Λογοτεχνία και Queerness

Αντί προλόγου

Το τελευταίο διάστημα  ολοένα και συχνότερες είναι οι συζητήσεις για την queer τέχνη και λογοτεχνία, τις παραμέτρους που την προσδιορίζουν, τα στοιχεία γενικά που ορίζουν όσο το δυνατό πληρέστερα το ίδιο το queer. Η ελευθερία και ταυτόχρονα η αναγκαιότητα δημόσιας έκφρασης, μέσω της λογοτεχνίας, υποκειμένων που αυτοπροσδιορίζονται queer αποδίδει έργα με έντονο βιωματικό χαρακτήρα όπου η ένταση της αδιαμεσολάβητης εμπειρίας προσδίδει αμεσότητα και αυθεντικότητα. Η ιδιαιτερότητα της queer λογοτεχνίας δείχνει, εκθέτει, διατρανώνει μια πλευρά του κόσμου ως τώρα αποσιωπημένη. Η queer λογοτεχνία δεν παίρνει «ταμπέλα» για να περιθωριοποιηθεί ως περιφερειακή, όπως συνέβαινε κάποτε με τη γυναικεία λογοτεχνία, αλλά ακριβώς για να γίνει ορατή ως χαρακτηριστικά και ανατρεπτικά διαφορετική, αντι-κανονιστική- αντιεξουασιστική. Το queer δεν είναι αποκλειστικά και μόνο το βίωμα κι η έκθεσή του ούτε μόνο ακαδημαϊκός όρος, αλλά είναι ζήτημα γλώσσας και πολιτικής. Αν η “queer” γλώσσα δεν ανοικειώνει, δεν από-ταυτοποιεί, δεν υπονομεύει, δεν εξεγείρεται ενάντια στο ετεροκανονι(στι)κό, αν το queer δεν είναι βαθειά πολιτικό, αν αγνοεί εντελώς το ταξικό, αν δεν είναι ανοιχτό στα όριά του, τότε δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί queer. Η queer λογοτεχνία μπορεί να συστήσει στον αναγνώστη εκ νέου τον ερωτισμό και την αγάπη χωρίς διακρίσεις με βάση το φύλο, χωρίς να θέλει να το υποτιμήσει βέβαια, αλλά έχοντας απώτερο σκοπό τη συζήτηση περί ανθρώπινων σχέσεων, ερωτικών διαθέσεων, καθώς και την καταγραφή του έντονου ρατσισμού αλλά και την πολιτική και κοινωνική υπονόμευση των βασικών ανθρώπινων δικαιωμάτων που μπορεί να βιώσει κάποιος που θα εκδηλώσει διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό από την πλειονότητα μιας κοινωνίας.

Continue reading “Λογοτεχνία και Queerness”

Η Queer Art και η Ελευθερία της Καλλιτεχνικής Έκφρασης

Ένας από τους πιο σημαντικούς τομείς κοινωνικής παρέμβασης είναι ο πολιτισμός. Κάθε λογής κοινωνικά μηνύματα, κάθε είδους κοινωνική εξέλιξη, πριν φτάσουν να αποτελέσουν σημείο παρέμβασης του κράτους μέσα από τη νομοθεσία, ή πριν ακόμα αναγνωριστούν από επίσημους φορείς, αναπτύσσονται και διαδίδονται μέσα από έργα τέχνης. Ακριβώς αυτό προσπαθεί να κάνει και η Queer art, να διαδώσει την διαφορετικότητα, την ανεκτικότητα, την ισότητα και την ελευθερία της έκφρασης.

Τι είναι όμως η Queer Art και γιατί υπάρχει;

Από τον Tennessee Williams στον David Hockney, και από τον Rainer Werner Fassbinder στον Andy Warhol, για δεκαετίες οι LGBT ιστορίες που είχαν μια κάποια αντιπροσώπευση στην τέχνη ήταν κυρίως αυτές των γκέι αντρών. Ιστορίες, οπτικές και εκφράσεις εκείνων που είχαν πρόσβαση στα μέσα, αυτών που είχαν ήδη κάποιο επίπεδο ορατότητας. Στις δεκαετίες του 80 και του 90, μεσούσης της κρίσης του ΑIDS, μιλούσαμε κυρίως για ‘γκέι τέχνη’. Είχαμε ομάδες ακτιβιστών/καλλιτεχνών όπως οι Gran Fury, είχαμε τον Derek Jarman στο σινεμά, τον Tony Kushner στο θέατρο, τον Keith Haring στις εικαστικές τέχνες. Και πάλι, οι LGBT εμπειρίες που κατείχαν περίοπτη θέση στην τέχνη ήταν σχετικά περιορισμένες.

Κάτι όμως αρχίζει να αλλάζει την τελευταία δεκαετία – ο τρόπος που βλέπουμε, κατανοούμε και αναγνωρίζουμε την αντιπροσώπευση της LGBT κοινότητας στις τέχνες. Αλλάζει και ο τρόπος που μελετάμε την ιστορία της τέχνης. Σήμερα, ακόμα και όταν μιλάμε για τις δεκαετίες του 80 και του 90, αναγνωρίζουμε καλλιτέχνες και έργα, όχι μόνο βάσει μίας συγκεκριμένης ταυτότητας (γκέι τέχνη), αλλά με μία πολύ περισσότερο ευρεία έννοια. Μιλάμε για queer τέχνη, για την καλλιτεχνική έκφραση όλων εκείνων που ήρθαν σε σύγκρουση και προκάλεσαν το στάτους κβο της ετεροκανονικότητας. Όταν μιλάμε για queer τέχνη, εννοούμε όλους εκείνους τους καλλιτέχνες και τα έργα, με ξεκάθαρη LGBT θεματολογία ή και όχι, που κατάφεραν να ταράξουν τα νερά και να αμφισβητήσουν ταμπέλες, στεγανά και πολιτικές ατζέντες. Και κυρίως, τέχνη που έφερε στο προσκήνιο μια περισσότερο διαθεματική προσέγγιση, μιλώντας όχι μόνο για τη σεξουαλικότητα, αλλά και για το φύλο εν γένει, για τις φυλετικές και εθνικές ταυτότητες, για το ταξικό σύστημα, για την εκπαίδευση. Σήμερα, η ορατότητα, η αναγνώριση και η λογοκρισία ίσως να είναι λιγότερο πιεστικά ζητήματα σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες. Ωστόσο, για πολλούς συγχρόνους καλλιτέχνες, queer είναι μια έννοια που συνδέεται λιγότερο με την προσωπική ταυτότητα, και περισσότερο με τη συστηματική αποδόμηση της καταπιεστικής κανονικότητας. Η queer τέχνη έχει να κάνει με τον τρόπο που βλέπουμε, δημιουργούμε και εκφραζόμαστε με το ίδιο μας το σώμα. Έχει να κάνει με το πλαίσιο με το οποίο εξερευνούμε τις κοινωνικές δομές γύρω μας, όπως είναι το φύλο, η σεξουαλικότητα και η φυλή.

Continue reading “Η Queer Art και η Ελευθερία της Καλλιτεχνικής Έκφρασης”

Μαγνητικά Πεδία: Μία ταινία για την ανθώπινη μοναξιά, τους συμβιβασμούς της ζωής, και την αναζήτηση της ελευθερίας

Με τα «Μαγνητικά πεδία», ο Γιώργος Γούσης, που μας εξέπληξε με τα graphic novels “Ερωτόκριτος”, “Φεστιβάλ” και “Ληστές”, τώρα μας αποκαλύπτει το σκηνοθετικό του ταλέντο και στη μυθοπλασία με ένα λιτό, χειροποίητο, όσο και αφοπλιστικά συγκινητικό road movie. Οπλισμένος με μια miniDV κάμερα και αξιοποιώντας τα καταπράσινα τοπία της Κεφαλονιάς, τα οποία τον χειμώνα έχουν μια σχεδόν απόκοσμη ομορφιά, παρέα με τον Γιώργο Κουτσαλιάρη στη διεύθυνση φωτογραφίας, ο Γούσης παραδίδει μια ταινία που μοιάζει βγαλμένη από τα ‘90s και φωλιάζει στην καρδιά του θεατή με έναν σχεδόν αθόρυβο τρόπο, αποπνέοντας αυτή τη ζεστασιά που σταδιακά νιώθουν οι δύο ήρωες να δημιουργείται ανάμεσά τους. Απαλλαγμένος από οποιαδήποτε πρόθεση εντυπωσιασμού, ακολουθεί την Έλενα και τον Αντώνη, δύο ανθρώπους που κουβαλάνε το δικό τους φορτίο και αναζητούν αυτό το αίσθημα οικειότητας που κάνει όλα τα πράγματα στη ζωή λίγο πιο υποφερτά. Η ταινία αναπάντεχα κέρδισε 6 βραβεία στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης κι είναι υποψήφια για 7 βραβεία Ίρις της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου.

Continue reading “Μαγνητικά Πεδία: Μία ταινία για την ανθώπινη μοναξιά, τους συμβιβασμούς της ζωής, και την αναζήτηση της ελευθερίας”

Η ιστορική σημασία του θερινού κινηματογράφου

Αίγλη, Ζάππειο

Στα θερινά τα σινεμά υμνούμε την τέχνη που μας βοηθάει να αποδράσουμε από την καθημερινότητα και να πάμε μακριά εκεί που ζουν οι φόβοι και τα όνειρά μας. Μπαίνεις σε μία διαφορετική αίθουσα κινηματογράφου, που, τώρα το καλοκαίρι, είναι κήπος και μυρίζει γιασεμί, από πάνω σου τα αστέρια και το φεγγάρι κάποιες βραδιές και μπροστά σου η μεγάλη οθόνη.

Μέσα από δέσμες φωτός προβάλλονται εικόνες, ακούς μουσική και ζεις την ιστορία. Ήρθες για το ταξίδι, για να βιώσεις κάτι διαφορετικό, για να ξεχάσεις αυτά που συμβαίνουν μέσα σου και γύρω σου καθημερινά. Μια μοναδικοί εμπειρία που μοιράζεσαι ταυτόχρονα με άλλου και νιώθεις μια ψυχική ανάταση.

Continue reading “Η ιστορική σημασία του θερινού κινηματογράφου”

Everything Everywhere All at Once: Ένα τρελό, συναισθηματικό και φιλοσοφικό ταξίδι στο πολυσύμπαν του εγώ μας

Το σκηνοθετικό δίδυμο των Ντάνιελ Κουάν και Ντάνιελ Σέινερτ επιστρέφει μετά το Swiss Army Man και μας προσφέρει ίσως την πιο αχαλίνωτη, ξέφρενη, θεοπάλαβη, χαοτική ταινία φαντασίας. Με το “Everything Everywhere All at Once” (“Τα Πάντα Όλα” σε ελληνική μετάφραση) οι Daniels φέρνουν στη ζωή ένα πρωτότυπο και εξωφρενικό όραμα που είναι τόσο διασκεδαστικό όσο συναισθηματικό και φιλοσοφικό καθώς δημιούργησαν μία σάτιρα γεμάτη δράση και περιπέτεια, μία υπαρξιακή κωμωδία για τα «πρέπει» και τα «θέλω», μία καυστική κριτική του αμερικανικού ονείρου που, όχι, δεν κάνει όλους τους μετανάστες πλούσιους, και μία ωμή παραδοχή, ότι οι μεγαλύτερες, υπερηρωικές μάχες που δίνει κανείς είναι αυτές στο οικογενειακό τραπέζι.

Continue reading “Everything Everywhere All at Once: Ένα τρελό, συναισθηματικό και φιλοσοφικό ταξίδι στο πολυσύμπαν του εγώ μας”

Moby Dick – the Musical: Ένα φιλοσοφικό ταξίδι ξεδιπλώνεται μέσα από την μουσική και το λιμπρέτο του Δημήτρη Παπαδημητρίου

Μια κατάρα. Ένας οιωνός. Ένα ανθρωποφάγο κήτος. Ένα δαιμονικό, παράξενο παραμύθι-περιπέτεια ή ένα φιλοσοφικό εργαστήρι ιδεών; Μπορεί το κυνήγι μιας φάλαινας να κλείνει μέσα του όλες τις περίπλοκες λειτουργίες του ανθρώπινου νου και την ανάγκη του ανθρώπου να πολεμάει τα όρια του; Τον ίδιο τον θεό του; Ο Moby Dick «βουτάει» ξανά από τη σκηνή στον ωκεανό της Μουσικής και  υπόσχεται ένα αξέχαστο ταξίδι στις θάλασσες και στα βάθη της ανθρώπινης ψυχής, με μια απόλυτα πρωτόγνωρη για τα ελληνικά δεδομένα μουσική σύνθεση αλλά και παραγωγή.

Continue reading “Moby Dick – the Musical: Ένα φιλοσοφικό ταξίδι ξεδιπλώνεται μέσα από την μουσική και το λιμπρέτο του Δημήτρη Παπαδημητρίου”

Οι Πραγματικά Σημαντικές Στιγμές των Όσκαρς 2022

Philippe Rousselet, Fabrice Gianfermi and Patrick Wachsberger win the Oscar for Best Picture for "CODA".

Τα ξημερώματα της 28ης Μαρτίου ολοκληρώθηκε η 94η τελετή των βραβείων ‘Οσκαρ. Βέβαια, όπως είναι σε όλους γνωστό, η φετινή απονομή σημαδεύτηκε από ένα απρόσμενο γεγονός, το χαστούκι του Γουίλ Σμιθ στον Κρις Ροκ. Το εν λόγω χαστούκι προκάλεσε πλήθος σχολίων και αντιδράσεων και αποτελεί το κύριο θέμα συζήτησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα τελευταία 24ωρα. Η ηγεσία της Ακαδημίας δήλωσε «αναστατωμένη και εξοργισμένη» για τη διαμάχη ανάμεσα στους δύο άνδρες και για τον τρόπο με τον οποίο «επισκίασε» μια γιορτή της κοινότητας του κινηματογράφου. Θα πρέπει να συμφωνήσουμε με την Ακαδημία καθώς η βία δεν αποτελεί λύση σε οποιαδήποτε διαμάχη και πολύ περισσότερο γιατί η στιγμή επισκίασε μία βραδιά γεμάτη από πραγματικά σημαντικές στιγμές για τον θεσμό του κινηματογράφου. Αυτές τις στιγμές θα σας παρουσίασουμε στην προσπάθεια μας να ρίξουμε λίγο παραπάνω φως στην διαφορετικότητα και στην ομορφιά της όπως παρουσιάζεται μέσα από τον κινηματογραφικό φακό αντί να εστιάζουμε στην διχόνοια, τον σεξισμό και την τοξική αρρενωπότητα.

Continue reading “Οι Πραγματικά Σημαντικές Στιγμές των Όσκαρς 2022”

Δεσμοί Γυναικών: Μία σπουδαία ταινία για την γυναικεία δύναμη και αλληλεγγύη

Σε μια εποχή κατά την οποία οι φωνές διεκδίκησης των γυναικείων δικαιωμάτων ακούγονται όλο και δυνατότερα ανά τον κόσμο, η αντιμετώπιση μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης αναδεικνύεται σε ένα από τα κυρίαρχα σύγχρονα κινηματογραφικά θέματα. Από το αμερικανικό “Never, Rarely, Sometimes, Always” έως το γαλλικό “Γεγονός”, οι ηρωίδες οι οποίες αγωνίζονται για το δικαίωμά τους να ορίζουν το σώμα τους πληθαίνουν. Έτσι, και ο Μαχάματ-Σαλέχ Χαρούν, ο δημιουργός που έχει δώσει μορφή και φωνή στη ζωή στην Κεντρική Αφρική κι επανειλημμένα έχει συμμετάσχει και βραβευτεί στο Φεστιβάλ Κανών (2006 και 2010), επιστρέφει με το “Lingui” ή όπως αποδόθηκε στα ελληνικά “Δεσμοί Γυναικών”, μία ταινία αφιερωμένη στην γυναικεία δύναμη και αλληλεγγύη.

Με θεματικές που μόνιμα αγγίζουν τα κοινωνικοπολιτικά θέματα της χώρας του (οικονομική κρίση, εμφύλιος, η θέση της γυναίκας στην ισλαμική κοινωνία), και με το φακό του να κλέβει στιγμές λυρισμού και κινηματογραφικής ομορφιάς, στην νέα του ταινία ο Χαρούν περιηγεί τον δυτικό θεατή σε άγνωστους τόπους – όχι μόνο γεωγραφικούς- αλλά και αυτούς της κοινωνικής ενσυναίσθησης: στον 21ο αιώνα υπάρχουν ακόμα γυναίκες που δεν μπορούν να έχουν έλεγχο στο σώμα τους. Μία συμπαραγωγή μεταξύ του Τσαντ, της Γαλλίας, της Γερμανίας, και του Βελγίου έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα της στο Διαγωνιστικό Πρόγραμμα του Φεστιβάλ Καννών, στη συνέχεια προβλήθηκε στο Διαγωνιστικό Πρόγραμμα του Φεστιβάλ Λονδίνου, στο Φεστιβάλ του Τορόντο, του Μπουσάν, κέρδισε το Βραβείο ICFT-UNESCO Gandhi Medal στο Φεστιβάλ Γκόα στην Ινδία και το Βραβείο Συμπαραγωγής στο Φεστιβάλ Αμβούργου. Ήταν η Επίσημη Πρόταση του Τσαντ για το Όσκαρ Διεθνούς Ταινίας και συμπεριλήφθηκε στις 5 Καλύτερες Ξένες Ταινίες του National Board of Review.

Continue reading “Δεσμοί Γυναικών: Μία σπουδαία ταινία για την γυναικεία δύναμη και αλληλεγγύη”

Video Art: Πότε ένα βίντεο θεωρείται τέχνη;

Τι είναι η video art;

Η βιντεοτέχνη ή αλλιώς video art, εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1960, μια εποχή όπου η τεχνολογία του βίντεο, δηλαδή της ηλεκτρονικής (μαγνητικής τότε) καταγραφής και αναπαραγωγής της εικόνας και του ήχου, έγινε τεχνικά εφικτή και λίγο αργότερα προσιτή στο ευρύ κοινό.

H Βίντεο Αρτ πήρε αρκετές ονομασίες όπως, βίντεο των καλλιτεχνώνπειραματικό βίντεοτηλεόραση των καλλιτεχνώννέα τηλεόραση ακόμα και Guerilla TV. Πηγή έμπνευσης για τη νέα αυτή μορφή τέχνης υπήρξαν αρκετά καλλιτεχνικά κινήματα, θεωρητικές ιδέες, τεχνολογικά επιτεύγματα καθώς και ομάδες πολιτικού και κοινωνικού ακτιβισμού. Οι καλλιτέχνες που δούλεψαν με το βίντεο εκείνη την περίοδο ήταν συχνά επηρεασμένοι από διάφορα κινήματα και ιδέες, όπως: fluxus, happenings, Performance art, Body art, Arte Povera, Pop art, μινιμαλιστική γλυπτική, Εννοιολογική τέχνη, μουσική avant-garde, πειραματικό κινηματογράφο, σύγχρονο χορό και θέατρο και από μία μεγάλη ποικιλία ετερογενών πολιτιστικών δραστηριοτήτων.

Continue reading “Video Art: Πότε ένα βίντεο θεωρείται τέχνη;”

Μετά τον Γιανγκ: Ένα ανδροειδές απαντά στην ερώτηση “Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος;”

«Με απασχολεί το φορτίο και η ομορφιά της καθημερινότητας»

Το βασικότερο θέμα της ενήλικης επιστημονικής φαντασίας, λογοτεχνικής και κινηματογραφικής, ήταν ανέκαθεν αυτό του ορισμού της ανθρώπινης υπόστασης, ο οποίος με τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης αποδεικνύεται όλο και περιπλοκότερος. Από το εμβληματικό “Εγώ, το ρομπότ” του Ισαάκ Ασίμοφ μέχρι την πρόσφατη “Εκπνοή” του Τεντ Τσιάνγκ, η συνάντηση ηθικής και βιοτεχνολογίας μοιάζει να απασχολεί πλέον την καλλιτεχνική κοινότητα το ίδιο έντονα με την επιστημονική, καθώς τα ερωτήματα όλων πολλαπλασιάζονται. Ο Αμερικανός συγγραφέας Αλεξάντερ Γουαϊνστάιν έθεσε μια σειρά από αυτά στη συλλογή διηγημάτων του “Children of the new world” (2016), από την οποία ο Νοτιοκορεάτης/Αμερικανός σκηνοθέτης Κογκονάντα διάλεξε να διασκευάσει για τη μεγάλη οθόνη το “Saying goodbye to Yang”. Σε αυτό το φουτουριστικό δημιούργημα με τίτλο “Μετά τον Γιανγκ” (“After Yang”) πρωταγωνιστούν οι Κόλιν Φάρελ, Τζόντι Τέρνερ-Σμιθ, Τζάστιν Μιν, και Μαλέα Εμμα Τζαντραγουιτζάζα. Η ταινία έκανε την πρεμιέρα της στο Φεστιβάλ των Καννών στα πλαίσια του τμήματος Ένα Κάποιο Βλέμμα, ενώ ξεχώρισε και στο Φεστιβάλ Σάντανς.

Continue reading “Μετά τον Γιανγκ: Ένα ανδροειδές απαντά στην ερώτηση “Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος;””