γάμο με τον σχολαστικό & απλοϊκό μικροαστό -πλην επίδοξο ακαδημαϊκό- Γέργκεν Τέσμαν. Ασφυκτιώντας μέσα σε μια καθημερινότητα που δεν της προκαλεί παρά αδιαφορία και περιφρόνηση, βουλιάζει στην ανία.

Η Κέιτ Μπλάνσετ στον ρόλο της Έντας, Λονδίνο 2004

Η Έντα, ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα πρόσωπα της εποχής της, φλέγεται να ζήσει, αλλά δεν τολμάει. Παγιδευμένη ανάμεσα στη δίψα της για ελευθερία και στην αυστηρή συμμόρφωση στις κοινωνικές συμβάσεις, αρνούμενη να υποταχθεί στη μοίρα της ως γυναίκας, αλλά και δέσμια της δημόσιας εικόνας της, η Έντα δεν μπορεί να αυτοπροσδιοριστεί παρά μόνο αρνητικά: καταστρέφοντας ό,τι δεν μπορεί να αποδεχθεί.

Έτσι, όταν ο παλιός της φίλος Έιλερτ Λέβμποργκ -που αποτελεί για εκείνη την ενσάρκωση του ρομαντικού της ιδεώδους, του ελεύθερου και παθιασμένου για ζωή ήρωα- επανεμφανίζεται στο μοναχικό της δρόμο, η Έντα καταλαμβάνεται από την άγρια επιθυμία να δοκιμάσει για άλλη μια φορά τη δύναμή της πάνω του.

Αφού δεν μπορεί να εξουσιάσει τη δική της ζωή, μπορεί τουλάχιστον να εξουσιάσει τη ζωή ενός άλλου, να την σημαδέψει για πάντα. Επιδίδεται έτσι σ’ ένα δαιμόνιο παιχνίδι χειραγώγησης και σε πράξεις συγκλονιστικής σκληρότητας, στήνοντας μια παγίδα στην οποία τελικά, αφού δει όλες τις προσδοκίες της να διαψεύδονται, θα πιαστεί και η ίδια.

Η Έντα θεωρείται ένας από τους πρώτους πλήρως νευρωτικούς γυναικείους πρωταγωνιστές της λογοτεχνίας. Με αυτό, ο Κρατς εννοεί ότι η Έντα δεν είναι ούτε λογική, ούτε τρελή με την παλιά έννοια του να είναι τυχαία και ανυπόληπτος. Οι στόχοι και τα κίνητρά της έχουν μια μυστική, προσωπική λογική από μόνα τους. Παίρνει αυτό που θέλει, αλλά αυτό που θέλει δεν είναι κάτι που οι φυσιολογικοί άνθρωποι θα παραδέχονταν (τουλάχιστον όχι δημοσίως) ότι τους είναι επιθυμητό. Ένα από τα σημαντικά πράγματα που συνεπάγεται ένας τέτοιος χαρακτήρας, είναι η υπόθεση ότι υπάρχει ένας μυστικός, ενίοτε ασυνείδητος, κόσμος των στόχων και των μεθόδων, ίσως ένα μυστικό σύστημα αξιών που συχνά είναι πολύ πιο σημαντικό από το ορθολογικό και τον κοινώς αποδεκτό σύστημα.

Ο Ίψεν ενδιαφερόταν για την τότε πρώιμη επιστήμη της ψυχικής ασθένειας και δεν κατανοούσε πλήρως τα πρότυπα της εποχής του. Οι Βρικόλακες του (διαβάστε το αφιέρωμά μας εδώ) είναι ένα ακόμη τέτοιο παράδειγμα. Παραδείγματα της προβληματικής γυναίκας του 19ου αιώνα μπορεί να περιλαμβάνουν καταπιεσμένους, αλλά “κανονικούς”, εσκεμμένους χαρακτήρες: γυναίκες σε καταχρηστικές ή χωρίς αγάπη σχέσεις, και εκείνες με κάποιο είδος οργανικής νόσου του εγκεφάλου. Ο Ίψεν δεν έχει πρόβλημα να αφήσει τέτοιες εξηγήσεις ανολοκλήρωτες.

Για κανένα άλλο έργο του Ίψεν δεν έχουν διασωθεί τόσες προκαταρκτικές σημειώσεις του συγγραφέα όσες για την Έντα Γκάμπλερ. Μερικές από αυτές είναι οι ακόλουθες:

Αυτή η παντρεμένη γυναίκα φαντάζεται όλο και περισσότερο ότι είναι μια σημαντική προσωπικότητα και αισθάνεται υποχρεωμένη να δημιουργήσει για τον εαυτό της ένα εντυπωσιακό παρελθόν.

Τον μισεί τον άντρα της, γιατί αυτός έχει ένα στόχο, μια αποστολή στη ζωή του

Αισθάνεται τρομερή έλξη για τις καινούργιες τάσεις ων καιρών. Αλλά της λείπει το θάρρος. Οι σκέψεις της παραμένουν θεωρίες, απραγματοποίητα όνειρα.

Η Έντα στην ουσία θα ήθελε να ζήσει τη ζωή της σαν άντρας. Αλλά παρεμβαίνουν οι φόβοι και οι ενδοιασμοί, άλλοι κληρονομημένοι, άλλοι εμφυτευμένοι.

Η Έντα είναι η τυπική γυναίκα ως προς την θέση που βρίσκεται και ως προς τον χαρακτήρα της. Παντρεύεται τον Τέσμαν, αλλά αφιερώνει την φαντασία της στον Λέβμποργκ. Τον φέρνει στα όριά του αλλά κάνει πίσω μόνο με την έννοια του σκανδάλου.

Το έργο έχει προσαρμοστεί για την οθόνη αρκετές φορές, από την εποχή των σιωπηλών ταινιών και μετά, σε πολλές γλώσσες. Το BBC προέβαλε μια τηλεοπτική παραγωγή του έργου το 1962 με τους Ίνγκριντ Μπέργκμαν, Μάικλ Ρεντγκρέιβ, Ραλφ Ρίτσαρντσον και Τρέβορ Χάουαρντ, ενώ το Play of the Month το 1972 χαρακτήρισε τους Τζάνετ Σουζμάν και Ίαν ΜακΚέλεν στους δύο κύριους άξονες. Μια εκδοχή που παρουσιάστηκε στο εμπορικό δίκτυο ITV της Βρετανίας το 1980 τοποθέτησε την Νταϊάνα Ριγκ στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Η Γκλέντα Τζάκσον ήταν υποψήφια για ένα βραβείο Όσκαρ ως βασική ηθοποιός για το ρόλο της στη βρετανική κινηματογραφική προσαρμογή Hedda (1975) σε σκηνοθεσία Trevor Nunn. Μια ακόμη εκδοχή κυκλοφόρησε για την αυστραλιανή τηλεόραση το 1961.

Το 2014, ο Μάθιου Τζον προσάρμοσε επίσης την Hedda Gabler με πρωταγωνιστές τη Ρίτα Ραμνάνι, τον Ντέιβιντ Ρ. Μπάτλερ και τη Σαμάνθα Ε. Χαντ.

Στο θέατρο το ρόλο της Έντα Γκάμπλερ έχουν υποδυθεί μεταξύ άλλων η Μάγκι Σμιθ, η Κέιτ Μπλάνσετ κ.ά. Στην Ελλάδα το έργο του Ίψεν ανέβηκε ξανά τον Φεβρουάριο του 2020 με την Ιωάννα Παππά στον πρωταγωνιστικό ρόλο.

ΠΗΓΕΣ: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%88%CE%BD%CF%84%CE%B1_%CE%93%CE%BA%CE%AC%CE%BC%CF%80%CE%BB%CE%B5%CF%81 , https://www.elculture.gr/blog/enta-gkampler/ , https://www.monopoli.gr/2020/02/01/showtimes/theatre/344475/i-enta-gkampler-tou-errikou-ipsen-sto-theatro-alma/ , https://www.catisart.gr/eikosi-diachronika-theatrika-erga-poy-prepei-na-doyme-esto-kai-mia-fora-sti-zoi-mas/

18 διάσημοι καλλιτέχνες που έπασχαν από ψυχικές διαταραχές

Posted on 9 Οκτωβρίου, 2020 by Amantes Amentes

Ο Edvard Munch είχε πει ότι: «Ο φόβος για τη ζωή μου είναι απαραίτητος για μένα, όπως είναι και η ασθένειά μου. Χωρίς το άγχος και τις ασθένειες μου, είμαι ένα πλοίο χωρίς πηδάλιο. Τα βάσανα μου είναι μέρος του εαυτού μου και της τέχνης μου. Αυτά είναι δυσδιάκριτα από μένα και η απομόνωσή τους θα μπορούσε να ζημιώσει την τέχνη μου. Θέλω να διατηρήσω αυτά τα βάσανα. Η θεραπεία των μη ισορροπημένων μυαλών των καλλιτεχνών, θα σήμαινε την εξαφάνιση της επιτυχίας τους ως καλλιτέχνες».

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, που έχει καθιερωθεί, στις 10 Οκτωβρίου συγκεντρώσαμε 18 διάσημους καλλιτέχνες που έπασχαν από ψυχικές διαταραχές.

1.Μικελάντζελο ντι Λοντοβίκο Μπουοναρότι Σιμόνι

Ο Μικελάντζελο ντι Λοντοβίκο Μπουοναρότι Σιμόνι, γνωστός περισσότερο ως Μιχαήλ Άγγελος, ήταν Ιταλός γλύπτης, ζωγράφος, αρχιτέκτονας και ποιητής της Αναγέννησης, που άσκησε απαράμιλλη επίδραση στην ανάπτυξη της δυτικής τέχνης. Σήμερα αναγνωρίζεται ως ένας από τους σπουδαιότερους δημιουργούς στην ιστορία της τέχνης. Ένα από τα πιο διαδεδομένα έργα του, παγκοσμίως, είναι η οροφή της Καπέλα Σιστίνα που βρίσκεται στο Βατικανό. Πολλόι αναλυτές αποδίδουν τη μελαγχολία των έργων του σε πιθανή μανιοκατάθλιψη.

2. Χουάν Μιρό

Ο Ισπανός ζωγράφος και γλύπτης Joan Miró θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους υπερρεαλιστές του 20ού αιώνα.Ήταν γνωστό ότι ο Miró ταλαιπωρούνταν από χρόνια κατάθλιψη, η οποία μάλιστα τον οδήγησε σε μία ζωή με ψυχοπάθεια, εναλλαγές της διάθεσης του με περιόδους επιτυχημένης παραγωγικότητας αλλά και αμετάκλητης αδράνειας. Οι δύσκολες καταστάσεις που βίωσε όταν ήταν μικρός θεωρούνται ότι τον οδήγησαν σε ακραία θλίψη και απόγνωση, όπως για παράδειγμα το ότι ο πατέρας του τον ανάγκασε να εγκαταλείψει την τέχνη για να εργαστεί σε ένα φαρμακείο.Ο Miró διέθετε μία ξεχωριστή αντίληψη που του επέτρεπε να φεύγει απ’ την πραγματικότητα και να αιχμαλωτίζει μέσα στους πίνακες του τα συναισθήματά του, που σε πολλές περιπτώσεις, χαρακτηρίζονται έντονα από μία ατελείωτη αγωνία. Το έργο του «To Καρναβάλι του Αρλεκίνου» είναι μια σουρεαλιστική ελαιογραφία σε καμβά διαστάσεων 66×90.5 εκ. και θεωρείται από τα πιο σημαντικά έργα που δημιούργησε ο Miró. Τον συνέθεσε μεταξύ 1924 και 1925, σήμερα φυλάσσεται στην Πινακοθήκη Albright-Knox του Buffalo ενώ η λέκη «καρναβάλι» στον τίτλο του πίνακα παραπέμπει στο Mardi Gras, την γιορτή των Καθολικών που λαμβάνει χώρα πριν από την έναρξη της νηστείας της Σαρακοστής.

3. Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ

Η Θάλασσα από πάγο είναι ένας αριστουργηματικός πίνακας του Γερμανού ζωγράφου Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ ο οποίος φιλοξενείται στην Αίθουσα Τέχνης Αμβούργου. Ο πίνακας ζωγραφίστηκε το έτος 1823-1824, μετά από παραγγελία. Ο συλλέκτης Γιόχαν Γκόττλομπ φον Κβαντ ανάθεσε την σύνθεση δύο έργων με θέμα τον Νότο και τον Βορρά αντίστοιχα. Το πρώτο θέμα ανέλαβε ο ζωγράφος Γιόχαν Μάρτιν φον Ρόντεν, ενώ ο Φρίντριχ ζωγράφισε τον Βορρά. Βαθιά επηρεασμένος από τον θάνατο του μικρότερού του αδελφού (σε ηλικία 13 ετών τον είδε να πνίγεται όταν έσπασε ο πάγος σε μια παγωμένη λίμνη όπου είχαν πάει μαζί) ο Φρίντριχ ζωγραφίζει σπασμένους πάγους και κάπου στην άκρη τοποθετεί και το ναυάγιο. Μελετητές λένε ότι η τοποθέτηση των πάγων σε πρώτο πλάνο δείχνει ότι ο Φρίντριχ δεν έχει ξεπεράσει ακόμα την εικόνα που χάραξε την παιδική ψυχή του. Το 1835 μένει παράλυτος και δεν μπορεί να ζωγραφίσει μέχρι τον θάνατο του το 1840.

4. Yayoi Kusama

Μια πιο σύγχρονη καλλιτέχνιδα είναι η Ιαπωνίδα Kusama. Μεγάλωσε σ’ ένα εξαιρετικά συντηρητικό περιβάλλον. Οι ψευδαισθήσεις την επισκέφτηκαν για πρώτη φορά στην εφηβική της ηλικία. Η ίδια περιγράφει τον εαυτό της ως “ψυχαναγκαστικό καλλιτέχνη”, αφού από νεαρή ηλικία και μέχρι σήμερα ζωγραφίζει το περιεχόμενο των παραισθήσεων της, που όπως φαίνεται και από τα έργα της, δεν είναι άλλο από τις βούλες. Επιπλέον, εκκεντρικές θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τις εκθέσεις της που περιλαμβάνουν καθρέφτες και ηλεκτρικούς λαμπτήρες.

5. Έντβαρτ Μουνκ

Το πιο διάσημο έργο του Νορβηγού καλλιτέχνη Edvard Munch είναι «Η Κραυγή» στο οποίο απεικονίζει μια αγωνιούσα μορφή με φόντο ουρανό σε χρώμα κόκκινο του αίματος. Θεωρείται από μερικούς πως συμβολίζει το ανθρώπινο είδος κάτω από τη συντριβή του υπαρξιακού τρόμου ενώ αρκετοί «βλέπουν» τα διάφορα συναισθήματα που μάστιζαν το μυαλό του καλλιτέχνη, όπως η ανεξέλεγκτη μελαγχολία, η αφόρητη κούραση και η απελπισία εξαιτίας του φόβου που βίωνε.Ο Edvard Munch πιθανολογείται ότι έπασχε από σχιζοφρένεια, αλλά στην πραγματικότητα έπασχε από κατάθλιψη που τροφοδοτούνταν από την εσωστρεφή φύση του, τον αλκοολισμό και την εμπειρία του με το θάνατο, καθώς υπήρξε μάρτυρας των θανάτων της μητέρας του και των αδελφών του.

6. Μαρκ Ρόθκο

Ο Mark Rothko ήταν γνωστός από την αρχή της καριέρας του ως αφηρημένος εξπρεσιονιστής. Ήταν ένας καλλιτέχνης, του οποίου η φήμη μεγάλωσε παράλληλα με την κατάθλιψη του, την έναρξη της οποίας πολλοί εντοπίζουν από το διαζύγιό του και το δεύτερο γάμο του. Μέσω της χειραγώγησης χρωμάτων σε μεγάλη κλίμακα, παίζει με ζωηρά χρώματα και απαλές ανοιχτόχρωμες βαφές και καθώς η καριέρα του άρχισε να απογειώνεται, τα έργα του άρχισαν αργότερα να κλίνουν προς ένα απύθμενο σκοτάδι. Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 τα έργα του άρχισαν να γίνονται σκοτεινότερα, και η παρουσία του γκρι, του μπλε, του μαύρου και του καφέ ήταν παρούσα σχεδόν σε κάθε έργο του.

7. Βίνσεντ Βαν Γκογκ

Ο Ολλανδός Vincent van Gogh είναι ένας από τους πιο δημοφιλείς καλλιτέχνες σ’ όλο τον κόσμο το έργο του οποίου αναγνωρίστηκε μετά το θάνατό του. Η αγωνία μήπως μια «βίαιη κρίση του στερήσει για πάντα την ικανότητα να ζωγραφίζει» τον έκανε να εργάζεται μανιακά τις περιόδους της διαύγειάς του. Η ψυχική του νόσος δεν έχει διασαφηνιστεί απόλυτα μέχρι και σήμερα. Παρά το γεγονός ότι η επιληψία παραμένει η πιο πιθανή εκδοχή, η πολύ πιο αόριστη έννοια της τρέλας κυριαρχεί στην εικόνα που έχει το ευρύ κοινό για τον Van Gogh. Οι μεταθανάτιες διαγνώσεις συνεχίζονται και αναφέρουν διπολική διαταραχή που επιδεινωνόταν από καταχρήσεις ουσιών και συναισθηματική φόρτιση. Αξίζει να αναφερθεί ότι η γοητεία του καλλιτέχνη απεικονίζεται στα έργα που δημιούργησε στις οξείες φάσεις της ασθένειάς του, ενώ νοσηλευόταν στο ινστιτούτο ψυχικής υγείας του Saint-Rémy. Λόγω της ασταθούς ψυχικής του υγείας, ο βαν Γκογκ και μετά από μια έντονη διαφωνία με τον ζωγράφο Γκωγκέν κόβει μέρος του αριστερού του αυτιού καταλήγοντας στο νοσοκομείο της περιοχής. Υπάρχουν ισχυρισμοί πως ο βαν Γκογκ είχε απειλήσει να σκοτώσει τον Γκωγκέν και προέβη στο κόψιμο του αυτιού του αναζητώντας ένα είδος κάθαρσης από τις τύψεις του. Τον Ιούλιο του 1890, ο βαν Γκογκ εμφανίζει συμπτώματα έντονης κατάθλιψης και τελικά αυτοπυροβολείται στο στομάχι στις 27 Ιουλίου ενώ πεθαίνει δύο ημέρες αργότερα. Δεν είναι απολύτως βέβαιο ποιο ήταν το τελευταίο του έργο, αλλά πρόκειται πιθανά για το έργο με τον τίτλο «Ο κήπος του Ντωμπινύ» ή για τον πίνακα «Σιτοχώραφο» με κοράκια.

8. Γιαννούλης Χαλεπάς

Ο Χαλεπάς γεννήθηκε στον Πύργο της Τήνου το 1851 και μεγάλωσε σε οικογένεια φημισμένων Τηνίων μαρμαρογλυπτών. Ο ίδιος θα αγαπήσει το μάρμαρο, όχι σαν το μέσο που θα του αποφέρει χρήματα, αλλά σαν το υλικό που πάνω του θα λαξέψει τις ζωηρές εικόνες του μυαλού του. Τα έργα του είναι εμπνευσμένα από την ελληνική μυθολογία και την αρχαιότητα και από εκεί εμπνέεται σπουδαία έργα όπως το «Παραμύθι της Πεντάμορφης» και «Σάτυρος που παίζει με τον Έρωτα». Το 1876 άνοιξε στην Αθήνα το δικό του εργαστήριο και σε πολύ λίγες μέρες είχε ήδη δεχθεί παραγγελίες για έργα, ένα από τα οποία ήταν «η Κοιμωμένη» που θα σκέπαζε τον τάφο της Σοφίας Αφεντάκη, στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών (σήμερα βρίσκεται στην Γλυπτοθήκη της Εθνικής Πινακοθήκης, στο ‘Αλσος Στρατού). Εκείνη η εποχή ήταν κομβική για τον Γιαννούλη Χαλεπά, ο οποίος είχε γνωρίσει μια συγχωριανή του στην Τήνο, τη Μαριγώ Χριστοδούλου και τη ζήτησε σε γάμο από τους γονείς της. Αυτοί αρνήθηκαν και ο σπουδαίος γλύπτης άρχισε να κλονίζεται ψυχικά. Αρκετοί σήμερα πιστεύουν ότι αυτός ο ανεκπλήρωτος έρωτας ήταν η αρχή της κατάρρευσης του. Το 1878 αρχίζει να δείχνει σημάδια ψυχικής ασθένειας καταστρέφοντας τα γλυπτά που δημιουργούσε. Για ένα διάστημα και με την προτροπή της οικογένειάς του, θα βρεθεί στην Ιταλία. Η κατάστασή του όμως δεν θα βελτιωθεί και θα επιστρέψει στην Τήνο 10 χρόνια μετά. Το 1888 και μετά από αρκετές κρίσεις και απόπειρες αυτοκτονίας ο γλύπτης θα εγκλεισθεί στο Δημόσιο Ψυχιατρείο Κέρκυρας. Η διάγνωση ήταν άνοια.Το 1901 πεθαίνει ο πατέρας του και η μητέρα του λίγο αργότερα τον έβγαλε από το ψυχιατρείο και ανέλαβε την κηδεμονία του. Θεωρώντας ότι όλα τα δεινά προήλθαν από την ενασχόλησή του με την τέχνη, έκρυβε τα υλικά ή κατέστρεφε καθε νέα προσπάθεια που ξεκινούσε ο γιός της. Για τους συγχωριανούς ο Γιαννούλης Χαλεπάς θα γίνει ο “τρελός του χωριού”. Καθημερινότητά του πλέον ήταν η βοσκή των ζώων και οι δουλειές στους αγρούς. Ο Γιαννούλης Χαλεπάς γίνεται μια απόκοσμη μορφή, ένας άνθρωπος σκιά του εαυτού του, εντελώς αποκομμένος από αυτό που αγαπούσε. Την γλυπτική. Με το θάνατο της μητέρας του το 1916, ο γλύπτης αφοσιώνεται και πάλι στην τέχνη, αλλά τίποτα δεν θυμίζει τα πρώτα του έργα. Το ύφος του εκείνη την εποχή, όπως αναφέρει η Εθνική Πινακοθήκη, εμφανίζεται ελεύθερο, αυθόρμητο και πηγαίο και επικεντρώνεται στην ουσία των συνθέσεων και όχι στη λεπτομερή επεξεργασία της επιφάνειας, την εκλέπτυνση ή την ωραιοποίηση. Το 1930, η ανιψιά του Ειρήνη Χαλεπά τον προτρέπει να εγκατασταθεί στο σπίτι της και ο ιδιοφυής γλύπτης θα βρεθεί στην Αθήνα όπου θα εργαστεί εντατικά. Aγαπημένα θέματα που επαναλαμβάνει είναι η ”Μήδεια”, ο ”Σάτυρος και ο Έρως”, το ”Παραμύθι της Πεντάμορφης”. Τα επόμενα 8 χρόνια έζησε τη δόξα και αναγνωρίστηκε ως ένας ιδιοφυής καλλιτέχνης. Μια ημιπληγία θα νεκρώσει το δεξί του χέρι και λίγο καιρό αργότερα, στις 15 Σεπτεμβρίου του 1938, ο Γιαννούλης Χαλεπάς θα αφήσει την τελευταία του πνοή.

9. Λέο Τολστόι

Ο Τολστόι έγραψε ένα βιβλίο στο οποίο διερευνά τη δική του τάση προς την κατάθλιψη που ονομάζεται “ομολογία”. Καθώς έφτασε στη μέση ηλικία, η κατάθλιψη του φαινόταν να επιδεινώνεται, άρχισε να ανησυχεί υπερβολικά για την επιτυχία του και έδινε τα προσωπικά του αντικείμενα. Αργότερα έγινε επικριτικός με τον εαυτό του μη έχοντας το θάρρος να αυτοκτονήσει.

10. Έρνεστ Χέμινγκγουεϊ

Ο Hemingway αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους συγγραφείς που βραβεύτηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Λέγεται πως έπασχε από κατάθλιψη, διπολική διαταραχή, ενώ είχε οριακή και ναρκισσιστικη συμπεριφορά και αργότερα στη ζωή του έπασχε από ψύχωση. Για αυτό το λόγο, κατέφυγε στο αλκοόλ και αυτοκτόνησε με ένα κυνηγετικό όπλο το 1961

11. Σύλβια Πλαθ

Ο θάνατος ήταν ένα επαναλαμβανόμενο θέμα στα ποιήματά της Πλαθ. Μερικές φορές σηματοδοτούσε την αναγέννηση, άλλες πάλι φορές έγραψε το θάνατο ως τέλος, ενώ φοιτούσε ακόμα στο Κολλέγιο αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει αρκετές φορές. Το 1963 αυτοκτόνησε τοποθετώντας το κεφάλι της μέσα σε φούρνο.

12. Έζρα Πάουντ

Ο Τ.Σ Έλιοτ έγραψε για τον Pound, πως ήταν ο ποιητής που ήταν υπεύθυνος για την Επανάσταση του 20ού αιώνα στην ποίηση. Ήταν ένας λαμπρός ποιητής και ένας σφοδρός επικριτής της πολιτικής των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά τη σύλληψή του το 1945 για προδοσία, εισήχθη σε ένα νοσοκομείο για παράφρονες εγκληματίες. Κατά τη διάρκεια των δεκατριών χρόνων παραμονής του εκεί πίστευαν πως έπασχε από ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας. Σε άλλο σημείο στη ζωή του, είχε επίσης διαγνωστεί με σχιζοφρένεια.

13. Φραντς Κάφκα

Με τα έργα του ο Κάφκα εξερευνούσε υπαρξιακές ιδέες για τη ζωή. Η “Δίκη” και η “Μεταμόρφωση” είναι δύο τα γνωστότερα έργα του. Ήταν μοναχικός, μία ιδιοφυΐα που έπασχε από κοινωνικό άγχος και κατάθλιψη. Η κατάθλιψη του αποδίδεται στο γεγονός ότι πολύ λίγα από τα έργα του δημοσιεύτηκαν κατά τη διάρκεια της ζωής του. Επίσης υπέφερε από ημικρανίες και αϋπνία που προκαλούνταν από το άγχος της σκληρής δουλειάς.

14. Φίλιπ Ντικ

Ο Ντικ είναι ίσως ο πιο οραματιστής συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας του περασμένου αιώνα. Τα έργα του αποτελούν τα πιο κλασικά επιστημονικής φαντασίας και αγαπήθηκαν από την έβδομη τέχνη ως έφηβος. Ο Ντικ έπασχε από ίλιγγο και καθώς μεγάλωνε υπήρχαν σημάδια σχιζοφρένειας συμπεριλαμβανομένων οπτικών και ακουστικών ψευδαισθήσεων. Εισήχθη σε νοσοκομείο αλλά με κάποιο τρόπο κατάφερε να συνεχίσει να γράφει. Κάποια στιγμή σύμφωνα με τον ίδιο, ένιωθε να υπήρχε μία δέσμη από “ροζ φως”, που μεταδίδονται απευθείας στη συνείδηση του.

15. Βιρτζίνια Γουλφ

Η Βιρτζίνια Γουλφ ήταν επιρρεπής σε νευρικούς κλονισμούς στα 20 της χρόνια, κάτι για το οποίο πίστευαν πως είχε προέλθει από το τραύμα της σεξουαλικής κακοποίησης της στην παιδική της ηλικία. Αφού ολοκλήρωσε το τελευταίο μυθιστόρημα της, η Γουλφ έπεσε σε σοβαρή κατάθλιψη. Η απώλεια του σπιτιού της στο Λονδίνο κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου επιδείνωσε την κατάστασή της. Το 1941 γεμίσε τις τσέπες της με πέτρες και πνίγηκε σε ένα ποτάμι κοντά στο σπίτι της.

16. Τενεσί Ουίλιαμς

Ο βραβευμένος με Πούλιτζερ θεατρικός συγγραφέας υπέφερε από κλινική κατάθλιψη πολύ πριν συμβούν τα δύο καθοριστικά γεγονότα που θα τον «έριχναν» ακόμα περισσότερο, ψάχνοντας παρηγοριά στο αλκοόλ και τα ναρκωτικά. Η οικογένειά του είχε άλλωστε μεγάλο ιστορικό σε ψυχικές νόσους. Στα μέσα της δεκαετίας του ’40, η σχιζοφρενής αδερφή του υπέστη λοβοτομή, ενώ το 1961 ο μακροχρόνιος σύντροφός του πέθανε, βυθίζοντάς τον ακόμα περισσότερο στη νόσο. Παρά τις πολυάριθμες απόπειρες να «καθαρίσει», η χρόνια κατάθλιψη και η κατάχρηση ουσιών δεν θα τον εγκατέλειπαν ποτέ…

17. Έντγκαρ Άλαν Πόε

Γνωστός για τις ιστορίες τρόμου και τα «σκοτεινά» γραπτά του, ο Πόε είχε ανέκαθεν μια ιδιαίτερη έφεση στην ψυχολογία: η γοητεία που του ασκούσαν εξάλλου οι τρελοί και τα παιχνίδια του νου είναι έκδηλη στο έργο του. Ήταν ωστόσο και ο ίδιος τρελός; Ο φημισμένος αντίπαλός του Rufus Griswold ισχυριζόταν ότι πράγματι ήταν στους πολυάριθμους λιβέλους που δημοσίευσε για τον περίφημο συγγραφέα! Ακόμα κι αν δεν τον πιστέψουμε, ο Πόε πρέπει να έπασχε από διπολική διαταραχή, την ίδια στιγμή που παραδεχόταν στις επιστολές του τον αυτοκτονικό ιδεασμό του. Όσο για το πρόβλημα αλκοολισμού, ο ίδιος το απέδιδε στον δονούμενο ψυχισμό του

18. Μπετόβεν

Ο περίφημος συνθέτης έπασχε από διπολική διαταραχή. Και όπως πολλές από τις δημιουργικές μεγαλοφυΐες που χτυπήθηκαν από την ψυχική αυτή νόσο, τα σφοδρά ξεσπάσματα μανιακής ενέργειας και δημιουργικότητας εξισορροπούνταν από περιόδους «μαυρίλας», μοναξιάς και μελαγχολίας. Ο Μπετόβεν αναγνώριζε το πρόβλημά του και προσπαθούσε να αυτο-θεραπευτεί με ναρκωτικά (όπιο) και αλκοόλ…

Πηγές

Οι εκπληκτικοί «τρελοί» της Ιστορίας – iPaidia.gr

7 διάσημοι εικαστικοί που έπασχαν από ψυχικές διαταραχές (ανάμεσά τους κι ένας Έλληνας)

https://frapress.gr/2018/01/kallitechnes-ke-psychikes-diataraches/

“Ποιος ανακάλυψε την Αμερική;” της Χρύσας Σπηλιώτη

Posted on 5 Οκτωβρίου, 2020 by Amantes Amentes

Ποιος ανακάλυψε την Αμερική; Η Λίζα και η Καίτη μεγαλώνουν μαζί προσπαθώντας να απαντήσουν η κάθε μια με τον δικό της τρόπο στις ερωτήσεις του σχολείου και στα ερωτήματα της ζωής. Οι δύο ηρωίδες διανύουν το δρόμο της ενηλικίωσης και της ωρίμανσης μέσα από διεκδικήσεις, όνειρα, ματαιώσεις. Στο τέλος, βρίσκονται ξανά μαζί, επιχειρώντας να απαντήσουν στο ίδιο εναρκτήριο ερώτημα της ζωής (και του έργου): ποιος είναι αυτός που ανακαλύπτει και τι, τελικά, καταφέρνει να βρει μέσα από όλη αυτή την αναζήτηση;

Το «Ποιος ανακάλυψε την Αμερική;» της Χρύσας Σπηλιώτη αποτελεί ένα σημαντικό δείγμα νεοελληνικής γραφής. Πρόκειται για ένα μικρό αριστούργημα με σχέσεις αληθινές και χαρακτήρες πραγματικούς, μελετημένους με ψυχολογική ακρίβεια. Οι ηρωίδες του έργου καταφέρνουν με χιούμορ και ελαφρότητα να αποτυπώσουν μια ολόκληρη κοινωνία και μια ολόκληρη γενιά. Οι γρήγοροι διάλογοι παρασύρουν τον θεατή σε ένα ταξίδι που μοιάζει να διαρκεί μια στιγμή. Όπως άλλωστε και η ίδια η ζωή.Μας ξεναγεί σε μια προσωπική, εσωτερική ήπειρο, σχεδόν άγνωστη, γεμάτη απρόοπτα, με όχημα μια γυναικεία φιλία και με προορισμό την ίδια μας την ικανότητα να ονειρευόμαστε ακόμα κι όταν όλα γκρεμίζονται, ακόμα κι όταν ο κόσμος μέσα μας και γύρω μας είναι τόσο επικίνδυνος, απειλητικός κι αστείος, όσο και το είδωλό μας στον καθρέφτη της καθημερινότητας, εκεί που γινόμαστε αδύναμοι, ευάλωτοι, τρυφεροί κι ανελέητοι, εκεί που μπορούμε να αρθρώσουμε ακόμα και το πιο παράλογο παράπονο με μοναδικό μας ακροατή τον καλύτερο φίλο μας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το έργο έχει μεταφραστεί σε έξι γλώσσες και έχει παιχτεί σε πολλές χώρες του εξωτερικού.

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα

Η Χρύσα Σπηλιώτη γεννήθηκε στην Αθήνα. Αποφοίτησε από τη σχολή του Εθνικού Θεάτρου, και εργάστηκε για χρόνια σαν ηθοποιός. Το 1997 παίχτηκε το πρώτο της θεατρικό έργο «Ποιος ανακάλυψε την Αμερική;» (Θέατρο Αμόρε) που στη συνέχεια ανέβηκε σε πολλές διαφορετικές παραγωγές έχοντας παιχτεί σχεδόν σε όλη την Ελλάδα, καθώς επίσης στην Κύπρο, την Κροατία, (εκπροσωπώντας την Ελλάδα με το Διεθνές Ινστιτούτο Θεάτρου) και τη Ν. Υόρκη. Έχει μεταφραστεί σε έξι γλώσσες. (Αγγλικά, Γαλλικά, Γερμανικά, Πολωνικά, Πορτογαλικά, Κροατικά). Έχει εκδοθεί στα Πολωνικά στην ανθολογία ελληνικών κειμένων Ζ Parnasu i Olimpu. Άλλα έργα της που έχουν ανέβει σε θεατρικές σκηνές είναι «Σκοτσέζικο Ντους», «Αγκά-σφί και φί», «Με διαφορά στήθους», «Φωτιά και Νερό»( παρουσιάστηκε επίσης στο Tristan Bates theatre στο Λονδίνο), «Ποιος κοιμάται απόψε;». Έχει εκδοθεί η συλλογή διηγημάτων της: «Χαμένο δίκιο». Το 2018 έφυγε πρόωρα από τη ζωή λόγω των φονικών πυρκαγιών στο Μάτι.

Πηγές

Ποιος ανακάλυψε την Αμερική;

«Η κυρία Κούλα» και η διάψευση του μικροαστικού μύθου από τον Μένη Κουμανταρέα

Posted on 28 Σεπτεμβρίου, 2020 by Εγώ Δεν Είμαι Ποιητής

Ο Μένης Κουμανταρέας έγραψε την Κυρία Κούλα στα τέλη της δεκαετίας του ’70 (το 1978). Το πιο μικρό σε λέξεις βιβλίο του, αγαπήθηκε πολύ από το κοινό και είχε μεγάλη απήχηση.

Ο συγγραφέας επεξεργάζεται τα δικά του προσωπικά συναισθήματα στις συχνές, εκείνη την περίοδο, διαδρομές του με τον Ηλεκτρικό, έτσι, η νουβέλα αυτή κρύβει μέσα της πολλά προσωπικά του βιώματα, «Η κυρία Κούλα είμαι εγώ», θα πει σε κάποια συνέντευξή του, στον απόηχο του Φλωμπέρ και του Τσίρκα.

Kαταγράφει με μοναδικό τρόπο την περιπέτεια του έρωτα ανάμεσα σε δύο πρόσωπα κοινωνικά και ηλικιακά αταίριαστα, που όμως τολμούν να σπάσουν τα κοινωνικά πρότυπα και να διεκδικήσουν ένα χώρο για το όνειρο μέσα στους ρυθμούς της επανάληψης που έχει η καθημερινότητα: διαδρομές, στάσεις, αναχωρήσεις, ο δημόσιος κι ο αυστηρά ιδιωτικός χώρος, συγκρούσεις και συμφιλιώσεις είναι το σκηνικό μέσα στο οποίο ο Κουμανταρέας «σκηνοθετεί» με λεπτότητα και ευαισθησία αυτή την αναπάντεχη συνάντηση της Κούλας και του Μίμη, ήρωες του καιρού τους, αναμφίβολα, αλλά και παντός καιρού.

Το μυστήριο του έρωτα, ο φόβος του γήρατος και του θανάτου, η απόπειρα να μην «είναι η μοναξιά η μόνη φυσική κατάσταση του ανθρώπου», όπως θα υποστηρίξει αργότερα ο συγγραφέας, μέσα σε μια ατμόσφαιρα ρεαλισμού και μελαγχολίας.

Η σχέση της κυρίας Κούλας και του Μίμη είναι ένα στερεότυπο της εποχής μας: αυτή ώριμη, με οικογένεια και στρωμένη δουλειά, αυτός νεαρός σπουδαστής με μεγάλα ΘΑ για το μέλλον. Συνδέονται υπογείως. Ηλεκτρικός, κουτούκια, γκαρσονιέρες. Κάνει ο καθένας το δικό του ταξίδι. Θα σώσουν ο ένας τον άλλον; Μπορούν να αγγίξουν την πραγματικότητα ενός εαυτού που ξεχάστηκε, που δε ρωτήθηκε για μοιραίες επιλογές; Γεμίζει το κενό με έρωτα ή θέλει μακαρόνια με κιμά; Είναι ο έρωτας επανάσταση ή μια παιδική αρρώστια που πρέπει να γιατρευτεί.

Εξ’ άλλου τι είναι η ζωή αν όχι μια απλή διαδρομή στο άπειρο του χρόνου;

Η κυρία Κούλα είναι μια ώριμη παντρεμένη γυναίκα, που έχει χρόνια να πλαγιάσει με τον άντρα της. Απλά ζούνε μαζί την βολεμένη και άνετη κατά τα άλλα ζωή τους, στην όμορφη μονοκατοικία τους στην Κηφισιά.

Είναι μητέρα δυο έφηβων κοριτσιών και καθημερινά μετακινείται με τον Ηλεκτρικό, για να πάει στην εφορία όπου εργάζεται. Στην επιστροφή επιβιβάζεται στο συρμό στο Μοναστηράκι, όπου ανελλιπώς συνταξιδεύει με έναν νεαρό φοιτητή που κατεβαίνει στη Νέα Ιωνία. Η σταθερή εικοσάλεπτη μετακίνησή τους δημιουργεί με τον καιρό μιαν εξοικείωση κι’ εμπιστοσύνη, που τους οδηγεί σ’ ένα μεγάλο έρωτα. Βέβαια είναι μια σχέση καταδικασμένη που θα σταματήσει ξαφνικά με την ίδια αποφασιστική δύναμη που ξεκίνησε. Ανεπιτήδευτα γλυκιά, τρυφερή, με μητρικό ενδιαφέρον, σεμνή κατά βάθος και με επίγνωση δραματική μετακυλά στην αναστάτωση, στην απελπισία, στην αμφιβολία, στη ζήλια, στριμώχνεται ψυχολογικά και διαταράσσεται η ισορροπία της.

Ο Μίμης είναι ένα τρελούτσικο αγόρι με το ζιζάνιο μέσα του, που θέλει να αποκτήσει την κυρία Κούλα και το καταφέρνει. Από τη μια της δείχνει σεβασμό, είναι τρυφερός κι’ από την άλλη την αναστατώνει με δικές του προσωπικές ιστορίες. Ιστορίες που έζησε αλλά και συνεχίζει παράλληλα στο μικρό του καταφύγιο, που διαμορφώνεται ευρηματικά στο βάθος του σκηνικού. Σε πρώτο πλάνο δυο τραπεζάκια και δυο καρέκλες παραπέμπουν στους χώρους των συναντήσεων των πρωταγωνιστών, ενώ με ζωντανή λήψη πάνω σε μια διάφανη επιφάνεια που χωρίζει τη σκηνή, προβάλλεται η έκφραση των προσώπων τους. Νεανικά καμώματα, ανεμελιά και ξενοιασιά εισβάλουν ερμητικά στην ανία και στην πλήξη της έγγαμης ζωής της κυρίας Κούλας, ενώνοντας μ’ ένα ιδιαίτερο τρόπο ετερόκλητα πράγματα.

Ο Μένης Κουμανταρέας είχε πει: «κάθε βιβλίο είναι αυτοβιογραφία, είτε είναι μασκαρεμένη είτε όχι». Η κυρία Κούλα –γράφτηκε το 1978 στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης- εκφράζει τα προσωπικά του αισθήματα, είμαστε όλοι εμείς που ανά πάσα στιγμή μας περιμένει το αναπάντεχο.

Με ελαφρές μετατοπίσεις φύλου και ιδιοφυείς αναλογίες, αριστοτεχνική δομή και σοφές ανατροπές (είναι εκπληκτικό το black-out στη στοά του τραίνου που οδηγεί το κολλημένο μυαλό της ερωτευμένης κυράς σε reset)… με προφορικότητα που αγγίζει τα όρια της μη λογοτεχνικότητος και δραματικότητα εξόχως ελληνική-μεσογειακή (με βλέψεις αγγλοσαξωνικές που δεν επιτυγχάνονται – κακώς συγκρίνεται το έργο του Κουμανταρέα με τα βορειοευρωπαϊκά κι αμερικανικά πρότυπά του – είναι εξόχως παγανιστικό κι απενοχοποιημένο)… με ελαφρές μετατοπίσεις της αφηγηματικής οπτικής προ τη λεπτομέρεια (αντί του όλου), σε «λοξές» διαδρομές, που παραμορφώνουν μεν την κοινή λογική και την τρέχουσα αντίληψη της πραγματικότητας, δημιουργούν όμως ένα άλλο σύμπαν, ιδιαιτέρως απλό κι αναγνωρίσιμο….

Ο Μένης Κουμανταρέας εφηύρε το ύφος του κι επινόησε τον εαυτό του. Όσο κι αν είναι περιορισμένος θεματολογικώς κι αισθητικώς από τη συγχρονία του, όσο κι αν δεν είναι και δεν πρόκειται να γίνει ποτέ «κλασικός», είναι όμως κάτι στην ταραγμένη Ελλάδα της εποχής του που βγαίνει από τη χούντα και πέφτει με τα μούτρα σε αγαθά, πνευματικά και υλικά που απολάμβαναν οι πολιτισμένοι λαοί προ δεκαετιών…

Σαν να ταν η διαδρομή μια πρόφαση , μια σύντομη απόδραση μ’ ένα συγκεκριμένο προορισμό, Ένας έρωτας σταθμός για την ίδια, με τερματικό τελικά το σπίτι και την οικογένειά της. Μ’ ένα εισιτήριο επιστροφής στον κόσμο που αξίζει, όπου έχει τις βολές της, σ’ ένα σπίτι ζεσταμένο από τις φωνές των παιδιών της. Με μια παγωμένη γαλήνη μέσα στην καρδιά της, όπου η κυρία Κούλα δεν επέτρεπε τις απρέπειες.

Οι πρωταγωνιστές του έργου είναι εκπληκτικοί. Έχουν αποδώσει τους ρόλους τους με τέτοια ζωντάνια, που από την αρχή και για τα 75 λεπτά της παράστασης, συνταξιδεύουμε και ζούμε μαζί, τις μικρές καθημερινές τους στιγμές.

Η Έλενα Μαρσίδου ως κυρία Κούλα, με τον μεστό της λόγο, την συναισθηματική αλλαγή της μεταξύ των «θέλω» και των «πρέπει» της, μας συνεπαίρνει με μια ερμηνεία που θα συζητηθεί.

Δίπλα της ο νεαρός φοιτητής Μίμης, χαρακτηρίζεται από τον αυθορμητισμό της ηλικίας του, ζει ονειρεύεται και ελπίζει ότι τα καλύτερα έρχονται. Ο ταλαντούχος ηθοποιός Βασίλης Τριανταφύλλου, έχει μπει μοναδικά στο πετσί του ρόλου του και θεωρώ ότι σίγουρα θα μας απασχολήσει στα θεατρικά δρώμενα. Η χημεία τους υπέροχη επι σκηνής. Την γεμίζουν και νιώθεις με την ερμηνεία τους, διαρκείς εναλλαγές εικόνων, ήχων, συναισθημάτων. Προβληματίζεσαι, συγκινείσαι, γελάς, ονειρεύεσαι…

Το σκηνικό της Μαντώς Ψυχουντάκη απλό αλλά απόλυτα λειτουργικό στο πως διαδραμαίζεται η ιστορία του έργου. Η σκηνοθεσία του Γρηγόρη Καραντινάκη μοναδική, έχει καταφέρει με απόλυτα κατανοητό τρόπο να ξετυλίξει στην σκηνή τις ψυχοσυνθέσεις των ηθοποιών, χωρίς υπερβολές.

Η συγκεκριμένη παράσταση έχει πολλές αναγνώσεις, ο καθένας μας βρίσκει στοιχεία της προσωπικότητάς του, στιγμές που έχει ζήσει, σκέφτεται να ζήσει ή φοβάται να ζήσει. Τρυφερά ρεαλιστική, θα σας συγκινήσει.

Η Κυρία Κούλα έγινε τηλεταινία για την ΕΡΤ το 1983, σε σκηνοθεσία Διαγόρα Χρονόπουλου με την Βέρα Ζαβιτσιάνου και το Φίλιππο Σοφιανό. Ανέβηκε επίσης στη σκηνή της Φρυνίχου για το Θέατρο Τέχνης το 2010,σε διασκευή Άκη Δήμου και σκηνοθεσία Νίκου Μαστοράκη, με τη Λυδία Κονιόρδου, τον Γιώργο Φριντζήλα και την Ειρήνη Ιγγλέση.

Πηγές:

«Η Κυρία Κούλα» του Μένη Κουμανταρέα παρατείνεται στο Θέατρο Αλκμήνη

https://m.lifo.gr/guide/theater/6172

https://artmagazinoweb.wordpress.com/2019/11/27/%CE%B5%CE%AF%CE%B4%CE%B1%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B7-%CE%B7-%CE%BA%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B1-%CF%84/

«Μήδεια» του Μποστ: μια μοναδική σάτιρα βασισμένη στις πιο τραγικές ιστορίες της αρχαίας δραματουργίας

Posted on 21 Σεπτεμβρίου, 2020 by Αιθεροβάμων

Η «Μήδεια» του Μέντη Μποσταντζόγλου (Μποστ) αποτελεί μια από τις κορυφαίες κωμωδίες της σύγχρονης ελληνικής δραματουργίας κι έχει σημειώσει τεράστια επιτυχία ανά περιόδους στο θέατρο Στοά με την Λήδα Πρωτοψάλτη και τον Θανάση Παπαγεωργίου, όπως επίσης από άλλους θιάσους σε καλοκαιρινές περιοδείες στην Ελλάδα. Η τελευταία φορά που ανέβηκε στην χώρα μας ήταν το 2015 στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου.

Απ’ το πρώτο ανέβασμα του έργου το 1993, το χιούμορ του Μποστ, που ήθελε «οι θεατές περισσότερο να χαμογελάνε και λιγότερο να χαχανίζουν», πέτυχε το στόχο του και δημιούργησε μια μοναδική σάτιρα βασισμένη στις πιο τραγικές ιστορίες της αρχαίας δραματουργίας. Με την μοναδικότητα της γραφής του, ο Μποστ μετατρέπει την τραγική ηρωίδα του Ευριπίδη σε μια -μέχρι δακρύων από τα γέλια- κωμικοτραγική φιγούρα και παράλληλα, με αριστοφανικές μεταφορές και συνεχείς παρερμηνείες, καυτηριάζει τη νεοελληνική πραγματικότητα.

Όπως ο ίδιος αναφέρει χαρακτηριστικά: «Πρόκειται για ένα έργο που επικρίνει τους επικριτάς, προβληματίζει τους κριτάς και ελευθερώνει τους θεατάς».

Υπόθεση: Στη Μήδεια, ο Μέντης Μποσταντζόγλου (Μπόστ) ξεκίνησε να γράψει ένα έργο βασισμένο στην ομώνυμη τραγωδία του Ευριπίδη και κατέληξε να μιλάει σε δεκαπεντασύλλαβο για μια γυναίκα στυγνή, κακούργα δολοφόνισσα, που έσφαξε τα παιδιά της επειδή ήτανε κάτι παλιόπαιδα που δεν παίρνανε τα γράμματα και δεν θέλανε να δουλέψουν. Σαν να μην της έφταναν όλα αυτά είχε κι έναν άντρα, τον Ιάσωνα, που την κεράτωνε από πάνω με μία καλόγρια! Έτσι, θολωμένη η Μήδεια αρπάζει έναν μπαλτά απ’ την κουζίνα και όποιον πάρει ο Χάρος!

Ο Μποστ/Μέντης Μποσταντζόγλου (πραγματικό όνομα: Χρύσανθος Βοσταντζόγλου) θεωρείται ότι κατάφερε να δημιουργήσει ένα εντελώς προσωπικό και αναγνωρίσιμο σατιρικό ύφος ως σκιτσογράφος, κειμενογράφος, θεατρικός συγγραφέας, αλλά και ζωγράφος. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του έργου του είναι η γλώσσα του και τα επίτηδες ανορθόγραφα κείμενα. Όπως είχε δηλώσει ο ίδιος, γελοιοποιώντας την καθαρεύουσα πίστευε ότι ίσως μπορέσει να βοηθήσει στην ταχύτερη καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας. Προκειμένου να σατιρίσει την καθαρεύουσα, ανακάτευε λόγιες εκφράσεις με λαϊκές και έγραφε εντελώς ανορθόγραφα, διεκτραγωδώντας τον ημιμαθή Έλληνα, που προσπαθούσε να χρησιμοποιήσει την καθαρεύουσα, καθώς εκείνη την εποχή η δημοτική θεωρούνταν “ύποπτη”, κατά δήλωση του ιδίου του Μποστ. Συχνά με την παραφθορά των λέξεων ή την ανορθόγραφη απόδοση του ήχου της δημιουργούσε εσκεμμένα συνειρμούς, με άλλες έννοιες, τις οποίες διακωμωδεί. Επίσης συχνά, χρησιμοποιούσε μεταφορικές εκφράσεις με την κυριολεκτική τους έννοια.

Η σάτιρα του στοχεύει κυρίως τον μικροαστό Έλληνα των μεταπολεμικών δεκαετιών, τον καθωσπρεπισμό, την ημιμάθεια και το νεοπλουτισμό, την ξενομανία, τις έντονες ταξικές αντιθέσεις της μεταπολεμικής Ελλάδας, καθώς και την ελληνική πολιτική ζωή. Ο Μποστ σατιρίζει ιδιαίτερα την εξάρτηση της Ελλάδας από τον ξένο παράγοντα, την εθνικοφροσύνη των δεξιών κομμάτων και το θεσμό της Βασιλείας, ωστόσο σε πολλά κείμενα διακωμωδεί και την παράταξη της Αριστεράς, στην οποία ανήκε. Σε πολλά από τα κείμενα του γράφει σε πρώτο πρόσωπο ως αφηγητής, ο οποίος διηγείται κάποια εμπειρία του και σχολιάζει δήθεν με αφέλεια τα γεγονότα.

Στα θεατρικά του έργα χρησιμοποιούσε δεκαπεντασύλλαβο στίχο στο προσωπικό του ύφος συμφυρμού πομπωδών καθαρευουσιάνικων εκφράσεων, με ξένες και λαϊκές εκφράσεις, ενώ συχνά εμφάνιζε ιστορικά ή μυθικά πρόσωπα να αναφέρονται σε σύγχρονες καταστάσεις.

ΠΗΓΕΣ: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CF%80%CE%BF%CF%83%CF%84 , https://www.lifo.gr/guide/theater/4042 , https://www.kathimerini.gr/culture/agenda/1052262/mideia-toy-mpost-sto-thiseion-ena-theatro-gia-tis-technes/ , https://www.athinorama.gr/theatre/performance/mideia-10066605.html , https://www.culturenow.gr/mideia-toy-mpost-sto-theatro-thiseion/ , https://www.lifo.gr/guide/theater/7329/mideia-toy-mpost , https://nkt.gr/play/10/mhdeia/